Lào Cai hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp với vị trí cửa ngõ giao thương quốc tế, nguồn tài nguyên phong phú, hệ thống giao thông ngày càng hoàn thiện và quỹ đất phát triển công nghiệp dồi dào. Nếu giai đoạn trước, công nghiệp của tỉnh chủ yếu phát triển theo chiều rộng, dựa trên khai thác và chế biến khoáng sản thì trong giai đoạn mới, cùng với mở rộng không gian phát triển sau hợp nhất, Lào Cai ưu tiên phát triển theo chiều sâu, lấy công nghiệp chế biến, chế tạo, năng lượng sạch và công nghệ cao làm động lực tăng trưởng, hướng tới xây dựng nền công nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.
Mở không gian phát triển từ những dự án động lực
Những ngày này tại Võ Lao, không khí chuẩn bị cho một dự án công nghiệp quy mô lớn diễn ra khẩn trương. Giữa những rừng quế, đồi cọ là các mốc giới quy hoạch, những tuyến đường khảo sát và các điểm kiểm đếm phục vụ công tác giải phóng mặt bằng. Ít ai nghĩ rằng vùng đất nhiều năm gắn với sản xuất nông - lâm nghiệp sẽ trở thành một trong những cực tăng trưởng công nghiệp mới của tỉnh. Đó là bước đi đầu tiên trong quá trình hiện thực hóa quy hoạch phát triển công nghiệp của tỉnh sau hợp nhất, khi không gian phát triển được mở rộng, lợi thế của 2 vùng được kết nối và tư duy thu hút đầu tư có nhiều đổi mới.
Theo Đồ án quy hoạch phân khu xây dựng đã được công bố, Khu Công nghiệp Võ Lao có quy mô khoảng 1.000 ha, phát triển theo từng giai đoạn với hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, đáp ứng yêu cầu thu hút các dự án công nghiệp hiện đại. Khu Công nghiệp Võ Lao được định hướng ưu tiên các ngành chế biến nông - lâm sản, cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, vật liệu mới và các dự án ứng dụng công nghệ cao, thân thiện với môi trường.
Điều làm nên giá trị của Võ Lao không chỉ là diện tích quy hoạch mà còn ở vị trí địa kinh tế. Trên hành lang Quốc lộ 279, kết nối với cao tốc Nội Bài - Lào Cai và các vùng nguyên liệu rộng lớn, khu công nghiệp này được kỳ vọng trở thành “cầu nối” giữa vùng công nghiệp truyền thống của Lào Cai với các trung tâm sản xuất mới hình thành sau hợp nhất.
Theo đồng chí Dương Đức Toàn - Bí thư Đảng ủy xã Võ Lao, việc hình thành khu công nghiệp mở ra cơ hội để địa phương chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Chính quyền địa phương đang phối hợp với các sở, ngành đẩy mạnh tuyên truyền, tạo sự đồng thuận trong Nhân dân, chuẩn bị các điều kiện để dự án triển khai đúng tiến độ, góp phần thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của địa phương.
Tại cuộc họp rà soát tiến độ triển khai Khu Công nghiệp Võ Lao và Bản Qua, đồng chí Nguyễn Thành Sinh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành tập trung tháo gỡ những khó khăn về thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và hạ tầng kết nối; đồng thời đề nghị nhà đầu tư chuẩn bị nguồn lực để sớm triển khai dự án.
Nếu Võ Lao mở ra không gian phát triển mới thì tại Làng Phúng, xã Văn Bàn một dự án khác đang góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị công nghiệp của tỉnh. Trên công trường Nhà máy tuyển quặng apatit Làng Phúng, các tổ kỹ thuật đang khẩn trương kiểm tra, hiệu chỉnh những dây chuyền trước khi chạy thử. Nhà máy có tổng vốn đầu tư hơn 807 tỷ đồng, công suất thiết kế 250 nghìn tấn tinh quặng apatit mỗi năm. Khi hoạt động, nhà máy sẽ bổ sung năng lực chế biến sâu khoáng sản, tạo việc làm cho người lao động và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn tài nguyên apatit của tỉnh.
Ông Nguyễn Mạnh Hải - Trưởng Ban Quản lý dự án Nhà máy tuyển quặng apatit Làng Phúng cho biết: “Chủ đầu tư đang tập trung nhân lực, thiết bị để hoàn thiện các hạng mục bảo đảm tiến độ vận hành theo kế hoạch. Mục tiêu không chỉ là đưa thêm một nhà máy vào hoạt động mà còn nâng cao giá trị tài nguyên thông qua chế biến sâu, tăng nguồn thu ngân sách và thúc đẩy phát triển công nghiệp của tỉnh”.
Nhìn từ 2 dự án này có thể thấy sự thay đổi rõ nét trong tư duy phát triển công nghiệp của Lào Cai. Thay vì khai thác đơn thuần, Lào Cai hướng tới kéo dài chuỗi giá trị ngay tại địa phương bằng tuyển quặng, chế biến sâu, sản xuất vật liệu, hóa chất và các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao.
Sự chuyển dịch ấy diễn ra trong bối cảnh Lào Cai bước sang giai đoạn phát triển mới sau hợp nhất. Hiện nay, tỉnh có không gian phát triển để kết nối đồng thời các lợi thế về khoáng sản, vùng nguyên liệu nông - lâm nghiệp, cửa khẩu quốc tế, hạ tầng giao thông và quỹ đất công nghiệp. Những yếu tố trước đây tồn tại riêng lẻ nay được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, tạo điều kiện để hình thành các chuỗi sản xuất liên hoàn từ nguyên liệu, chế biến đến tiêu thụ và xuất khẩu.
Kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp xanh
Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định công nghiệp tiếp tục là một trong những trụ cột tăng trưởng, nhưng phát triển theo hướng hiện đại, xanh và bền vững; ưu tiên công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, vật liệu mới và năng lượng sạch. Không gian công nghiệp được mở rộng với hệ thống các khu, cụm công nghiệp phân bố theo các hành lang kinh tế, gắn với mạng lưới giao thông, logistics và các vùng nguyên liệu.
Nếu khu vực phía Bắc tiếp tục phát huy lợi thế về khoáng sản, luyện kim, hóa chất và kinh tế cửa khẩu thì khu vực phía Nam có điều kiện phát triển công nghiệp chế biến nông - lâm sản, cơ khí chế tạo và công nghiệp hỗ trợ. Đây là sự bổ trợ quan trọng, giúp cơ cấu công nghiệp của tỉnh cân bằng hơn, giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên.
Lợi thế của Lào Cai không chỉ ở tài nguyên. Vị trí cửa ngõ kết nối Việt Nam với vùng Tây Nam Trung Quốc thông qua Cửa khẩu quốc tế Lào Cai, cùng hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng tạo điều kiện thuận lợi để phát triển logistics và công nghiệp xuất khẩu. Cao tốc Nội Bài - Lào Cai, các tuyến quốc lộ, quy hoạch tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Cảng Hàng không Sa Pa sẽ tiếp tục hoàn thiện mạng lưới kết nối, giảm chi phí vận tải và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Song song với đó, tỉnh xác định phát triển công nghiệp phải gắn với tăng trưởng xanh. Các dự án mới được định hướng sử dụng công nghệ tiên tiến, tiết kiệm năng lượng, đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường. Việc nghiên cứu phát triển năng lượng tái tạo, sử dụng điện mặt trời mái nhà trong các khu công nghiệp, xây dựng mô hình khu công nghiệp sinh thái đang từng bước được quan tâm. Đây là xu hướng tất yếu khi các thị trường lớn ngày càng đặt ra yêu cầu cao về phát thải carbon và chuỗi cung ứng xanh.
Ông Vương Trinh Quốc - Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh cho biết: “Cùng với việc hoàn thiện hạ tầng các khu công nghiệp, tỉnh ưu tiên thu hút các dự án công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao và năng lượng sạch; lựa chọn các nhà đầu tư có năng lực, công nghệ hiện đại, sử dụng hiệu quả tài nguyên và đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường. Ban Quản lý Khu kinh tế sẽ tiếp tục đồng hành với doanh nghiệp từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đến khi dự án đi vào hoạt động, tạo môi trường đầu tư thuận lợi, minh bạch và hiệu quả”.
Khi lợi thế tài nguyên được kết hợp với lợi thế của quy hoạch, hạ tầng, khoa học - công nghệ và môi trường đầu tư, không gian phát triển sẽ được chuyển hóa thành động lực tăng trưởng. Đó cũng là hướng đi để Lào Cai từng bước khẳng định vị thế trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo và năng lượng sạch của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
