Khoảng 3 năm trở lại đây, nhiều hộ dân trên địa bàn xã đã chuyển đổi gần 7 ha đất lúa năng suất thấp sang trồng các loại cây lấy hạt như dưa chuột, mướp đắng, mướp khía, bí…
Nhờ có doanh nghiệp liên kết bao tiêu sản phẩm, người dân yên tâm sản xuất, không còn nỗi lo “được mùa mất giá”, hiệu quả kinh tế cao gấp 5 - 6 lần so với trồng lúa truyền thống.
Gia đình bà Hà Thị Thim ở thôn Bản Pưn là một trong những hộ đi đầu. Với 500 m² đất ruộng, từ năm 2023, bà Thim chuyển toàn bộ diện tích sang trồng cây lấy hạt. Mỗi năm, gia đình canh tác 4 vụ (2 vụ dưa chuột, 1 vụ mướp đắng và 1 vụ mướp khía), thời gian thu hoạch mỗi vụ chỉ từ 2,5 - 3 tháng, mang lại nguồn thu ổn định. Sau khi trừ chi phí, mỗi vụ gia đình thu gần 15 triệu đồng.
Bà Thim chia sẻ: “Trước đây, cấy lúa không đủ ăn, mỗi vụ còn phải mua thêm thóc. Từ khi chuyển sang trồng cây lấy hạt, thu nhập cao hơn hẳn. Công ty cung cấp giống, phân bón, hướng dẫn kỹ thuật và thu mua toàn bộ sản phẩm. Nếu đạt hoặc vượt năng suất còn được thưởng, như vụ mướp đắng vừa rồi gia đình tôi được thưởng 1,2 triệu đồng”.
Cùng thôn Bản Pưn, gia đình ông Hà Văn Sương trồng 800 m² cây lấy hạt cũng cho hiệu quả rõ rệt. Dù công việc đòi hỏi nhiều công chăm sóc, từ trồng, chăm bón, thụ phấn, nhưng đổi lại là thu nhập ổn định, đầu ra bảo đảm.
“Mỗi năm, nhà tôi thu trên 120 triệu đồng sau khi trừ chi phí, chưa kể tiền thưởng. Ba năm nay, gần như vụ nào cũng đạt và vượt năng suất nên có thêm thu nhập từ tiền thưởng, tôi rất vui”, ông Sương phấn khởi cho biết.
Từ năm 2022, xã Liên Sơn phối hợp với Công ty Tân Lộc Phát triển khai mô hình trồng cây lấy hạt trên đất hai vụ lúa. Người dân tham gia được hỗ trợ trước giống, phân bón, hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm. Qua tính toán, bình quân mỗi năm, 1.000 m² trồng cây lấy hạt mang lại thu nhập từ 80 đến hơn 100 triệu đồng, cao gấp nhiều lần so với canh tác lúa.
Song song với chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả, xã Liên Sơn còn đẩy mạnh mô hình trồng cây mắc ca xen chè. Đây cũng là hướng đi mới đang cho thấy nhiều tín hiệu tích cực.
Toàn xã hiện có khoảng 70 ha mắc ca trồng xen chè đã bắt đầu cho thu hoạch bói, khẳng định cây trồng này phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương.
Gia đình chị Nông Thu Hương ở thôn 1 có 4 ha chè giống LDP1, mỗi năm thu gần 68 tấn chè tươi, cho thu nhập khoảng 130 triệu đồng sau chi phí. Năm 2021, hưởng ứng chủ trương của địa phương, gia đình chị trồng xen 600 cây mắc ca trên diện tích chè. Sau 5 năm chăm sóc, cây sinh trưởng tốt, năm 2024 đã cho quả bói.
“Mắc ca dễ trồng, ít sâu bệnh, chịu hạn tốt, trồng xen không ảnh hưởng đến chè mà còn tận dụng được đất, về lâu dài sẽ tăng thêm nguồn thu cho gia đình”, chị Hương cho hay.
Từ thực tế tại thôn 1, ông Trần Quang Trất - Trưởng thôn nhận định, việc chuyển đổi cây trồng đã tạo sự thay đổi rõ rệt trong tư duy sản xuất của người dân.
“Hiện nay, hầu hết hộ dân trong thôn đều tham gia trồng mắc ca xen chè. Bà con không còn sản xuất manh mún như trước mà chú trọng đầu tư, áp dụng kỹ thuật, tính toán hiệu quả lâu dài. Nhiều hộ đã có thu nhập ổn định, đời sống khấm khá hơn, bà con rất đồng thuận với chủ trương này”, ông Trất cho biết.
Nhờ định hướng đúng và cách làm phù hợp, năm 2025, tổng sản lượng lương thực có hạt của xã Liên Sơn đạt gần 4.500 tấn, vượt kế hoạch đề ra. Diện tích chè duy trì ổn định 416 ha, sản lượng chè búp tươi đạt 5.500 tấn; diện tích mắc ca xen chè gần 70 ha, được xác định là cây trồng chiến lược trong những năm tới.
Cùng với đó, các loại cây rau màu, cây ngắn ngày tiếp tục được duy trì, góp phần nâng cao giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích.
Theo bà Trương Thị Hương Giang - Trưởng phòng Kinh tế xã Liên Sơn, chuyển đổi cơ cấu cây trồng được xác định là giải pháp trọng tâm nhằm tạo đột phá cho nông nghiệp địa phương. Xã tập trung rà soát quỹ đất, đánh giá điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu từng khu vực để định hướng cây trồng phù hợp; phối hợp với các cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp để hỗ trợ kỹ thuật, liên kết bao tiêu sản phẩm, giúp người dân yên tâm đầu tư sản xuất.
Mục tiêu không chỉ là tăng thu nhập trước mắt cho người dân, mà còn hình thành các vùng sản xuất tập trung, xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.
Đến nay, xã Liên Sơn đã hình thành vùng chè hàng hóa tập trung, cùng nhiều mô hình kinh tế mới như trồng bí, mướp lấy hạt, rau màu chất lượng cao thay thế đất lúa kém hiệu quả. Những mô hình này đã góp phần nâng thu nhập bình quân đầu người của xã lên 47,3 triệu đồng/năm, đời sống người dân ngày càng được cải thiện.
Thực tiễn từ các mô hình chuyển đổi cây trồng ở Liên Sơn cho thấy, khi người dân thay đổi tư duy sản xuất, mạnh dạn áp dụng tiến bộ kỹ thuật và gắn sản xuất với thị trường, nông nghiệp không chỉ “đủ ăn” mà đã trở thành sinh kế bền vững. Từ cây lấy hạt trên đất lúa kém hiệu quả đến mắc ca trồng xen chè, mỗi mô hình đều góp phần nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích, tạo nền tảng cho sản xuất hàng hóa.
Trong thời gian tới, việc tiếp tục nhân rộng các mô hình hiệu quả, xây dựng vùng sản xuất tập trung, tăng cường liên kết với doanh nghiệp sẽ là hướng đi quan trọng để nông nghiệp Liên Sơn phát triển ổn định, lâu dài. Đó cũng chính là “chìa khóa” để địa phương tạo đột phá trong phát triển nông nghiệp, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.
