Theo các chuyên gia, các đối tượng lừa đảo thường sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra hình ảnh, video hoặc giọng nói giả với độ giống thật rất cao (hay còn gọi là công nghệ deepfake) trên cơ sở khai thác thông tin công khai trên mạng xã hội của một cá nhân.
Trước hết, các đối tượng thu thập hình ảnh, video hoặc các đoạn clip nói chuyện của người đó trên Facebook, TikTok, Instagram hoặc các nền tảng mạng xã hội khác. Từ nguồn dữ liệu này, các công cụ trí tuệ nhân tạo được sử dụng để tạo ra video hoặc giọng nói giả giống với người thật.
Sau khi có dữ liệu deepfake, các đối tượng sẽ thực hiện cuộc gọi video cho người thân hoặc bạn bè của nạn nhân. Trong cuộc gọi, chúng thường đưa ra những lý do khẩn cấp như cần chuyển tiền gấp để giải quyết công việc, gặp sự cố tài chính hoặc tai nạn, hoặc nhờ chuyển tiền giúp vì đang bận xử lý việc quan trọng. Trong nhiều trường hợp, đối tượng chỉ bật video vài giây để tạo lòng tin rồi tắt camera với lý do sóng yếu hoặc đang ở nơi mạng không ổn định.
Khi đã tạo được sự tin tưởng, đối tượng sẽ gửi số tài khoản và yêu cầu nạn nhân chuyển tiền ngay vì “việc gấp”. Do tin rằng đang nói chuyện với người quen nên nhiều người đã chuyển tiền mà không kiểm chứng lại thông tin.
Ngay sau khi nhận được tiền, các đối tượng thường chặn liên lạc, xóa tài khoản hoặc thay đổi thông tin liên hệ khiến việc truy vết trở nên khó khăn. Theo cảnh báo của các cơ quan chức năng, các cuộc gọi dạng này thường diễn ra rất nhanh, hình ảnh có thể bị giật hoặc không rõ nét, đồng thời đối tượng liên tục thúc ép nạn nhân chuyển tiền và không cho thời gian xác minh lại thông tin.
Trong bối cảnh công nghệ AI ngày càng phát triển, các video giả mạo ngày càng khó phân biệt với video thật. Điều này khiến nhiều người dễ mất cảnh giác và trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo sử dụng công nghệ cao. Do đó, người dân cần nâng cao cảnh giác khi nhận các cuộc gọi video yêu cầu chuyển tiền gấp. Trong trường hợp nghi ngờ, cần kiểm tra lại thông tin qua các kênh liên lạc khác trước khi thực hiện giao dịch tài chính để tránh bị lừa đảo.
Theo quy định của pháp luật, hành vi sử dụng công nghệ để giả mạo người khác nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định, người dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản có thể bị truy cứu về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tùy theo giá trị tài sản và tính chất hành vi, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm nếu chiếm đoạt từ 2 triệu đồng trở lên. Mức phạt tăng lên từ 2 năm đến 7 năm trong trường hợp phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp hoặc chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn; từ 7 năm đến 15 năm nếu chiếm đoạt từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng; và có thể lên đến 20 năm tù hoặc tù chung thân nếu chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên.
Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc hành nghề từ 1 năm đến 5 năm, hoặc bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Đối với các hành vi lợi dụng công nghệ như tạo video deepfake, giả mạo danh tính trên mạng để chiếm đoạt tài sản, người vi phạm còn có thể bị xử lý theo Điều 290 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản, với mức phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc phạt tù từ 1 năm đến 12 năm.
Trường hợp hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm vẫn có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định số 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 14/2022/NĐ-CP). Theo đó, hành vi giả mạo tổ chức, cá nhân trên mạng, cung cấp thông tin sai sự thật nhằm lừa đảo hoặc thu thập, sử dụng trái phép thông tin cá nhân có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 30 triệu đồng và buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm.
