Đàm phán Mỹ - Iran: Vẫn chưa thoát bế tắc
Tình hình ngoại giao giữa Washington và Tehran tiếp tục rơi vào thế giằng co khi hai bên liên tục đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn nhằm giành thế chủ động. Phát biểu trên Đài truyền hình nhà nước IRIB ngày 4/8, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định Tehran sẽ bảo vệ biên giới nhưng không tìm cách mở rộng xung đột. Cùng ngày, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei tuyên bố cứng rắn rằng nước này hiện không tiến hành đàm phán với Mỹ.
Ở chiều ngược lại, Tổng thống Mỹ Donald Trump xem các cuộc đối thoại sắp tới là "cơ hội cuối cùng" để Tehran đạt thỏa thuận nhằm tránh các đòn tấn công mới, đồng thời cáo buộc giới chức Iran ngầm đề nghị thương lượng nhưng lại công khai phủ nhận. Trước đó ngày 1/8, ông Trump đã hoãn chiến dịch quân sự quy mô lớn để tạo dư địa ngoại giao. Trong khi Washington để ngỏ đối thoại kèm tối hậu thư, Tehran lại kiên quyết tránh tạo cảm giác nhượng bộ dưới sức ép.
Mặc dù hai bên công khai đấu khẩu, các kênh trung gian vẫn đang hoạt động tích cực. Nguồn tin từ Anadolu cho biết Pakistan và Qatar nỗ lực thống nhất thời gian, địa điểm cho một cuộc gặp gián tiếp tại Islamabad hoặc Doha. Bên cạnh đó, Thụy Sĩ và Iraq cũng liên tục duy trì các kênh kết nối để chuyển giao thông điệp giữa hai quốc gia.
Cuộc chiến giành quyền kiểm soát tại Hormuz
Tâm điểm của mọi bất đồng hiện tập trung tại Eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ tiêu thụ toàn cầu. Mâu thuẫn không dừng lại ở việc khôi phục lưu thông mà xoay quanh quyền kiểm soát luồng tàu, rà phá bom mìn và thu phí dịch vụ. Trong khi Mỹ yêu cầu tự do hàng hải không cần Iran phê chuẩn, Tehran lại đặt mục tiêu thiết lập cơ chế quản lý lâu dài có lợi cho mình.
Trình bày về tiến trình này, người phát ngôn Baghaei khẳng định đàm phán giữa Iran và Oman về hành lang an toàn đang diễn ra tích cực ở cả cấp kỹ thuật lẫn chính trị. Phương án được thảo luận hướng tới việc phân chia tuyến di chuyển: tàu vào Vịnh Ba Tư đi gần bờ Iran, tàu ra đi gần bờ Oman. Báo The New York Times và hãng tin Reuters tiết lộ Tehran muốn áp đặt "phí dịch vụ" đối với tàu hàng và chia sẻ nguồn thu với Muscat, đồng thời phản đối nước thứ ba tham gia rà phá bom mìn. Cố vấn quân sự Iran Mohsen Rezaei cảnh báo lực lượng Mỹ sẽ đối mặt với "rủi ro và thương vong nghiêm trọng" nếu tiếp tục phong tỏa.
Phía Mỹ lập tức bác bỏ phương án thu phí của Iran. Ngày 4/8, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết đã chuyển hướng 44 tàu thương mại, vô hiệu hóa 2 tàu và kiểm tra 2 tàu khác. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phát biểu trên CNBC rằng các tiếp xúc vẫn diễn ra và hy vọng đạt thỏa thuận khôi phục tự do hàng hải ngay trong ngày 4/8 hoặc 5/8.
Trên thực địa, an ninh hàng hải diễn biến phức tạp. Dữ liệu từ Kpler ghi nhận ngày 3/8 chỉ có 6 tàu qua Hormuz, giảm thảm hại so với mức trung bình 130 tàu/ngày trước xung đột. Ngày 4/8, tàu Minoan Pioneer (cờ Liberia) bị vật thể lạ đánh trúng gây cháy gần bờ Oman, khiến thủy thủ đoàn phải rời tàu và 1 người mất tích.
Thị trường năng lượng bốc hỏa, thâm hụt hơn 2,6 tỷ thùng dầu
Sự gián đoạn tại Eo biển Hormuz đã giáng đòn nặng nề vào nguồn cung năng lượng thế giới. Ông Amin Nasser, Tổng giám đốc điều hành Saudi Aramco, cảnh báo thị trường đã thâm hụt hơn 2,6 tỷ thùng dầu kể từ khi xung đột bùng phát - tương đương gần một tháng sản lượng khai thác toàn cầu.
Ngay cả khi eo biển được mở lại hoàn toàn, thế giới vẫn có thể mất tới 18 tháng để tái bổ sung lượng dự trữ đã tiêu hao. Công suất dự phòng toàn cầu đang giảm dần trong khi các nhà máy lọc dầu phải vận hành gần mức tối đa. Dù một số cơ sở chịu ảnh hưởng nhẹ, Saudi Aramco vẫn ghi nhận lợi nhuận ròng quý II đạt 32,69 tỷ USD (tăng 44%) nhờ giá dầu cao và năng lực chuyển hướng xuất khẩu qua hệ thống đường ống Đông - Tây ra Biển Đỏ. Tập đoàn này khẳng định có thể nhanh chóng nâng sản lượng lên mức tối đa 12 triệu thùng/ngày trong 3 tuần nếu có yêu cầu từ chính phủ.
Big Oil trúng đậm, người tiêu dùng gánh hậu quả
Chiến sự khiến giá dầu chuẩn toàn cầu trên sàn ICE nửa cuối năm 2026 vọt lên trung bình 96,68 USD/thùng (so với 78,38 USD/thùng ở quý I). Giá dầu WTI của Mỹ quý II cũng tăng 27%, đạt bình quân 92 USD/thùng. Theo FactSet, lợi nhuận ngành năng lượng trong chỉ số S&P 500 đã tăng vọt 135,3% so với cùng kỳ.
Không phụ thuộc trực tiếp vào luồng hàng Hormuz, các tập đoàn dầu khí lớn (Big Oil) nghiễm nhiên hưởng lợi lớn từ đợt tăng giá và biên lợi nhuận lọc hóa dầu mở rộng:
ExxonMobil: Báo lãi quý II đạt 14,5 tỷ USD – mức cao nhất trong 4 năm.
Chevron: Đạt 12 tỷ USD lợi nhuận quý II, cao nhất trong 6 năm; mảng thượng nguồn tăng vọt 200%.
Shell: Ghi nhận lợi nhuận gần 10 tỷ USD, tăng hơn gấp đôi cùng kỳ.
TotalEnergies & BP: Lợi nhuận lần lượt tăng 67% và đạt 5,73 tỷ USD (gấp hơn 2 lần cùng kỳ).
Trái ngược với lợi nhuận kỷ lục của các đại gia năng lượng, người tiêu dùng toàn cầu đang phải gánh chịu chi phí sinh hoạt đắt đỏ. Tại Mỹ, giá xăng trung bình đã vượt 4 USD/gallon (tăng gần 40%). Tại Anh, giá xăng chạm mốc kỷ lục 160,85 xu/lít; tổ chức EY cảnh báo kinh tế Anh có thể rơi vào suy ngoái trong năm 2027 nếu tình trạng phong tỏa kéo dài.
Tình trạng này buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 3/8 phải công khai chỉ trích các tập đoàn dầu khí tại Nhà Trắng: "Họ đang kiếm quá nhiều tiền từ tình trạng thiếu hụt nguồn cung. Chevron hay ExxonMobil phải trả lại một phần cho người dân và giảm giá bán lẻ". Ông nhấn mạnh các doanh nghiệp có lợi nhuận tăng đột biến cần phải chia sẻ khó khăn với công chúng thông qua việc giảm giá nhiên liệu.
