Những ngày cận Tết ông Công, ông Táo, làng cá chép đỏ Thủy Trầm, xã Tiên Lương, tỉnh Phú Thọ lại bước vào thời điểm sôi động nhất trong năm.
Trên khắp các ao nuôi rộng hàng chục hécta, người dân tất bật kéo lưới, bơm nước, vớt cá, phân loại rồi chuyển vào bể ximăng kịp cung ứng cho thị trường. Không khí lao động khẩn trương kéo dài từ sáng sớm đến chiều muộn, tạo nên bức tranh rộn ràng đặc trưng của vùng quê mỗi độ tháng Chạp.
Thủy Trầm từ lâu được biết đến là một trong những “thủ phủ” cá chép đỏ lớn của miền Bắc. Nghề nuôi cá ở đây hình thành từ những năm 1960. Từ quy mô nhỏ lẻ ban đầu, sau hơn 60 năm, nghề truyền thống này đã phát triển thành vùng sản xuất tập trung, gắn bó mật thiết với đời sống kinh tế của người dân địa phương.
Cá chép đỏ không chỉ mang lại nguồn thu nhập đáng kể dịp cuối năm mà còn góp phần tạo dựng thương hiệu riêng cho vùng đất Tiên Lương.
Hiện, tổng diện tích nuôi cá chép đỏ của làng nghề đạt khoảng 100ha, với sản lượng ước khoảng 35 tấn mỗi năm. Toàn làng có gần 300 hộ tham gia nuôi cá, tạo việc làm cho hơn 1.000 lao động trực tiếp và thời vụ. Đối với nhiều gia đình, đây là nguồn thu chính trong năm, quyết định phần lớn thu nhập dịp Tết.
Có mặt tại Thủy Trầm sáng 7/2 (tức còn 3 ngày nữa đến Tết ông Công, ông Táo), nhiều hộ dân đã bắt đầu thu hoạch từ trước đó cả tuần. Tại các ao nuôi, máy bơm hoạt động liên tục để rút nước, tạo thuận lợi cho việc kéo lưới.
Người dân mặc ủng lội bùn, khéo léo lựa từng con cá đạt tiêu chuẩn, đưa lên bờ rồi chuyển vào bể chứa có sục oxy. Các thương lái từ nhiều địa phương đã có mặt để thu mua, vận chuyển đi tiêu thụ.
Theo ghi nhận, giá cá chép đỏ năm nay dao động từ 80.000-120.000 đồng/kg, giảm khoảng 20.000 đồng so với năm trước. Tuy nhiên, tùy theo kích cỡ và mẫu mã, một số loại cá đẹp có thể đạt mức 120.000-150.000 đồng/kg.
Dù giá có phần sụt giảm, nhu cầu thị trường vẫn ổn định, chủ yếu tập trung tại các tỉnh, thành phố phía Bắc.
Không chỉ đối mặt với biến động giá, người nuôi cá còn chịu tác động lớn từ yếu tố thời tiết. Chị Nguyễn Thị Hoa, khu Đồng Minh, xã Tiên Lương, một thương lái chuyên thu mua cá chép đỏ tại Thủy Trầm cho biết, năm nay, năng suất giảm nhiều do ảnh hưởng của đợt ngập lụt trước đó.
“Lũ lụt khiến cá hao hụt nhiều, sản lượng giảm hơn một nửa so với năm trước. Giá bán cũng giảm nên thu nhập của người nuôi không được như những năm trước. Số cá còn lại chủ yếu cung cấp cho các mối quen ở miền Bắc,” chị Hoa chia sẻ.
Theo kinh nghiệm của bà con, cá giống thường được thả từ khoảng tháng 6 Âm lịch. Sau nhiều tháng chăm sóc, đến tháng Chạp cá đạt kích cỡ tương đương ba ngón tay là có thể xuất bán.
Cá đạt chuẩn phải có thân hình cân đối, sắc đỏ tươi hoặc đỏ ánh vàng, vây cứng, vảy óng và có râu hai bên. Chính những tiêu chí này giúp cá chép đỏ Thủy Trầm được thị trường đánh giá cao về hình thức và chất lượng.
Sau khi được vớt lên khỏi ao, cá được đưa vào bể ximăng, sục oxy và thay nước liên tục để tăng sức khỏe, thích nghi dần với môi trường mới trước khi vận chuyển đi xa. Công đoạn này đòi hỏi sự tỉ mỉ, cẩn trọng nhằm bảo đảm cá không bị sốc nước, giữ được màu sắc tươi đẹp khi đến tay người tiêu dùng.
Anh Trần Văn Trí, khu Đồng Minh, xã Tiên Lương cho biết, gia đình anh có nhiều năm gắn bó với nghề nuôi cá chép đỏ và anh quyết định tiếp nối truyền thống ấy.
Theo anh Trí, dù lợi nhuận có năm cao, năm thấp, song nghề nuôi cá chép đỏ không chỉ là kế sinh nhai mà còn là niềm tự hào của người dân địa phương. Việc giữ nghề cũng đồng nghĩa giữ gìn nét văn hóa truyền thống gắn với tín ngưỡng dân gian ngày Tết.
Theo ông Bùi Đình Chữ, Giám đốc Hợp tác xã cá chép đỏ và dịch vụ tổng hợp nông nghiệp Thủy Trầm, xã Tiên Lương, năm nay, sản lượng toàn làng cơ bản đáp ứng nhu cầu thị trường dịp Tết ông Công, ông Táo, dù chịu ảnh hưởng của thời tiết bất lợi.
Hợp tác xã chủ động hướng dẫn các hộ nuôi thực hiện quy trình kỹ thuật, tăng cường phòng bệnh, bảo đảm chất lượng cá; đồng thời đẩy mạnh liên kết tiêu thụ với các đầu mối lớn tại Hà Nội và một số tỉnh, thành phố phía Bắc nhằm ổn định đầu ra cho bà con.
Ông Chữ nhấn mạnh, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn, việc giữ gìn uy tín, bảo đảm chất lượng sản phẩm là yếu tố then chốt để làng nghề phát triển bền vững. Hợp tác xã cũng định hướng từng bước xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm gắn với truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn an toàn.
Ông Trần Mạnh Hà, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Tiên Lương cho biết, cá chép đỏ Thủy Trầm là sản phẩm đặc trưng, mang tính truyền thống của địa phương, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế nông nghiệp và nâng cao thu nhập cho người dân.
Những năm qua, chính quyền xã phối hợp với Hợp tác xã và các hộ nuôi quy hoạch vùng nuôi tập trung, hỗ trợ chuyển giao khoa học kỹ thuật, tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục và môi trường sản xuất để người dân yên tâm phát triển nghề.
Theo ông Hà, địa phương xác định việc bảo tồn và phát triển làng nghề cá chép đỏ không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn gắn với gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống trong dịp Tết ông Công, ông Táo. Thời gian tới, xã tiếp tục định hướng xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm, hướng tới phát triển ổn định và bền vững.
Những ngày cao điểm trước 23 tháng Chạp, cá chép đỏ Thủy Trầm được vận chuyển liên tục về các chợ đầu mối, cửa hàng thủy sản và nhiều tỉnh, thành phố lớn. Hoạt động mua bán diễn ra sôi động nhất trong khoảng 2-3 ngày trước lễ cúng ông Công, ông Táo.
Gắn liền với tín ngưỡng dân gian Việt Nam, cá chép đỏ là lễ vật không thể thiếu trong nghi lễ tiễn Táo quân về trời. Vì vậy, mỗi con cá không chỉ mang giá trị hàng hóa mà còn chứa đựng ý nghĩa tâm linh, niềm mong ước cho một năm mới bình an, thuận lợi.
Với người dân Thủy Trầm, mỗi mùa cá chép đỏ là một mùa hy vọng, kết tinh công sức chăm sóc suốt nhiều tháng. Sắc đỏ cá chép mỗi độ tháng Chạp về tiếp tục khẳng định vị thế của một làng nghề tiêu biểu vùng trung du Phú Thọ, góp phần làm nên nét Xuân đặc trưng trên mâm lễ của hàng triệu gia đình Việt.
