Trước đây, các khái niệm như “thương mại điện tử”, “livestream bán hàng” hay “thanh toán không dùng tiền mặt” dường như rất xa lạ với phụ nữ vùng cao. Việc buôn bán chủ yếu dựa vào chợ phiên, mối quen và hình thức trao đổi truyền thống.
Thế nhưng, cùng với sự đầu tư, phủ sóng của hạ tầng viễn thông và các chương trình tập huấn, hỗ trợ từ cơ sở, hình ảnh những phụ nữ với chiếc điện thoại thông minh livestream bán măng rừng, chè, mật ong, táo mèo… đã trở nên quen thuộc.
Từ sự thay đổi trong nhận thức và cách tiếp cận công nghệ, không ít phụ nữ vùng cao đã mạnh dạn chuyển hướng từ phương thức sản xuất - kinh doanh truyền thống sang tìm kiếm cơ hội trên môi trường số.
Ngày nào chị Lý Thị Lưu, thôn Khe Phầy, thành viên Tổ hợp tác trồng cây dược liệu xã Tân Hợp cũng livestream giới thiệu các sản phẩm gồm: thuốc tắm người Dao, thảo dược, túi thơm, thuốc hỗ trợ dạ dày...
Phiên livestream mỗi ngày của chị đều thu hút đông người theo dõi và phát sinh đơn hàng từ nhiều khách hàng ở khắp các tỉnh, thành trong cả nước.
Theo chị Lưu, trước đây, các bài thuốc nam gia truyền của gia đình chủ yếu được tiêu thụ theo hình thức truyền miệng, quy mô nhỏ, đầu ra chưa ổn định. Thông qua các lớp tập huấn về kỹ năng số, chị được hướng dẫn cách chụp ảnh, quay video, xây dựng nội dung giới thiệu sản phẩm và sử dụng mạng xã hội để quảng bá.
"Nhờ ứng dụng công nghệ, các sản phẩm dược liệu của gia đình từng bước được đưa lên các nền tảng số, mở rộng thị trường tiêu thụ, hiệu quả kinh doanh được nâng lên. Doanh thu bán hàng online của gia đình hiện đạt bình quân từ 5 - 10 triệu đồng mỗi tháng. Đây là cơ sở để tổ hợp tác tiếp tục chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng năng suất” - chị Lưu cho biết.
Không chỉ ở Tân Hợp, tại xã Hạnh Phúc, chị Lò Thị Tình, thôn 1 cũng đang thay đổi cách làm kinh tế nhờ thương mại điện tử. Từ chỗ chưa từng sử dụng điện thoại thông minh để bán hàng, sau các lớp tập huấn được tổ chức ngay tại thôn, bản, chị Tình đã biết livestream, tạo trang bán hàng, trả lời tin nhắn khách và thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt.
Những sản phẩm “mùa nào thức ấy” như măng rừng, khoai sọ, măng ớt, gạo... giờ đây theo các đơn hàng online đến tay người tiêu dùng ở cách xa hàng trăm cây số. Nhờ đó mà gia đình chị có thêm nguồn thu nhập ổn định.
Còn ở xã Phình Hồ, chị Hà Khánh Linh - thôn Tà Chử đang tạo sự thay đổi cuộc sống bằng những video mộc mạc trên mạng xã hội, đưa chè Shan Tuyết và nông sản địa phương đến với người tiêu dùng ở khắp nơi.
Bắt đầu từ con số không: không vốn, không kinh nghiệm quay dựng, cũng chưa từng kinh doanh online, chị Linh không tránh khỏi những bỡ ngỡ ban đầu. Tuy nhiên, thông qua các lớp tập huấn về kỹ năng số và quá trình tự học hỏi, rút kinh nghiệm trong thực tế, chị dần tìm được cách kể câu chuyện của quê hương mình bằng những hình ảnh chân thực, gần gũi. Từ việc quay cảnh thu hái chè, sao chè thủ công đến sinh hoạt đời thường của bà con, mỗi video đều mang đậm hơi thở cuộc sống vùng cao.
Chính sự chân thật ấy đã giúp kênh bán hàng của Hà Khánh Linh nhanh chóng thu hút hàng trăm nghìn lượt theo dõi trên TikTok và Facebook. Không chỉ bán sản phẩm, chị Linh còn kể câu chuyện về những cây chè Shan Tuyết cổ thụ, về đời sống lao động của người dân địa phương, qua đó tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.
Hiện nay, bên cạnh chè Shan Tuyết, chị cũng đang thử nghiệm đưa thêm các đặc sản khác như giấm táo mèo lên kênh bán hàng, với mong muốn xây dựng thương hiệu nông sản tổng hợp cho Phình Hồ, giúp bà con phát triển kinh tế ngay trên chính mảnh đất quê hương.
Có thể thấy, kinh tế số không còn là khái niệm xa vời, mà đã trở thành công cụ thiết thực, gắn chặt với sinh kế hằng ngày của phụ nữ vùng cao. Những bài đăng, buổi livestream hay các đơn hàng được gửi đi không chỉ mang theo giá trị kinh tế, mà còn là minh chứng rõ nét cho sự đổi thay trong tư duy và vị thế của phụ nữ miền núi.
Bà Hoàng Phương Thúy - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Lào Cai cho biết: "Để tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi này, trong năm 2025, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh đã phối hợp với các sở, ngành liên quan tổ chức 5 lớp tập huấn cho hơn 300 doanh nghiệp, hợp tác xã do phụ nữ làm chủ; tập huấn kiến thức về thương mại điện tử, kỹ năng kinh doanh online cho gần 500 cán bộ trẻ, cán bộ nữ và cán bộ người dân tộc thiểu số.
Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc “biết dùng công nghệ”, mà hướng tới hình thành tư duy làm kinh tế cho hội viên phụ nữ trên nền tảng số, từng bước xây dựng thương hiệu sản phẩm địa phương, góp phần nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững".
Có thể thấy, thương mại điện tử đang trở thành “chìa khóa” giúp phụ nữ vùng cao Lào Cai mở rộng sinh kế và tự tin làm chủ kinh tế. Với nền tảng đã được tạo dựng cùng sự đồng hành của các cấp, các ngành, phụ nữ vùng cao đang từng bước làm chủ công nghệ, biến tiềm năng bản địa thành giá trị kinh tế, góp phần xây dựng những bản làng ngày càng no ấm, bền vững.
