Sau hơn bốn tháng triển khai, “Chiến dịch 500 ngày đêm” đã tạo ra những chuyển động mạnh mẽ, tích cực nhất từ trước đến nay trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Hơn 1.300 hài cốt được quy tập, hơn 93.000 mẫu ADN thân nhân được thu nhận, hàng chục nghìn mẫu hài cốt và dữ liệu ADN đang được đồng bộ phục vụ xác định danh tính liệt sĩ. Những kết quả bước đầu cho thấy sự thay đổi căn bản từ phương thức làm việc phân tán sang một chiến dịch quốc gia với tư duy quản trị hiện đại.
Nhưng khi thời gian thực hiện chỉ còn hơn một năm, điều đáng lo ngại nhất lúc này không còn là công nghệ hay nguồn lực, mà là nguy cơ chậm nhịp trong tổ chức thực hiện. Khác với những nhiệm vụ thường xuyên, một chiến dịch chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đúng tiến độ và giữ được nhịp thực hiện liên tục.
Trong Công điện số 45/CĐ-TTg ngày 8/7/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã thẳng thắn chỉ rõ: Tiến độ triển khai tại một số địa phương, đơn vị còn chậm; kết quả còn khoảng cách xa so với mục tiêu; công tác phối hợp có lúc, có nơi chưa chặt chẽ; người đứng đầu một số cơ quan, đơn vị, địa phương chưa xác định rõ trách nhiệm, chưa chỉ đạo điều hành quyết liệt.
Thực tiễn cho thấy có nơi chủ động rà soát, huy động nhiều lực lượng tham gia; nhưng cũng có nơi vẫn coi đây chủ yếu là nhiệm vụ của lực lượng quân sự hoặc cơ quan chính sách, dẫn đến sự phối hợp chưa thật chặt chẽ và hiệu quả chưa cao. Trong khi đó, công tác tìm kiếm, quy tập hiện nay đã trở thành một quy trình liên ngành, tích hợp công nghệ sinh học, dữ liệu số, khảo sát địa vật lý, khai thác nguồn sử liệu chiến tranh và nhân chứng. Chỉ cần một mắt xích bị chậm, cả quy trình sẽ bị tắc nghẽn.
Chiến dịch đã đi được gần 1/3 chặng đường. Chúng ta đang chạy đua với thời gian bởi nhân chứng ngày một ít đi, địa hình chiến trường xưa thay đổi do tốc độ đô thị hóa và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt đang xóa nhòa các dấu tích. Do đó, chậm nhịp không chỉ là chậm tiến độ, mà là tự đánh mất cơ hội cuối cùng để đưa các liệt sĩ trở về.
Để “Chiến dịch 500 ngày đêm” hoàn thành mục tiêu cao nhất, cần những giải pháp mang tính đột phá và thực chất.
Thứ nhất, cần lượng hóa trách nhiệm của người đứng đầu bằng các chỉ số đánh giá kết quả thực hiện cụ thể. Việc Thủ tướng yêu cầu Bí thư Tỉnh ủy đưa nhiệm vụ này vào chương trình công tác hằng tuần cho thấy quyết tâm nâng trách nhiệm chính trị thành trách nhiệm thực thi. Tuy nhiên, cần thiết lập cơ chế theo dõi, kiểm tra và công khai tiến độ theo định kỳ, gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm của từng địa phương và người đứng đầu. Khi trách nhiệm được đo bằng kết quả cụ thể, sẽ khắc phục được tình trạng nơi quyết liệt, nơi cầm chừng, bảo đảm toàn bộ chiến dịch vận hành đồng bộ và đúng tiến độ.
Thứ hai, xây dựng “mạng lưới phản ứng nhanh” về dữ liệu. Hiện nay, trọng tâm chiến dịch đang chuyển mạnh sang “xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” dựa trên ngân hàng gen và cơ sở dữ liệu quốc gia. Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và Bộ Nội vụ cần tiếp tục đồng bộ cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, thân nhân liệt sĩ và ngân hàng gen để rút ngắn thời gian đối chiếu, xác định danh tính. Cần có một ứng dụng (app) hoặc cổng thông tin quốc gia tối ưu hóa, cho phép thân nhân liệt sĩ và người dân dễ dàng tra cứu, cung cấp thông tin, khớp nối ADN theo thời gian thực mà không phải qua nhiều tầng nấc thủ tục hành chính.
Thứ ba, kích hoạt “sức mạnh toàn dân” bằng cơ chế xã hội hóa. Tìm kiếm liệt sĩ là công tác nghĩa tình, tri ân nhưng vận hành chiến dịch cần tính chuyên nghiệp của nền kinh tế tri thức. Cần có cơ chế mở để huy động các doanh nghiệp công nghệ có năng lực cao hỗ trợ nguồn lực, thiết bị, hạ tầng số và công nghệ phục vụ công tác tìm kiếm, quản lý dữ liệu và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Đồng thời, cần triển khai một chiến dịch truyền thông sâu rộng trong nước và quốc tế nhằm thu thập, kết nối thông tin từ các cựu chiến binh ở cả hai bên chiến tuyến, kết hợp mở rộng hợp tác quốc tế trong trao đổi hồ sơ, tài liệu và dữ liệu chiến tranh phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
“Chiến dịch 500 ngày đêm” là một lời hứa mang tính lịch sử. Để lời hứa ấy trọn vẹn, toàn xã hội và cả hệ thống chính trị cần hành động với tinh thần khẩn trương, thần tốc, quyết tâm không để sự hy sinh nào bị lãng quên.
