Nỗi lo từ những bãi rác
Những ngày nắng nóng, bãi rác thôn Làng Tàu (thôn Ngòi Kèn cũ), xã Lục Yên lại bốc mùi nồng nặc. Mỗi ngày, bãi rác thôn Làng Tàu tiếp nhận khoảng 25 tấn rác thải sinh hoạt từ xã Lục Yên và xã Lâm Thượng. Với khoảng 6,5 ha, sau nhiều năm hoạt động, bãi rác đang dần quá tải.
Điều đáng nói, phương thức xử lý chủ yếu vẫn là chôn lấp thủ công, không có hệ thống xử lý nước, chống thấm hay thu gom khí phát sinh đồng bộ, nên nguy cơ ô nhiễm môi trường ngày càng tăng cao.
Đó cũng là thực trạng đang diễn ra ở nhiều bãi chôn lấp rác sinh hoạt tại các địa phương trong tỉnh, nơi phương thức xử lý thủ công đã không còn theo kịp tốc độ phát triển và yêu cầu bảo vệ môi trường.
Theo rà soát của Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có 89 cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt, trong đó, có 60 cơ sở đang hoạt động và 29 cơ sở đã dừng hoặc không hoạt động.
Đáng chú ý, trong 50 bãi chôn lấp đang hoạt động chỉ có 3 bãi cơ bản hợp vệ sinh, 4 bãi đã xuống cấp, còn 43 bãi vẫn là chôn lấp không hợp vệ sinh, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.
Phần lớn các bãi rác được đầu tư từ nhiều năm trước, quy mô nhỏ, phục vụ nhu cầu trước mắt của từng địa phương. Khi lượng rác sinh hoạt ngày càng gia tăng cùng quá trình đô thị hóa, phát triển sản xuất và nâng cao mức sống của người dân, mô hình xử lý cũ đã bộc lộ nhiều hạn chế.
Không chỉ riêng Lục Yên, nhiều bãi rác tại các xã: Si Ma Cai, Sín Chéng, Văn Bàn, Đông Cuông, Pha Long, Bản Lầu, Mường Khương, Khánh Yên, Bảo Nhai... vẫn đang xử lý theo phương thức chôn lấp thủ công. Một số cơ sở xử lý đã phải dừng hoạt động do không còn phù hợp về vị trí hoặc không đáp ứng yêu cầu về môi trường.
Từ xử lý tình thế đến đầu tư bài bản
Trước đây, mục tiêu chủ yếu là có nơi tập kết rác, nhưng hiện nay, yêu cầu đặt ra là phải xử lý rác an toàn, giảm thiểu ô nhiễm và hướng tới tái chế, tận dụng tài nguyên từ rác thải.
Theo bà Nguyễn Thị Vi Huế - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, qua rà soát, nhiều bãi chôn lấp trên địa bàn tỉnh đã hình thành từ lâu, không đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường. Vì vậy, việc đầu tư các khu xử lý rác thải tập trung theo quy hoạch, từng bước đóng cửa các bãi rác không hợp vệ sinh là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu ô nhiễm, sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư và đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh.
Định hướng đó đã được cụ thể hóa bằng lộ trình đầu tư hạ tầng xử lý chất thải rắn giai đoạn 2026 - 2030. Theo đó, tỉnh dự kiến đầu tư 38 dự án bằng nguồn ngân sách, 6 dự án xã hội hóa; đồng thời sẽ tổ chức đóng cửa 59 bãi chôn lấp rác thải rắn sinh hoạt ở các xã, phường do không đảm bảo vệ sinh môi trường. Tổng kinh phí thực hiện trên 1.000 tỷ đồng.
Đây là sự đầu tư về hạ tầng, bước chuyển trong tư duy quản lý môi trường. Thay vì mỗi địa phương duy trì một bãi chôn lấp nhỏ, tỉnh hướng tới hình thành các khu xử lý tập trung theo vùng, ứng dụng công nghệ phù hợp, giảm tỷ lệ chôn lấp, nâng cao hiệu quả tái chế và kiểm soát tốt các nguồn phát sinh ô nhiễm.
Quyết tâm thay đổi
Dự án Khu xử lý chất thải rắn Lục Yên đã được đưa vào danh mục ưu tiên thu hút đầu tư của tỉnh và trong danh mục đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Khi dự án hoàn thành sẽ từng bước thay thế bãi rác Làng Tàu hiện nay, đáp ứng nhu cầu xử lý rác của khu vực trong nhiều năm tới.
Ông Tăng Kết Dư - Phó Chủ tịch UBND xã Lục Yên cho biết: “Sau khi HĐND tỉnh thông qua danh mục dự án, UBND xã đã giao Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng chủ trì xây dựng các phương án, hoàn thiện hồ sơ để tổ chức đấu thầu, lựa chọn nhà đầu tư theo đúng quy định. Địa phương mong muốn dự án sớm được triển khai nhằm giải quyết triệt để tình trạng quá tải của bãi rác hiện nay, góp phần cải thiện môi trường sống, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương”.
Không chỉ riêng Lục Yên, tại hội nghị rà soát phương án đầu tư hạ tầng các khu xử lý chất thải rắn trên địa bàn tỉnh, UBND tỉnh đã yêu cầu các sở, ngành và địa phương tiếp tục rà soát nhu cầu đầu tư, hoàn thiện phương án về quy mô, công nghệ và nguồn vốn. Đồng thời, xây dựng lộ trình đóng các bãi chôn lấp không hợp vệ sinh, bảo đảm hoàn thành trước năm 2030.
Đồng chí Phan Trung Bá - Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: “Việc đầu tư các khu xử lý chất thải rắn phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch, đáp ứng yêu cầu lâu dài và phát huy hiệu quả sử dụng nguồn lực. Cùng với đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường cần khẩn trương tham mưu kế hoạch đầu tư toàn tỉnh, hướng dẫn các địa phương thực hiện quy trình đóng các bãi chôn lấp cũ theo đúng quy định”.
Mở ra không gian sống xanh
Đóng một bãi rác là sự khép lại của một phương thức xử lý rác đã không còn phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay.
Tuy còn nhiều khó khăn, như nguồn vốn đầu tư lớn, việc lựa chọn công nghệ phù hợp với từng khu vực miền núi, công tác giải phóng mặt bằng, cũng như thay đổi nhận thức của người dân về phân loại, thu gom rác... nhưng điều đáng ghi nhận là Lào Cai đã lựa chọn cách tiếp cận mang tính căn cơ.
Thay vì tiếp tục mở rộng những bãi rác chôn lấp cũ, tỉnh đang hướng tới hình thành các khu xử lý tập trung, áp dụng công nghệ hiện đại, đồng thời xây dựng lộ trình đóng toàn bộ bãi rác không hợp vệ sinh trước năm 2030. Đây không chỉ là câu chuyện đầu tư hạ tầng mà còn là sự thay đổi trong tư duy quản lý môi trường, chuyển từ xử lý tình thế sang quản lý bền vững.
Khi những bãi rác lộ thiên dần được thay thế bằng các khu xử lý hiện đại, điều người dân nhận được không chỉ là bầu không khí trong lành hơn hay nguồn nước được bảo vệ. Quan trọng hơn, đó là một môi trường sống an toàn, văn minh, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội lâu dài.
