Tỉnh Lào Cai sau hợp nhất nằm trọn trong hành lang kinh tế Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, kết nối giữa khu vực cửa khẩu quốc tế với vùng trung chuyển nội địa, hội tụ đủ điều kiện về tự nhiên, xã hội, con người và hạ tầng để bứt phá mạnh mẽ về kinh tế. Việc đặt trung tâm hành chính tại Yên Bái - một địa phương nằm giữa tam giác: Lào Cai - Hà Nội - Sơn La sẽ góp phần tạo thế cân bằng vùng, giảm áp lực cho các phường, xã cửa khẩu và gia tăng khả năng điều phối liên vùng từ trung tâm mới. Tổng quy mô kinh tế đạt khoảng 156.000 tỷ đồng, cho thấy nội lực lớn nếu tổ chức lại không gian sản xuất, phân bổ ngành nghề theo lợi thế từng vùng và phát huy thế mạnh của mỗi địa phương.
Tỉnh Yên Bái trước khi hợp nhất có lợi thế về công nghiệp chế biến, nông - lâm nghiệp đặc sản và du lịch sinh thái. Trong năm 2024, giá trị sản xuất công nghiệp đạt 18.400 tỷ đồng, sản lượng lương thực có hạt đạt gần 310.000 tấn, tổng đàn gia súc chính gần 900.000 con, trồng mới hơn 15.800 ha rừng. Trong lĩnh vực dịch vụ, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đạt 30.105 tỷ đồng; xuất khẩu hàng hóa đạt 425,5 triệu USD; đón hơn 2,15 triệu lượt khách du lịch. Mặc dù bị ảnh hưởng nặng bởi bão số 3 lịch sử, dẫn tới tổng thu ngân sách chỉ đạt 3.352 tỷ đồng, song nền tảng tăng trưởng vẫn được giữ vững.
Trong khi đó, Lào Cai trước hợp nhất có thế mạnh rõ rệt về công nghiệp khai khoáng, logistics, kinh tế cửa khẩu và du lịch cao cấp. Năm 2024, giá trị sản xuất công nghiệp đạt 45.728 tỷ đồng, tăng 10,29% so với năm trước; tổng mức bán lẻ hàng hóa đạt 43.000 tỷ đồng; kim ngạch thương mại hai chiều qua cửa khẩu đạt hơn 3,6 tỷ USD; thu hút hơn 8 triệu lượt khách du lịch. Đặc biệt, thu ngân sách nhà nước đạt 12.989 tỷ đồng, vượt 39,5% dự toán Trung ương giao; GRDP bình quân đầu người đạt 97,5 triệu đồng... nằm tốp cao trong vùng.
Sự kết hợp giữa một Lào Cai năng động, hội nhập, có tiềm lực xuất khẩu và một Yên Bái giàu tài nguyên, ổn định và bền vững thành tỉnh Lào Cai mới hôm nay sẽ tạo nên một nền kinh tế “hai động cơ”, bổ sung thế mạnh cho nhau.
Trong dài hạn, hoàn toàn có thể hình thành một vành đai sản xuất, chế biến, tiêu dùng khép kín, từ vùng nguyên liệu (rừng, chè, quế, lúa đặc sản) ở Văn Chấn, Văn Yên, Mù Cang Chải; vùng chế biến và trung chuyển như Trấn Yên, Yên Bái, cho tới các khu công nghiệp và cửa khẩu quốc tế. Từ đó, giá trị hàng hóa không chỉ dừng lại ở xuất thô mà tiến tới chế biến sâu, chất lượng cao, đáp ứng thị trường trong nước và xuất khẩu sang Trung Quốc, ASEAN hoặc các nước theo hiệp định CPTPP, EVFTA…
Lĩnh vực du lịch sẽ là mũi nhọn có thể phát triển vượt trội sau hợp nhất. Sa Pa - Mù Cang Chải - Nghĩa Lộ - Trạm Tấu - Thác Bà - Bắc Hà - đền Bảo Hà là những thương hiệu đã được khẳng định. Tuy nhiên, lâu nay, sự phân chia hành chính khiến hoạt động xúc tiến, quảng bá, đầu tư hạ tầng du lịch mang tính cục bộ, thiếu kết nối.
Sau hợp nhất, khi các sản phẩm được tích hợp, các tuyến du lịch sẽ trở thành trục trải nghiệm liên vùng, có khả năng định hình thị trường du lịch quốc tế mới, thu hút du khách dài ngày, khách nghỉ dưỡng cao cấp và phát triển du lịch cộng đồng theo chiều sâu. Không gian du lịch cũng sẽ không còn bị bó hẹp theo địa giới, du khách có thể bắt đầu hành trình từ Hà Nội, đi theo cao tốc lên Sa Pa, trải nghiệm Fansipan; đến Bắc Hà xem đua ngựa, khám phá chợ văn hóa; sang Mù Cang Chải tắm suối khoáng ở Tú Lệ, Trạm Tấu; chèo thuyền hồ Thác Bà rồi trở về Yên Bái...
Mỗi điểm đến là một “mùa du lịch” khác nhau, tạo ra chuỗi sản phẩm phong phú, tăng thời gian lưu trú, kéo dài mùa vụ du lịch, tăng chi tiêu bình quân và thúc đẩy đầu tư hạ tầng đồng bộ.
Hợp nhất hai tỉnh cũng tạo điều kiện tinh gọn bộ máy, cải thiện hiệu quả quản lý nhà nước, nâng chất lượng phục vụ người dân, tiết kiệm chi phí, đồng thời thống nhất quy hoạch, giảm chồng chéo đầu tư công. Chỉ số PCI năm 2024 của hai tỉnh trước khi sáp nhập đều ở mức khá (Lào Cai năm 2024 đạt 68,56 điểm, xếp thứ 23/63 tỉnh, thành phố cả nước, tăng 3 bậc so với năm 2023; Yên Bái đạt 67,66 điểm, xếp thứ 32/63 tỉnh, tăng 1,67 điểm và cải thiện 5 bậc so với năm 2023), phản ánh quyết tâm cải thiện môi trường kinh doanh, cải cách thủ tục hành chính.
Khi trở thành một thể thống nhất, tỉnh Lào Cai có thể xây dựng hệ sinh thái đầu tư đồng bộ, chính sách ưu đãi mạnh hơn, hành lang pháp lý ổn định hơn để mời gọi doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước đến khai thác tiềm năng. Bài toán đặt ra là xử lý tốt khoảng cách phát triển giữa các xã trong tỉnh mới. Một số xã vùng sâu, vùng cao như Mù Cang Chải, Trạm Tấu, Si Ma Cai, Bắc Hà... còn nhiều khó khăn. Vì vậy, tỉnh cần quy hoạch lại vùng động lực, phân tầng chức năng kinh tế theo không gian và thế mạnh từng vùng, giúp phát triển đồng đều, có trọng tâm, tránh hiện tượng dồn nén vào thành phố trung tâm hoặc vùng lõi cũ.
Việc hợp nhất Yên Bái - Lào Cai là chủ trương lớn mang tính chiến lược, tạo tiền đề cho mô hình tổ chức hành chính - kinh tế hiện đại hơn, phù hợp với xu thế phát triển vùng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong tương lai không xa, nếu tận dụng tốt thời cơ, tỉnh mới hoàn toàn có thể trở thành trung tâm kinh tế công nghiệp - thương mại - dịch vụ - cửa khẩu - du lịch hàng đầu của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, đóng vai trò quan trọng trong trục hành lang phát triển Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.
