Trong tiết học Công nghệ tại Trường THPT Nguyễn Huệ, phường Yên Bái, nhịp học không còn do giáo viên dẫn dắt hoàn toàn mà được “cầm nhịp” bởi chính học sinh. Các nhóm lần lượt thuyết trình về giống bưởi Đại Minh, từ đặc điểm sinh trưởng, quy trình chăm sóc đến giá trị kinh tế và khả năng phát triển tại địa phương. Mỗi phần trình bày đều có trọng tâm, kèm theo hình ảnh, số liệu do học sinh chủ động tìm hiểu và xử lý.
Đáng chú ý, tiết học không bị ngắt quãng bởi những chỉ dẫn liên tục từ giáo viên. Sau mỗi phần trình bày, học sinh trong lớp chủ động đặt câu hỏi, đưa ra ý kiến phản biện, bổ sung thông tin. Có thời điểm, nhịp học chậm lại để làm rõ một vấn đề kỹ thuật; có lúc được đẩy nhanh khi các em đã nắm chắc nội dung. Nhịp độ tiết học vì thế trở nên linh hoạt, bám sát mức độ hiểu và khả năng tiếp nhận của người học, thay vì tuân theo một tiến trình cứng nhắc.
"Em thấy tiết học rất mới mẻ vì phải chuẩn bị bài từ ở nhà, không còn chờ thầy cô hướng dẫn trên lớp. Quá trình chuẩn bị có lúc gặp khó khăn, ban đầu bọn em khá lo vì sợ không hoàn thành yêu cầu. Nhưng nhờ sự định hướng của thầy cô và tinh thần làm việc nhóm, chúng em dần quen và cảm thấy hứng thú với cách học này" - Nguyễn Ngọc Trâm Anh, lớp 11T1, Trường THPT Nguyễn Huệ chia sẻ.
Trong tiết học ấy, giáo viên giữ vai trò điều phối nhịp học. Thầy cô quan sát, can thiệp khi cần thiết, gợi mở những điểm then chốt và giúp học sinh kết nối các ý kiến rời rạc thành hệ thống kiến thức hoàn chỉnh. Việc không giảng bài theo lối truyền thống không đồng nghĩa với buông lỏng, mà là chủ động “nhường nhịp” để học sinh tự điều chỉnh tốc độ học tập, chủ động tiếp thu thay vì tiếp nhận thụ động.
Cách tổ chức này cũng được thể hiện rõ trong các môn học khác. Ở môn Tiếng Anh, nhịp học không còn phụ thuộc hoàn toàn vào giáo án giảng dạy sẵn có. Học sinh chuẩn bị bài theo nhóm, xây dựng tình huống giao tiếp, thuyết trình và trao đổi bằng ngoại ngữ. Có nhóm cần thêm thời gian để hoàn thiện ý tưởng, có nhóm đi nhanh hơn và mở rộng vấn đề. Giáo viên căn cứ vào đó để điều chỉnh hoạt động, bảo đảm nhịp học phù hợp với năng lực thực tế của từng nhóm học sinh.
Theo cô Trần Thị Hường, giáo viên Tiếng Anh Trường THPT Nguyễn Huệ: Phương pháp này mang lại hiệu quả rõ rệt, giúp học sinh chủ động hơn, tăng khả năng làm việc nhóm và tạo hứng thú trong học tập.
Trong các tiết Tin học, tính cá nhân hóa của nhịp học càng được thể hiện rõ. Học sinh tự tìm hiểu vấn đề, thực hiện thao tác kỹ thuật, xây dựng sản phẩm và trình bày quy trình thực hiện. Mỗi nhóm có cách tiếp cận và tốc độ khác nhau, nhưng đều được khuyến khích chia sẻ, học hỏi lẫn nhau. Lớp học không bị “kẹt nhịp” bởi những hướng dẫn đồng loạt, mà vận hành linh hoạt theo tiến trình học tập của từng nhóm.
Thực tiễn cho thấy, khi học sinh làm chủ nhịp học, các em không còn chờ đợi kiến thức được truyền đạt, mà chủ động chuẩn bị, lựa chọn thông tin, sắp xếp nội dung và chịu trách nhiệm với tiến trình học tập của mình. Việc học vì thế không chỉ diễn ra trong 45 phút trên lớp, mà bắt đầu từ khâu chuẩn bị, kéo dài qua thảo luận, phản biện và tự điều chỉnh sau mỗi tiết học.
Từ góc nhìn chuyên môn, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Thị Hằng, Trường THPT Hoàng Quốc Việt, phường Văn Phú cho rằng: Nhiều giáo viên quen với cách dạy truyền thống, lo học sinh sai nên chọn truyền đạt kiến thức một chiều. Tuy nhiên, chính những cái sai lại giúp các em nhớ bài sâu hơn. Để học sinh thực sự làm chủ nhịp học, giáo viên cần thiết kế hoạt động học tập ở nhà và tổ chức tốt các hoạt động trên lớp. Khi có định hướng đúng, học sinh sẽ triển khai bài học hiệu quả và bài bản hơn.
Từ phía giáo viên, việc trao quyền kiểm soát nhịp học cho học sinh cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực tổ chức. Giáo viên cần thiết kế bài học có tính mở, dự liệu các kịch bản khác nhau và sẵn sàng điều chỉnh tiến trình dạy học theo diễn biến thực tế của lớp. Việc đánh giá học sinh vì thế không thể chỉ dựa vào kết quả cuối cùng, mà phải chú trọng cả quá trình, mức độ tham gia và khả năng tự điều chỉnh nhịp học của từng em.
Ở bình diện rộng hơn, việc để học sinh làm chủ nhịp học phản ánh yêu cầu cốt lõi của đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay. Chương trình giáo dục phổ thông mới hướng tới phát triển năng lực, trong đó năng lực tự học giữ vai trò trung tâm. Nếu nhịp học vẫn bị áp đặt từ phía người dạy, mục tiêu này khó có thể đạt được một cách thực chất.
Khi học sinh được học theo nhịp "chậm để hiểu sâu, nhanh để mở rộng", lớp học trở nên linh hoạt hơn, để mỗi em phát huy năng lực cá nhân. Chính từ sự thay đổi nhịp học, đổi mới giáo dục mới có thể đi vào chiều sâu, tránh hình thức và hướng tới tính bền vững lâu dài.
