LCĐT- Sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Hiệp định sơ bộ với Pháp (6/3/1946), quân Tưởng buộc phải rút về nước. Bọn phản động Quốc dân Đảng mất chỗ dựa của quan thầy. Ở Hà Nội, ta phá vụ án Ôn Như Hầu, phơi bày bộ mặt phản dân hại nước của chúng. Cùng lúc đó, bộ đội ta tiến hành truy quét bọn phản động Quốc dân Đảng từ Vĩnh Yên lên Yên Bái. Lúc này, đồng chí Bùi Quang Tạo, Xứ ủy viên phụ trách 3 tỉnh Lào Cai, Yên Bái và Phú Thọ, chỉ thị cho Đội công tác Lào Cai chuẩn bị lên đường cùng bộ đội tiến hành giải phóng Lào Cai. Đội công tác có 4 người: Anh Lê Thanh là Đội trưởng; anh Lê Đức Bình, anh Hà Ân và tôi. Mỗi người được phát một bộ quần áo ka ki. Trung tuần tháng 8/1946, thị xã Yên Bái được giải phóng khỏi ách chiếm đóng của Quốc dân Đảng. Đội bàn giao công tác huyện Trấn Yên cho đồng chí Chấn, Bí thư Tỉnh ủy Yên Bái. Tiếp đó, chúng tôi theo đường sắt lên Hóp - Trái Hút, rồi đến Bảo Hà, nơi bộ đội ta vừa mới giải phóng. Lúc này, bọn Quốc dân Đảng rút về cố thủ ở Lào Cai, củng cố đồn bốt ở Phố Lu, ngăn chặn bộ đội ta tấn công lên Lào Cai.
Đội công tác tiến hành lập chính quyền ở xã Bảo Hà, tổ chức dân quân tuần tra, canh gác và động viên đồng bào giúp đỡ bộ đội tiến hành đánh Quốc dân Đảng, giải phóng Lào Cai. Lập chính quyền ở Bảo Hà xong, thì anh Thanh có quyết định về Trung ương dự lớp bồi dưỡng chính trị ở Hà Đông.
Đội công tác còn lại 3 người, anh Lê Đức Bình làm Đội trưởng. Trong khi bộ đội chỉnh quân và tạo thế bao vây Phố Lu, đội công tác chúng tôi quyết định luồn sâu vào lưng địch ở Bảo Thắng, gây dựng cơ sở quần chúng để phối hợp với bộ đội tiến đánh Quốc dân Đảng ở Phố Lu. Chúng tôi đi ngược lên đến ga Thái Văn, cách Phố Lu 15 km thì rẽ phải xuyên rừng, rẽ lau, rẽ cỏ, vạch lối mà đi để tránh các đồn, bốt tiền tiêu của Quốc dân Đảng. Khi có hơi người, những con vắt xanh thi nhau bám vào chân, hút máu, phải luôn chân, luôn tay gỡ chúng. Về đến làng Lân, xã Xuân Quang, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai, người nào cũng bị vắt cắn, máu đầy chân. Xã Xuân Quang chủ yếu là đồng bào Mán tuyển sinh sống, Quốc dân Đảng đã từng vào các thôn, bản trong xã cướp lợn, gà, gạo của bà con, nên khi giới thiệu là cán bộ Việt Minh, cán bộ Cụ Hồ đến với đồng bào, thì bà con hân hoan vui mừng đón tiếp, mời cán bộ về nhà và bố trí thanh niên canh gác, bảo vệ cán bộ. Chúng tôi phân công nhau đến các thôn, bản trong xã tuyên truyền vạch mặt bọn phản động Quốc dân Đảng, vận động, tập hợp quần chúng ủng hộ bộ đội Việt Minh, đánh đuổi Quốc dân Đảng. Ở Xuân Quang được ít ngày, thì có chỉ thị của trên cho đội công tác chúng tôi vào Bảo Nhai, thuộc huyện Bắc Hà để kết nối giữa lực lượng vũ trang của các thổ ty miền đông với bộ đội ta mở chiến dịch tấn công Quốc dân Đảng, giải phóng Phố Lu và Lào Cai.
 |
| Nhân dân các dân tộc Lào Cai hợp sức cùng bộ đội đánh Quốc dân Đảng. (Ảnh tư liệu) |
Phố Bảo Nhai thuộc xã Bảo Nhai là một trấn nhỏ nằm ngay bên bờ hữu sông Chảy, là cửa ngõ vào huyện Bắc Hà, có 50 nóc nhà ở phố và vài cụm dân cư ở các soi bãi ven sông. Chúng tôi tới Bảo Nhai, phố xá nhộn nhịp, người qua lại đông vui như ngày hội. Các lực lượng vũ trang của thổ ty miền đông Lào Cai gồm họ Nông ở Mường Khương, họ La ở Pha Long, họ Hoàng ở Si Ma Cai, họ Hoàng ở Bắc Hà hợp lực cùng bộ đội của ta để đánh Quốc dân Đảng.
Chúng tôi đến thăm lực lượng vũ trang của anh em Hoàng Định Trung và Hoàng La Ú, thổ ty người Mông ở Si Ma Cai. Ông Hoàng Định Trung trang bị vũ khí đầy người, vai đeo khẩu tiểu liên, đeo ống nhòm, xà cột, hông phải đeo khẩu Pạ choọc, hông trái gài 3 - 4 quả lựu đạn; dây lưng đầy ắp đạn. Tiếp chúng tôi, ông Trung rất phấn khởi nhận lời của phái đoàn Chính phủ ta, đúng hẹn tập kết quân ra Bảo Nhai hợp sức cùng bộ đội đánh Quốc dân Đảng. Chúng tôi đến thăm đơn vị quân của ông Hoàng Định Trung, mọi người đều phấn chấn sẵn sàng đi đánh Quốc dân Đảng. Trong số binh lính có mấy người bị sốt rét, tiện có mang theo quinacrine, tôi tiêm cho mấy người lính đó. Thấy vậy, ông Hoàng Định Trung đề nghị tiêm cho toàn bộ binh lính của mình, phòng sốt rét ngã nước. Thế là gần 100 ống quinacrine được tiêm hết cho binh lính của ông Hoàng Định Trung. Chúng tôi coi đây là sự úy lạo của cán bộ Việt Minh đến thăm đơn vị vũ trang của anh em họ Hoàng người Mông ở Si Ma Cai xuống tập kết ở Bảo Nhai, hợp lực cùng bộ đội của ta đánh Quốc dân Đảng.
Bảo Nhai vui như ngày hội, Đảng ta với chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc đã thuyết phục, vận động, hội tụ các thổ ty miền đông Lào Cai hợp lực cùng bộ đội ta đánh Quốc dân Đảng; tạo được ưu thế và sức mạnh tuyệt đối, cô lập triệt để quân phản động Quốc dân Đảng. Ngày 28/10/1946, ta giải phóng Phố Lu. Ngày 12/11/1946, giải phóng Lào Cai, cứ điểm cố thủ cuối cùng của Quốc dân Đảng.
Ngay sau ngày Lào Cai được giải phóng khỏi ách chiếm đóng của Quốc dân Đảng, tôi là người đầu tiên được kết nạp Đảng (tháng 11/1946) tại Phố Lu, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai khi mới 18 tuổi, đang là Chủ nhiệm Việt Minh huyện Bảo Thắng. Tháng 11/2016, kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga tại thành phố Hồ Chí Minh, tôi đã được nhận Huy hiệu 70 năm tuổi Đảng.
Là một trong số đảng viên đầu tiên tại Lào Cai, tôi cùng với 25 đảng viên ở các nơi được xứ ủy, khu ủy điều động đến nhận công tác tại Lào Cai cuối năm 1946, Ngày 5/3/1947, tại trụ sở Tỉnh bộ Việt Minh, đối diện với ga xe lửa thị xã Lào Cai hồi đó, đã diễn ra hội nghị toàn thể đảng viên bầu Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lào Cai. Khi đó, tôi đang theo học lớp bồi dưỡng chính trị do Trung ương mở tại Văn Lãng, tỉnh Thái Nguyên, nên không tham dự hội nghị.
Tháng 4/1947, tôi đi học về, Tỉnh ủy Lào Cai quyết định điều động tôi phụ trách huyện Bảo Thắng thay đồng chí Lê Đức Bình được điều chuyển đi phụ trách huyện Sa Pa. Như vậy, đến đầu tháng 4/1947, 5 huyện của tỉnh Lào Cai đã có cán bộ phụ trách.
Trần Long
(Nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ty Công an tỉnh Lào Cai)
