Lộ trình kiểm định khí thải xe máy trên cả nước
Góp ý vào dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy (gọi tắt là xe máy) tham gia giao thông đường bộ, Bộ Xây dựng cho rằng việc kiểm soát sẽ có tác động xã hội rất lớn, số lượng phương tiện ảnh hưởng rất nhiều.
Để việc kiểm định khí thải diễn ra thuận lợi, hạn chế các tác động ảnh hưởng đến đời sống nhân dân, Bộ Xây dựng đề nghị đặt ra lộ trình phù hợp và thực hiện kiểm soát trước đối với xe máy có tuổi sử dụng cao.
Tại dự thảo gửi tới Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (chủ trì soạn thảo) đề xuất từ ngày 1/7/2027 bắt đầu kiểm định khí thải xe máy tham gia giao thông đường bộ ở Hà Nội và TPHCM; từ 1/7/2028 thực hiện tại Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ. Các tỉnh còn lại sẽ bắt đầu thực hiện từ ngày 1/7/2030.
Xe máy tham gia giao thông trên địa bàn Hà Nội và TPHCM phải đáp ứng quy định về khí thải mức 2 trở lên, tính từ ngày 1/1/2030.
Ngoài ra, xe máy tham gia giao thông vào “vùng phát thải thấp” của Hà Nội theo quy định của Luật Thủ đô phải đáp ứng quy định về khí thải theo Nghị quyết của HĐND thành phố Hà Nội.
Dựa vào tình hình thực tế, các tỉnh, thành phố có thể quy định áp dụng thời hạn sớm hơn.
Cần sớm ban hành quy định chi tiết về cơ sở kiểm định
Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) đề nghị Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm sửa đổi và ban hành các quy định chi tiết liên quan đến cơ sở kiểm định.
Để khuyến khích sự tham gia rộng rãi từ xã hội, các quy định nên linh hoạt và tận dụng tối đa nguồn lực hiện có tại đại lý. “Nên tận dụng những kỹ thuật viên lành nghề với kinh nghiệm thực tế từ 6 tháng trở lên, được đào tạo, cấp chứng chỉ bởi các hãng và Cục Đăng kiểm Việt Nam thay vì bắt buộc phải có bằng trung cấp kỹ thuật”, VAMM nêu quan điểm.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng, cần bổ sung các chính sách hỗ trợ người dân có phương tiện không đạt quy chuẩn khí thải, như chính sách thu hồi xe cũ, đổi xe mới, ưu đãi cho vay lãi suất thấp để mua xe điện, xe thân thiện với môi trường.
Tiếp thu các ý kiến, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định dự thảo đã quy định siết chặt hơn đối với xe máy tham gia giao thông ở Hà Nội và TPHCM.
Việc đưa ra các mức khí thải như dự thảo, theo bộ này, nhằm tránh gây nên sự không công bằng giữa các đối tượng sở hữu xe máy (không phân biệt đối xử với người nghèo, người yếu thế sử dụng xe cũ).
Từ năm 2009 đến 2023, số phương tiện giao thông tăng chủ yếu là phương tiện cá nhân (mỗi năm tăng khoảng 10-15%, tăng nhanh tại TPHCM, Hà Nội, Đà Nẵng). Đến hết năm 2023, số phương tiện đã được đăng ký, quản lý toàn quốc trên 6,3 triệu ô tô và trên 74,3 triệu xe mô tô.
Riêng Hà Nội có khoảng hơn 9,2 triệu phương tiện các loại đang hoạt động trên địa bàn - chưa bao gồm phương tiện của các cơ quan trung ương.
“Đến thời điểm hiện tại chưa có quy chuẩn Việt Nam đối với khí thải xe máy tham gia giao thông, nên chưa đủ căn cứ để thực hiện đầy đủ quy định tại Luật Bảo vệ môi trường, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ để sớm triển khai áp dụng lộ trình áp dụng quy định mức khí thải bắt buộc đối với xe máy tham gia giao thông đường bộ”, cơ quan soạn thảo phân tích.
Sự chênh lệch giữa quy chuẩn khí thải của xe nhập khẩu, xe sản xuất, lắp mới và xe tham gia giao thông đường bộ tạo ra bất cập trong kiểm soát phát thải. Hiện nay mới chỉ có quy định lộ trình áp dụng mức tiêu chuẩn khí thải đối với xe cơ giới nhập khẩu và sản xuất, lắp ráp tại Quyết định số 19/2024 do Thủ tướng Chính phủ ban hành.
Xe máy tham gia giao thông đường bộ ở Việt Nam chủ yếu chỉ phải đáp ứng mức 1, mức 2 theo TCVN 6438:2018, thấp hơn đáng kể so với tiêu chuẩn áp dụng ở các nước trong khu vực và quốc tế.
Thực tế cũng chỉ có quy định loại bỏ xe tự chế, niên hạn sử dụng đối với ô tô, chưa có cơ chế loại bỏ dần các xe mô tô, xe gắn máy cũ nát, lạc hậu có mức phát thải cao. Vì thế dẫn đến tình trạng xe cũ, nát vẫn tiếp tục tham gia giao thông, gây ô nhiễm nặng nề hơn.
“Việc thay đổi tiêu chuẩn khí thải cần phải đảm bảo tính khả thi để các đối tượng chịu tác động có đủ thời gian thích ứng”, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định và nêu rõ một trong những mục tiêu hướng tới là từng bước hạn chế, thải bỏ các xe máy đã cũ nát, lạc hậu, không đáp ứng quy định về khí thải.
4 mức khí thải xe máy
Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ xây dựng, ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ, trong đó có quy định các mức giá trị giới hạn tối đa cho phép của khí thải xe máy bảo đảm có hiệu lực theo đúng lộ trình trên.
Dự thảo gửi tới Bộ Tư pháp đề xuất xe mô tô sản xuất trước năm 2008 áp dụng mức 1 - Giá trị giới hạn tối đa cho phép của khí thải quy định tại Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ.
Xe mô tô sản xuất từ năm 2008 đến năm 2016, áp dụng mức 2; sản xuất từ năm 2017 đến ngày 30/6/2026 áp dụng mức 3; sản xuất từ ngày 1/7/2026 áp dụng mức 4.
Xe gắn máy sản xuất trước năm 2016 được đề xuất áp dụng mức 1; sản xuất từ năm 2017 đến ngày 30/6/2027 áp dụng mức 2; sản xuất từ ngày 1/7/2027 áp dụng mức 4.
