Theo đánh giá của ngành xây dựng tỉnh, năm 2026, tổng nhu cầu vật liệu xây dựng toàn tỉnh khoảng 6,3 triệu m³, trong đó, riêng đá xây dựng cần khoảng 3,9 triệu m³. Tuy nhiên, nguồn cung hiện mới đáp ứng khoảng 47% nhu cầu. Khoảng trống lớn giữa cung và cầu đang trở thành “nút thắt” ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công các công trình.
Thực tế tại các công trường cho thấy, ngay từ quý I/2026, hàng loạt gói thầu giao thông, hạ tầng đô thị đồng loạt tăng tốc, kéo theo nhu cầu đá xây dựng tăng đột biến. Dù các nhà thầu đã chủ động tìm kiếm nguồn vật liệu, nhưng nhiều mỏ đá đã hết hạn khai thác hoặc chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý, dẫn đến tình trạng khan hiếm cục bộ.
Tại công trường nâng cấp cao tốc Nội Bài - Lào Cai, đại diện Công ty Cổ phần Tổng Công ty xây dựng Nghệ An - đơn vị thi công gói thầu XL2-NBLC (Km 190 + 420 đến Km 244 + 155) cho biết, đơn vị đang triển khai đoạn tuyến dài 14,7 km, gồm nhiều hạng mục quan trọng như nền đường và 7 cây cầu, tổng giá trị hợp đồng 568 tỷ đồng. Hiện, phần lớn khối lượng nền đường đã hoàn thành, đơn vị đang thi công lớp bê tông nhựa. Tuy nhiên, loại mặt đường bê tông nhựa rỗng, tạo nhám theo công nghệ mới đòi hỏi đá có tiêu chuẩn kỹ thuật cao, trong khi trên địa bàn tỉnh hiện chỉ có mỏ đá Lương Hà, xã Phong Hải đáp ứng yêu cầu này. Nguồn cung hạn chế khiến nguy cơ thiếu vật liệu cho hạng mục then chốt là hiện hữu. Tổng Công ty 319 cũng đối mặt với áp lực tương tự. Chỉ huy trưởng công trường cho biết, thời điểm thi công lớp bê tông nhựa đang đến gần, trong khi nguồn đá đạt chuẩn rất khan hiếm. Nếu các gói thầu đồng loạt triển khai, nguy cơ thiếu hụt là khó tránh khỏi.
Theo giám sát các gói thầu XL1-NBLC và XL2-NBLC, các nhà thầu hiện đang tập trung thi công lớp đá gia cố xi măng và lớp bê tông nhựa đầu tiên, nhu cầu đá tăng mạnh. Tuy nhiên, toàn tỉnh chỉ có số ít mỏ đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật. Khi triển khai đồng loạt lớp bê tông nhựa rỗng cho cả 4 làn đường, áp lực thiếu đá sẽ càng gia tăng.
Ban Quản lý dự án các đường cao tốc phía Bắc cho biết, riêng dự án nâng cấp cao tốc Nội Bài - Lào Cai cần gần 1,9 triệu m³ đá. Các dự án khác trên địa bàn cũng cần gần 2 triệu m³, đẩy tổng nhu cầu vượt xa khả năng cung ứng hiện tại.
Theo rà soát, hiện trên địa bàn tỉnh, tổng nhu cầu sử dụng vật liệu đá xây dựng thời gian tới là khoảng 4,5 triệu m3. Trong khi hiện nay, trên địa bàn tỉnh mới có 45 giấy phép khai thác đá làm vật liệu xây dựng đang còn hiệu lực, với tổng công suất khai thác đã cấp phép hơn 2,5 triệu m3/năm. Như vậy, mỗi năm Lào Cai sẽ thiếu khoảng 1,65 triệu m3 đá xây dựng.
Trước nhu cầu đá làm vật liệu xây dựng tăng cao, nhiều chủ mỏ đá trên địa bàn đã chủ động đầu tư thêm máy móc, thiết bị để nâng công suất. Tuy nhiên, “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay vẫn là thủ tục pháp lý. Đại diện một số mỏ đá cho biết, đơn vị đã hoàn thiện hồ sơ xin nâng công suất khai thác, song vẫn phải chờ cơ quan chức năng thẩm định, phê duyệt nhưng vì nhiều nguyên nhân, đến nay, việc cấp phép vẫn chưa được hoàn thành. Trong bối cảnh tiến độ thi công các dự án được tính bằng tuần, việc chậm trễ tăng công suất các mỏ có thể khiến nguồn cung ứng vật liệu đá xây dựng diễn ra gay gắt hơn.
Là doanh nghiệp được cấp phép khai thác mỏ đá Lương Hà tại xã Phong Hải (mỏ đá duy nhất có nguồn vật liệu đá đủ tiêu chuẩn để phục vụ thi công hạng mục thảm lớp bê tông nhựa rỗng, tạo nhám mặt đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai), ông Nguyễn Đình Minh - Giám đốc điều hành mỏ cho biết: “Chúng tôi đã hoàn tất hồ sơ xin nâng công suất từ 200.000 lên 500.000 m3/năm. Đồng thời, đơn vị đã đầu tư thêm dây chuyền thiết bị mới để tăng sản lượng khai thác, rất mong cơ quan chức năng sớm phê duyệt để chúng tôi khai thác đủ cung cấp cho các bạn hàng”.
Tương tự, mỏ đá Khe Bàn, xã Bảo Hà là mỏ đá thứ 2 của tỉnh có nguồn đá nguyên liệu đủ tiêu chuẩn để phục vụ thi công hạng mục thảm lớp bê tông nhựa rỗng, tạo nhám mặt đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai, nhưng hiện đang phải dừng khai thác nhiều tháng nay để xin gia hạn. Ông Trần Ngọc Hà - Phó Giám đốc điều hành mỏ đá Khe Bàn, cho biết: “Mỏ được cấp phép khai thác đến cuối năm 2025, đến nay, đã hết thời hạn khai thác, nhưng hiện quyền khai thác trữ lượng 230.000 m3 vẫn còn. Từ cuối năm 2025, đơn vị đã nộp hồ sơ đề nghị gia hạn khai thác mỏ đến cơ quan chức năng của tỉnh, nhưng đến thời điểm này vẫn chưa có kết quả. Hiện tại, máy móc, nhân lực chúng tôi đã bảo dưỡng, chuẩn bị tái sản xuất, đề nghị các cơ quan quản lý đẩy nhanh thủ tục cấp phép sớm để doanh nghiệp khai thác phục vụ thị trường”.
Thực tế cho thấy, nguồn nguyên liệu đá làm vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh vẫn rất dồi dào, theo kết quả rà soát trong số 344 mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường (Quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt), có 45 mỏ đá đã được cấp phép khai thác hiện còn hiệu lực và còn 81 mỏ đá hiện chưa cấp phép hoặc giấy phép khai thác hết hạn. Đặc biệt, có 16 mỏ đá đủ điều kiện xem xét đưa vào kế hoạch đấu giá trong thời gian tới. Vì thế, nguồn cung đá làm vật liệu xây dựng không thiếu mà chỉ là chưa thể “giải phóng” dù tiềm năng còn lớn.
Điều doanh nghiệp mong chờ nhất lúc này là thủ tục pháp lý sớm được khơi thông. Qua trao đổi với các doanh nghiệp, hầu hết đều kiến nghị UBND tỉnh cần chỉ đạo các sở, ngành, địa phương bám sát Nghị quyết 664/2025/NQ-CP của Chính phủ trong thực hiện cơ chế đặc thù để giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính đối với việc cấp phép các mỏ phục vụ dự án cụ thể, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý tài nguyên và môi trường theo quy định của pháp luật. Đây là yếu tố then chốt để bảo đảm nguồn cung nguyên liệu đá phục vụ xây dựng hạ tầng giao thông và các dự án trong bối cảnh nhu cầu vật liệu tăng cao.
Trao đổi với phóng viên, ông Phạm Năng Chung - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết: “Thời gian qua, để chủ động nguồn vật liệu đá xây dựng, lãnh đạo UBND tỉnh đã đi khảo sát trực tiếp, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Thực hiện chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì phối hợp với ngành liên quan thành lập tổ công tác liên ngành để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về thủ tục cấp phép cho các mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng nói chung và mỏ đá nói riêng”.
Nhiều giải pháp đang được triển khai như áp dụng cơ chế đặc thù để nâng công suất mỏ, kéo dài thời hạn khai thác và rà soát quy hoạch để đưa các điểm mỏ mới vào đấu giá. Trong năm 2026, tỉnh sẽ đưa vào đấu giá 6 mỏ mới, đồng thời bổ sung hơn 30 mỏ khả thi vào quy hoạch để đấu giá đưa vào khai thác, kịp thời đáp ứng nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, không vì nhu cầu vật liệu tăng cao mà các cơ quan chức năng nới lỏng công tác quản lý tài nguyên.
Các mỏ muốn hoạt động hoặc điều chỉnh công suất phải thực hiện đầy đủ điều kiện về môi trường, an toàn khai thác và nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật.
Trong bối cảnh nhu cầu vật liệu tăng cao, việc sớm giải quyết “cơn khát” đá xây dựng đang trở thành nhiệm vụ cấp bách. Nếu không kịp thời tháo gỡ, nguy cơ chậm tiến độ các dự án trọng điểm là hiện hữu. Ngược lại, khi các “điểm nghẽn” được khơi thông, không chỉ đảm bảo nguồn cung vật liệu, mà còn góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Trình bày: Hữu Huỳnh
