“Làm việc nước bây giờ là hy sinh, là phấn đấu, quên lợi riêng mà nghĩ lợi chung"
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vai trò, trách nhiệm của người đại biểu nhân dân. Theo Người, đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND phải là những người tiêu biểu về phẩm chất, năng lực, đặt lợi ích của nhân dân và đất nước lên trên hết; có bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần trách nhiệm khi tham gia quyết định những vấn đề quan trọng của quốc gia và địa phương.
Ngày 5/1/1946, trong đợt tiếp xúc cử tri để vận động bầu cử đại biểu Quốc hội khóa I tại Hà Nội và trong Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh, “Làm việc nước bây giờ là hy sinh, là phấn đấu, quên lợi riêng mà nghĩ lợi chung. Những ai muốn làm quan cách mạng thì nhất định không nên bầu” (1) và “Những người trúng cử, sẽ phải ra sức giữ vững nền độc lập của Tổ quốc, ra sức mưu sự hạnh phúc cho đồng bào. Phải luôn luôn nhớ và thực hành câu: Vì lợi nước, quên lợi nhà; vì lợi chung, quên lợi riêng”. (2)
Ngày 24/4/1960, phát biểu tại Đại hội nhân dân Thủ đô chào mừng các ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa II tại Hà Nội ra mắt cử tri, một lần nữa Người lại chỉ rõ “… Quốc hội phải có những đại biểu thật xứng đáng, những đại biểu một lòng một dạ phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân và phục vụ chủ nghĩa xã hội... Những người được cử vào Quốc hội khóa II sẽ luôn luôn cố gắng để xứng đáng là những người đày tớ trung thành của đồng bào, những đại biểu cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, hết lòng hết sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, phục vụ chủ nghĩa xã hội”. (3)
Từ khi có Quốc hội chính thức vào năm 1946, với sự tín nhiệm đặc biệt của cử tri, Chủ tịch Hồ Chí Minh liên tiếp làm nhiệm vụ đại biểu cho đến khi “về với thế giới người hiền” ngày 2/91969. Tất cả quan điểm, tư tưởng của Người về vai trò, sứ mệnh và tư cách, nhiệm vụ của người đại biểu nhân dân chính là thước đo, tiêu chuẩn để chỉ đạo việc lựa chọn những người tài, đức làm đại biểu của nhân dân trong tất cả cuộc bầu cử sau này. Nội dung cốt lõi của những quan điểm, tư tưởng đó là: Đoàn kết, đấu tranh giành độc lập và kiên quyết bảo vệ, giữ vững nền độc lập, tự do của dân tộc; ra sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, gắn bó máu thịt với nhân dân; kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng với tệ tham nhũng, lãng phí, quan liêu; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư... Đó vừa là nội hàm của vai trò, tư cách người đại biểu nhân dân, vừa là sự thể hiện đức, tài, trí tuệ, bản lĩnh và phong cách làm việc của người đại biểu ở bất kỳ giai đoạn nào của cách mạng. Những nội dung này đều được ghi trong các Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp năm 1959 do chính Người trực tiếp chỉ đạo soạn thảo. Các Hiến pháp năm 1980, 1992 và năm 2013 đều kế thừa nội dung các điều khoản đó. Các điều này được thể hiện cụ thể trong Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội, Luật Bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân (nay là Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân).
Thực tiễn hoạt động của Quốc hội và HĐND các cấp cho thấy, những đại biểu thực sự “đủ đức, đủ tài” luôn là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Thông qua hoạt động tiếp xúc cử tri, thảo luận và quyết nghị tại nghị trường, các đại biểu chuyển tải ý kiến, kiến nghị của cử tri; tham gia xây dựng, hoàn thiện chính sách; giám sát việc thực thi pháp luật, góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân.
Bầu ra những đại biểu đủ "Đức - Sức - Tài" đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khi Đại hội XIV của Đảng vừa được tổ chức thành công, mở ra một giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu lớn và khát vọng mạnh mẽ cho tương lai dân tộc. Đại hội XIV đã khẳng định quyết tâm đưa đất nước bước vào một giai đoạn phát triển nhanh và bền vững hơn, dựa trên khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời tiếp tục xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, con người Việt Nam như một nguồn lực nội sinh quan trọng của sự phát triển.
Trong bối cảnh ấy, cuộc bầu cử không chỉ là việc lựa chọn những người đại diện cho một nhiệm kỳ mới, mà còn là bước chuyển từ tầm nhìn chiến lược của Đại hội XIV sang hành động cụ thể trong đời sống chính trị và xã hội. Đó là thời điểm để những định hướng lớn của đất nước được cụ thể hóa thông qua việc lựa chọn đội ngũ đại biểu đủ “đức - tài - sức” để tham gia vào việc hoạch định và thực thi các chính sách phát triển.
Ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho biết: để chuẩn bị cho nhiệm kỳ mới, cơ cấu đội ngũ đại biểu Quốc hội khóa XVI có một số điểm đáng chú ý. Đầu tiên là tăng cường các đại biểu chuyên trách, là những chuyên gia am hiểu sâu các ngành, các lĩnh vực. Tiếp theo là tăng cường đại biểu của các thành phần kinh tế (kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước), các nhà khoa học, nhà văn hóa; đồng thời giảm đại biểu của cơ quan hành chính. Về tiêu chuẩn, chúng ta không chỉ quan tâm mà phải thực hiện nghiêm túc lời Bác Hồ dạy là có "Đức" và "Tài," nay Trung ương bổ sung thêm là phải có "Sức" (sức khỏe).
Cùng với đó, trong bối cảnh tiếp tục đẩy mạnh sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và từng bước hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND nhiệm kỳ tới là rất cao, toàn diện và thực chất hơn.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Trưởng Tiểu ban Nhân sự Hội đồng Bầu cử quốc gia, ngoài bảo đảm đầy đủ các yêu cầu theo quy định của pháp luật, thì trong bối cảnh mới, các tiêu chuẩn sẽ được cụ thể hóa, đó là nhấn mạnh hơn yêu cầu về bản lĩnh chính trị và tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; có chính kiến, có khả năng phản biện và tham gia hoạch định chính sách.
Yêu cầu cao hơn về năng lực chuyên môn và kỹ năng lập pháp, giám sát, quyết định vấn đề quan trọng. Đối với đại biểu Quốc hội, trong bối cảnh xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, hội nhập quốc tế sâu rộng, đại biểu cần có kiến thức nền tảng vững chắc và khả năng phân tích chính sách. Đối với đại biểu HĐND, trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thẩm quyền của cấp tỉnh và cấp xã được xác định rõ ràng hơn, đòi hỏi đại biểu phải am hiểu thực tiễn địa phương, có năng lực thẩm tra, giám sát và quyết định những vấn đề sát dân, sát cơ sở.
Đặc biệt coi trọng tính đại diện thực chất và sự gắn bó với Nhân dân. Khi bộ máy được tinh gọn, khoảng cách giữa chính quyền với người dân phải được thu hẹp hơn. Đại biểu phải thực sự là cầu nối hai chiều, kịp thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của cử tri, đồng thời truyền tải đầy đủ chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước tới Nhân dân…
Việc cụ thể hóa tiêu chuẩn đại biểu Quốc hội trong giai đoạn mới chính là hướng tới xây dựng đội ngũ đại biểu có bản lĩnh vững vàng, trí tuệ, chuyên nghiệp và hành động, đủ năng lực đồng hành cùng Chính phủ trong kiến tạo phát triển, đồng thời thực hiện tốt chức năng lập pháp và giám sát tối cao theo Hiến định.
***
(1): Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 4, tr. 168
(2): Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 4, tr. 166
(3): Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 12, tr. 565-567
