Sau gần hai năm triển khai, dự án “Hỗ trợ mô hình sinh kế và nâng cao năng lực tiếp cận chuỗi giá trị nông nghiệp cho cộng đồng nhằm góp phần tăng thu nhập và bình đẳng giới tại 3 xã của tỉnh Lào Cai” do Tổ chức Oxfam tại Việt Nam tài trợ, Trung tâm Hỗ trợ phát triển bền vững cộng đồng các dân tộc miền núi (SUDECOM) thực hiện, đã cho thấy hiệu quả rõ nét. Dự án không chỉ góp phần cải thiện sinh kế, tăng thu nhập cho người dân mà còn thúc đẩy bình đẳng giới tại địa phương.
Dự án được triển khai tại 8 thôn thuộc các xã: Lương Thịnh, Yên Bình và Thác Bà từ tháng 5/2024 đến tháng 12/2025. Đây là những địa bàn còn nhiều khó khăn, sản xuất nông nghiệp chủ yếu quy mô nhỏ, thiếu liên kết thị trường và dễ bị ảnh hưởng trước dịch bệnh, biến động giá cả. Phụ nữ và các nhóm yếu thế ít có cơ hội tham gia các quyết định kinh tế của gia đình, đời sống còn nhiều bấp bênh. Xuất phát từ thực tế đó, dự án được xây dựng với mục tiêu phát triển sinh kế bền vững gắn với thúc đẩy bình đẳng giới.
Dự án tập trung nâng cao kiến thức về chuỗi giá trị, kỹ năng lập kế hoạch sản xuất - kinh doanh cho người dân, qua đó góp phần tăng thu nhập, cải thiện đời sống và thúc đẩy bình đẳng giới tại địa bàn dự án. Ba mục tiêu xuyên suốt được xác định gồm: phát triển các mô hình sinh kế bền vững; nâng cao năng lực chuỗi giá trị cho cộng đồng tại 8 thôn; thiết lập hệ thống giám sát - đánh giá toàn diện, minh bạch
Lấy người dân làm trung tâm, coi hộ gia đình và tổ hợp tác là hạt nhân, dự án không dừng lại ở hỗ trợ con giống, vật tư mà triển khai đồng bộ nhiều hoạt động: tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt; hướng dẫn lập kế hoạch sản xuất - kinh doanh; kết nối thị trường và tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị. Bình đẳng giới được lồng ghép xuyên suốt trong toàn bộ quá trình thực hiện, trở thành một phần tự nhiên của các hoạt động sinh kế.
Sau gần hai năm triển khai, dự án đã hỗ trợ 92 hộ gia đình thực hiện mô hình sinh kế, trong đó có 69 hộ chăn nuôi gà thả vườn, 20 hộ chăn nuôi lợn và 3 hộ chăm sóc, thu hoạch măng tre Bát độ. Cùng với đó, 4 tổ hợp tác được thành lập và củng cố với tổng số 110 thành viên, tạo nền tảng cho sản xuất theo hướng hợp tác, liên kết bền vững.
Hiệu quả của các mô hình sinh kế thể hiện rõ qua các chỉ số cụ thể. Tỷ lệ sống của vật nuôi đạt mức cao: gà đạt khoảng 95%, lợn đạt 81,7% trong bối cảnh có dịch tả lợn châu Phi. Tổng sản lượng thu được hơn 10 tấn gà, 5 tấn lợn và 9 tấn măng tre.
Anh Phạm Ngọc Chiêm - thành viên Tổ hợp tác sinh kế Thành Công, xã Yên Bình cho biết: “Từ 70 con gà giống ban đầu được dự án hỗ trợ, nhờ áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, đàn gà của gia đình đạt tỷ lệ sống trên 96%, bán được 67 con, thu gần 15 triệu đồng. Có thêm kinh nghiệm và vốn, gia đình tiếp tục tái đàn lên 200 con, sửa chữa chuồng trại, nâng tổng thu nhập lên khoảng 40 triệu đồng”.
Theo tổng hợp, doanh thu từ các mô hình sinh kế của dự án ước đạt trên 1,4 tỷ đồng. Bình quân mỗi hộ thu khoảng 15 triệu đồng/mô hình, trong đó phần vốn hỗ trợ ban đầu chỉ chiếm một phần. Số hộ tham gia có thu nhập tăng, trung bình khoảng 4 triệu đồng/người/năm, đạt 96,7%. Khoản thu nhập này được các hộ sử dụng để tái đầu tư sản xuất, cải thiện cuộc sống.
Ông Vũ Đình Cường - thành viên Tổ hợp tác Hòa Lạc Phát Triển, xã Thác Bà chia sẻ: “Từ số lợn được dự án hỗ trợ ban đầu, tôi đã xuất bán được 23 triệu đồng, sau đó tiếp tục tái đàn, đến nay đang chăn nuôi 20 lợn con và hai lợn nái”.
Bà Hà Thị Thủy - thành viên Tổ hợp tác Đoàn Kết Phát Triển, xã Lương Thịnh cho biết: “Chăm sóc đàn lợn được hỗ trợ đúng hướng dẫn, tôi đã bán được 18 triệu đồng, trừ chi phí thu lãi hơn 10 triệu đồng. Gia đình dành một phần lợi nhuận để tái đàn và mua sắm thêm vật dụng gia đình, chi trả học hành cho các con".
qua nhiều hoạt động.
Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp, dự án còn tạo chuyển biến trong tư duy sản xuất của người dân. Thông qua các tổ hợp tác, các hộ đã biết liên kết mua chung con giống, vật tư với giá hợp lý, thống nhất quy trình và giá bán sản phẩm, chia sẻ thông tin thị trường và hỗ trợ lẫn nhau. Từ sản xuất nhỏ lẻ, “mạnh ai nấy làm”, người dân dần hình thành tư duy hợp tác và tham gia chuỗi giá trị nông nghiệp.
Song hành với hiệu quả kinh tế, tác động về bình đẳng giới là một điểm nhấn quan trọng của dự án. Phụ nữ chiếm tới 80% thành viên các tổ hợp tác, thể hiện sự tham gia ngày càng chủ động của nữ giới trong phát triển kinh tế.
Bà Nguyễn Thị Nguyệt - thành viên Ban Quản lý Dự án xã Yên Bình nhận định: “Khi được hỗ trợ sinh kế gắn với kiến thức quản lý kinh tế qua các hoạt động tập huấn và tham gia sinh hoạt tổ hợp tác, nhiều phụ nữ đã mạnh dạn chia sẻ ý kiến, khẳng định vai trò của mình trong gia đình và cộng đồng. Đây chính là bình đẳng giới thực chất, gắn với đời sống và sinh kế hằng ngày”.
Kết quả đánh giá cuối kỳ dự án cho thấy số mô hình sinh kế đạt 91,7% so với mục tiêu ban đầu; các chỉ số về kỹ năng, thu nhập và chuỗi giá trị đều vượt từ 15 - 20%. Dự án được đánh giá là phù hợp với nhu cầu địa phương, có tính bền vững và khả năng nhân rộng. Có thể khẳng định, dự án là một mô hình hiệu quả, thiết thực và nhân văn, đặc biệt với phụ nữ và các nhóm yếu thế.
