Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Trạm Tấu, xã Hạnh Phúc là ngôi trường có 100% học sinh là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó chủ yếu là dân tộc Thái và Mông. Hằng năm, nhà trường đã lồng ghép chương trình giáo dục địa phương theo hình thức tích hợp trong các môn học để truyền dạy cho học sinh kiến trúc nhà ở, trang phục, làn điệu dân ca, nhạc cụ dân tộc, các di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh, phong tục tập quán, lễ hội, trò chơi dân gian...
Cô giáo Lại Thị Tuyết Hạnh – Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Trạm Tấu cho biết: Cùng với lồng ghép trong các môn học, nhà trường thường xuyên tổ chức các hoạt động ngoại khóa, tham quan, trải nghiệm, hội thi liên quan đến văn hóa các dân tộc nhất là dân tộc Mông và dân tộc Thái như: hội thi thêu thổ cẩm; tổ chức đón tết cổ truyền theo phong tục các dân tộc; tổ chức tham quan, trải nghiệm tại cơ sở lưu trú theo mô hình du lịch cộng đồng; giao lưu trình diễn văn nghệ dân tộc tại điểm du lịch đồi thông Eo gió xã Hạnh Phúc.
Cũng như Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS Trạm Tấu, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú TH & THCS Hầu Thào, xã Tả Van là ngôi trường có 99% học sinh dân tộc Mông. Đã thành nền nếp, sáng thứ Hai học sinh mặc trang phục truyền thống, cùng nhau tạo nên không gian rộn ràng, đậm bản sắc văn hóa.
Ngoài ra, trường đã triển khai nhiều động hiệu quả, có ý nghĩa thiết thực để học sinh vừa học tập tốt kiến thức xã hội vừa phát huy được giá trị, bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Hằng năm, nhà trường lồng ghép tuyên truyền, giảng dạy trong chương trình học chính khóa các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm thực tế. Nhà trường còn thường xuyên tổ chức các buổi giao lưu trao đổi về văn hóa, chơi trò chơi, trình diễn thời trang mang đậm bản sắc của dân tộc Mông.
Thầy giáo Liễu Tiến Sơn – Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú TH & THCS Hầu Thào cho biết: Trường luôn xác định việc giáo dục và bảo tồn văn hóa dân tộc là nhiệm vụ trọng tâm song song với nâng cao chất lượng học tập. Qua các hoạt động, học sinh được trực tiếp quan sát, thực hành, nhận biết ý nghĩa từng hoa văn thổ cẩm, làn điệu dân ca, từng phong tục tập quán. Đồng thời hình thành sự trân trọng, tự hào về giá trị văn hóa dân tộc, ý thức giữ gìn những giá trị ấy trong đời sống hiện đại.
Tỉnh Lào Cai hiện có 652 trường phổ thông các cấp, trong đó có 68 trường THPT, 365 trường THCS, TH & THCS, 219 trường TH. Với đặc thù là địa phương có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, văn hóa dân tộc phong phú, đa dạng, hằng năm, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lào Cai đã quan tâm chỉ đạo các trường thực hiện tốt giáo dục văn hóa dân tộc dưới các hình thức: thực hiện hiệu quả nội dung giáo dục địa phương; tích hợp các bài dạy hằng ngày, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp; xây dựng không gian văn hóa trong khuôn viên trường; tổ chức các câu lạc bộ như: thêu thổ cẩm, múa sênh tiền, xòe Thái...; tổ chức giao lưu văn hóa dân tộc...
Bên cạnh đó, nhiều giải pháp mới được triển khai theo hướng đồng bộ và bài bản hơn như: biên soạn thêm tài liệu giáo dục địa phương, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong giới thiệu di sản văn hóa; đẩy mạnh phối hợp giữa nhà trường với gia đình, chính quyền địa phương trong việc gìn giữ nét đẹp truyền thống. Một số trường đã thiết kế không gian trưng bày hiện vật văn hóa, phục dựng nghi lễ, nghề truyền thống và mời nghệ nhân đến trực tiếp hướng dẫn học sinh cách trình diễn dân ca, chế tác nhạc cụ, dạy chữ truyền thống hay tìm hiểu ý nghĩa trang phục và họa tiết thổ cẩm.
Đồng chí Đỗ Mạnh Cường - Phó Trưởng Phòng Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lào Cai cho biết: Giáo dục văn hóa dân tộc giúp học sinh hiểu rõ giá trị và được trải nghiệm không gian văn hóa của cộng đồng mình, từ đó yêu quý, tôn trọng bản sắc văn hóa của địa phương, xây dựng lòng tự hào dân tộc, tình yêu quê hương, đất nước. Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục Lào Cai nhằm gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa trong bối cảnh hội nhập. Qua thực tế, nội dung giáo dục giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc đã được các nhà trường tổ chức thiết thực, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh và điều kiện thực tế của trường.
Trước xu thế đổi mới, mở rộng kết nối văn hóa – giáo dục hiện nay, ngành giáo dục Lào Cai đang quyết tâm không để bản sắc văn hóa "ngủ quên". Văn hóa được đưa trở lại đời sống học đường, trở thành giá trị thân quen mà học sinh tiếp cận, trải nghiệm và tự hào gìn giữ, lan tỏa. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Lào Cai phát triển bền vững, vừa tiếp cận tri thức hiện đại vừa gìn giữ những giá trị làm nên bản sắc riêng của mình.
