Vướng mắc bắt đầu từ năm 2017, liên quan đến hồ sơ lịch sử, nguồn gốc đất và quy hoạch. Những vấn đề như vậy không dễ giải quyết chỉ bằng một quyết định hành chính đơn lẻ. Nó đòi hỏi phải rà soát hồ sơ, xác định nguồn gốc, thống nhất ranh giới, xử lý quy hoạch, hoàn thiện đo đạc và thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan.
Điều đáng chú ý là bước chuyển không bắt đầu từ một quy trình mới, mà từ việc vấn đề được đặt lại đúng vị trí.
Tại buổi tiếp công dân định kỳ tháng 5/2026, sau khi trực tiếp nghe ý kiến người dân, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy kết luận yêu cầu của 22 hộ là chính đáng, có cơ sở pháp lý và yêu cầu UBND phường Lào Cai tập trung giải quyết dứt điểm trước ngày 30/8.
Từ đó, các hộ dân được hướng dẫn tự thỏa thuận, phân định ranh giới từng lô; trên cơ sở đồng thuận, phường điều chỉnh quy hoạch, hoàn thiện trích đo và thủ tục cấp Giấy chứng nhận. Ngày 26/8, cả 22 hộ nhận “bìa đỏ”.
Ông Đinh Văn Cường, một người dân trong khu vực, chia sẻ: “Nay có bìa đỏ trong tay, mọi người sẽ yên tâm làm ăn, xây dựng nhà cửa để ổn định cuộc sống”. Một câu nói ngắn nhưng cho thấy khá rõ điều mà mọi cải cách ở cơ sở cuối cùng phải hướng đến, đó là sự thay đổi có thể cảm nhận được trong đời sống.
Từ một vụ việc cụ thể có thể thấy yêu cầu đối với đổi mới phương thức lãnh đạo: cấp ủy không làm thay chính quyền; chính quyền cần sự phối hợp của cơ quan chuyên môn; người dân không chỉ chờ giải quyết mà phải tham gia xác định, thống nhất và hoàn thiện phương án.
Cấp ủy xác định vấn đề và tạo sự thống nhất trong lãnh đạo. Chính quyền tổ chức thực hiện theo thẩm quyền. Cơ quan chuyên môn xử lý những vấn đề nghiệp vụ, pháp lý. Người dân phối hợp, cung cấp thông tin, thống nhất những nội dung thuộc quyền và giám sát kết quả. Mỗi chủ thể làm đúng vai của mình nhưng không hoạt động tách rời nhau.
Đây là điểm rất đáng lưu ý khi nói về “kiến tạo”. Kiến tạo không có nghĩa là cấp ủy trực tiếp làm thay mọi việc. Ngược lại, đó là khả năng làm cho các chủ thể thực hiện đúng chức năng của mình nhưng phối hợp hiệu quả hơn để giải quyết một vấn đề chung.
Từ câu chuyện Lõi đất số 12, có thể thấy một chỉ dấu của năng lực lãnh đạo: biến vấn đề tồn tại lâu năm thành nhiệm vụ có thời hạn, đầu mối và kết quả kiểm chứng được. “Đã tiếp dân”, “đã chỉ đạo”, “đã giao nhiệm vụ” chưa phải hoàn thành. Cốt lõi của năng lực kiến tạo là: “nghe đúng - xác định đúng vấn đề - giao đúng đầu mối - đặt đúng thời hạn - phối hợp đúng thẩm quyền - kiểm chứng bằng kết quả”.
Đó cũng là logic cần được đặt vào mô hình thí điểm. Mỗi mục tiêu phải gắn với trách nhiệm, mỗi nhiệm vụ phải có tiến độ, mỗi điểm nghẽn phải có phương án xử lý và mỗi kết quả quan trọng phải có cách kiểm chứng.
Thực tế giải quyết thủ tục hành chính tại phường Lào Cai trong thời gian qua cũng cho thấy sự thay đổi từ “giải quyết hồ sơ” sang “phục vụ người dân” không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Theo số liệu do địa phương cung cấp, từ ngày 1/7/2025 đến ngày 17/9/2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công đã tiếp nhận 27.646 hồ sơ, trong đó 24.230 hồ sơ được thực hiện trực tuyến, đạt 87,6%; có 26.716/27.509 hồ sơ được giải quyết trước và đúng hạn, đạt 97,12%; 137 hồ sơ đang trong quá trình giải quyết đều còn trong thời hạn.
Những con số ấy không tự thân chứng minh toàn bộ chất lượng quản trị. Nhưng chúng là dữ liệu quan trọng để nhìn vào một khía cạnh cụ thể của năng lực phục vụ, đó là khả năng tổ chức quy trình, ứng dụng số và bảo đảm tiến độ giải quyết hồ sơ.
Quan trọng hơn là phải biết đọc các con số để điều chỉnh công việc. Tỷ lệ trực tuyến cao đặt ra câu hỏi về người dân còn khó tiếp cận dịch vụ số; tỷ lệ hồ sơ đúng hạn cao đặt ra câu hỏi về hồ sơ phức tạp và khâu còn có thể rút ngắn. Một vấn đề giải quyết sau nhiều năm cũng đặt ra câu hỏi vì sao trước đây chưa được tháo gỡ và cơ chế nào tạo ra bước chuyển.
Đó chính là lúc dữ liệu trở thành công cụ lãnh đạo, chứ không chỉ là số liệu báo cáo. Trong quản lý hiện đại, dữ liệu giúp biết công việc đang ở đâu. Trong lãnh đạo, dữ liệu phải giúp trả lời câu hỏi cần làm gì tiếp theo.
Bởi vậy, “kiến tạo” không tách rời chuyển đổi số, cải cách hành chính hay nâng cao chất lượng phục vụ. Những công cụ ấy chỉ có ý nghĩa khi giúp cấp ủy, chính quyền nhìn rõ hơn vấn đề, ra quyết định sát hơn và người dân tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn.
Một tấm “bìa đỏ” có thể là câu chuyện của 22 hộ dân. Nhưng phía sau nó là một bài học rộng hơn. Người dân đánh giá hiệu quả lãnh đạo không bắt đầu từ cách một chủ trương được diễn đạt như thế nào, mà từ việc chủ trương ấy có giúp giải quyết những vấn đề cụ thể của họ hay không.
Nếu ở phường Lào Cai, phép thử được đặt vào năng lực tháo gỡ một điểm nghẽn đô thị, thì ở Trấn Yên, phép thử lại nằm ở khả năng khơi dậy nội lực cộng đồng và tạo ra không gian để người dân cùng tham gia phát triển.
Ở thôn Lan Đình, xã Trấn Yên, câu chuyện phát triển bắt đầu từ những gì rất gần với đời sống người dân, cây dâu, con tằm, con đường và cách tổ chức sản xuất. Thôn có khoảng 102 ha dâu, 98/108 hộ tham gia nuôi tằm. Thu nhập bình quân từ sản xuất của người dân đạt khoảng 84 triệu đồng/người/năm; theo đánh giá tại địa phương, trên 90% số hộ đạt mức khá, giàu và không còn hộ nghèo, cận nghèo. Người dân còn đóng góp tiền, ngày công để mở rộng, cứng hóa khoảng 14 km đường giao thông nông thôn.
Điều đáng nói không chỉ nằm ở kết quả kinh tế. Quan trọng hơn là cách cộng đồng cùng tham gia tạo ra kết quả ấy. Khi sản xuất được tổ chức thành vùng, khi người dân cùng tham gia xây dựng hạ tầng, khi lợi ích từ phát triển gắn với trách nhiệm của cộng đồng, vai trò của người dân thay đổi. Họ không chỉ là người thụ hưởng một chương trình phát triển, mà trở thành chủ thể trực tiếp tạo ra kết quả.
Tại thôn Khe Đát, xã Trấn Yên, một câu chuyện khác lại cho thấy sức mạnh của cộng đồng từ phương diện văn hóa. Đại tá Đặng Hồng Quân đã góp phần hình thành câu lạc bộ văn hóa Dao với các hoạt động giao duyên, thêu thùa, truyền dạy tiếng nói, chữ viết. Sau khoảng 5 năm, có khoảng 400 lượt người tham gia, trong đó có rất nhiều thanh niên.
Giữ gìn văn hóa ở đây không phải là bảo tồn một cách tách biệt với đời sống. Khi người trẻ tham gia, khi những giá trị văn hóa được trao truyền qua các thế hệ, văn hóa trở thành một phần của sức mạnh cộng đồng, góp phần làm nên bản sắc riêng của mỗi địa phương. Đó cũng là cách cụ thể để hiện thực hóa định hướng phát triển Lào Cai theo hướng “Xanh - hài hòa - bản sắc - hạnh phúc”.
Tại Chi bộ Duyên Hà, phường Lào Cai, người dân cùng đóng góp hơn 530 triệu đồng để thực hiện các công trình chiếu sáng, cải tạo hệ thống điện hạ thế, trồng cây, chỉnh trang cảnh quan. Người dân còn chủ động thay nắp cống, vệ sinh hệ thống thoát nước, phân loại rác, lắp camera. Chi bộ đồng thời triển khai hiệu quả mô hình liên kết với Đồn Biên phòng Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai và Công an phường trong bảo vệ địa bàn. 100% hộ dân ký cam kết tham gia phòng, chống tội phạm; các tổ tự quản thường xuyên phối hợp với lực lượng chức năng tuần tra, bảo vệ đường biên, cột mốc. Hình ảnh lực lượng biên phòng, công an, bảo vệ an ninh cơ sở cùng người dân khu dân cư Duyên Hà phối hợp tuần tra, bảo vệ đường biên, cột mốc cho thấy sự gắn bó giữa lực lượng bảo vệ biên giới với Nhân dân và cách cấp ủy khơi dậy trách nhiệm của cộng đồng trong giữ gìn địa bàn. Những việc ấy cho thấy Nhà nước không nhất thiết phải làm tất cả; điều quan trọng là tạo được cơ chế, niềm tin và phương thức để người dân có thể cùng làm, cùng giữ gìn và cùng hưởng lợi từ những thành quả trên chính địa bàn của mình.
Tại tổ dân phố Cốc Lầy, phường Lào Cai, câu chuyện lại bắt đầu từ tổ chức Đảng. Bí thư Chi bộ Đoàn Văn Tám hướng dẫn đảng viên sử dụng sổ tay đảng viên điện tử, đưa kỹ năng số vào sinh hoạt chi bộ; đến nay, 100% đảng viên trong chi bộ có khả năng sử dụng công cụ này. Đồng thời, đồng chí chú trọng gắn công tác xây dựng Đảng với chăm lo đời sống Nhân dân, đề xuất sáng kiến “Mỗi đảng viên hỗ trợ hộ nghèo một ngày công lao động”, huy động con giống, vật tư giúp 3 hộ nghèo phát triển sinh kế, phối hợp vận động xóa 7 nhà tạm và hướng dẫn trên 80% hộ dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển cây quế theo hướng bền vững, góp phần nâng thu nhập bình quân từ 43 triệu đồng lên 58 triệu đồng/người/năm.
Những câu chuyện ấy không phải những “mẫu hình” để sao chép nguyên xi. Giá trị của chúng nằm ở cơ chế tạo ra kết quả, đó là cấp ủy xác định đúng việc, lựa chọn cách làm phù hợp, phát huy vai trò của đảng viên và mở rộng sự tham gia của người dân.
Từ Lan Đình đến Khe Đát, Duyên Hà và Cốc Lầy, điểm chung không nằm ở cây dâu, câu lạc bộ văn hóa, tuyến đường hay sổ tay điện tử. Điểm chung nằm ở việc người dân được đặt vào vị trí của chủ thể. Đó là sự chuyển dịch từ “được làm cho” sang “cùng làm”.
Sự chuyển dịch này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cấp ủy. Khi người dân tham gia nhiều hơn, lãnh đạo không vì thế mà nhẹ hơn. Ngược lại, cấp ủy phải làm tốt hơn việc định hướng, tạo đồng thuận, lựa chọn ưu tiên, tổ chức phối hợp và kiểm tra kết quả. Người dân càng tham gia, trách nhiệm của hệ thống trong việc tạo điều kiện để sự tham gia ấy thực chất càng lớn.
