Bộ Y tế đang đề xuất một số chính sách khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ đối với những gia đình nuôi dạy tốt ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi. Trong đó, địa phương có thể xem xét hỗ trợ mua bảo hiểm y tế (BHYT) học sinh, sữa học đường.
Đây là một trong những nội dung tại dự thảo Thông tư hướng dẫn một số nội dung chính sách khuyến khích, thưởng, hỗ trợ đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số. Dự thảo đang được Bộ Y tế lấy ý kiến lần hai đến ngày 8/10.
Có thể hỗ trợ BHYT học sinh, sữa học đường
So với dự thảo lần đầu, dự thảo lần này đã xác định cụ thể hơn về độ tuổi của trẻ cũng như các hình thức hỗ trợ. Theo đó, căn cứ mục tiêu dân số và tình hình thực tế, địa phương có thể lựa chọn, quyết định nội dung khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ đối với vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi tại thời điểm đề xuất.
Trong khi đó, dự thảo lần đầu mới quy định chung về việc hỗ trợ gia đình có hai con gái, chưa xác định độ tuổi. Các gia đình được xem xét hỗ trợ phải đáp ứng những tiêu chí như nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt.
Hình thức hỗ trợ có thể gồm tôn vinh, biểu dương, hỗ trợ mua BHYT học sinh, sữa học đường hoặc những nội dung phù hợp khác do địa phương quyết định.
Theo Bộ Y tế, chính sách này không nhằm khuyến khích sinh con theo giới tính mà hướng tới thay đổi định kiến trọng nam hơn nữ, nâng cao vị thế của trẻ em gái và góp phần kiểm soát tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.
Đề xuất khen thưởng địa phương thực hiện tốt bình đẳng giới
Bên cạnh chính sách dành cho các gia đình, dự thảo cũng đề xuất hình thức khen thưởng đối với tập thể thực hiện tốt công tác kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.
Theo đề xuất, xã có 100% thôn đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính thai nhi và kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước có thể được đề xuất UBND cấp tỉnh khen thưởng một lần, kèm biểu dương và hỗ trợ bằng tiền.
Một số địa phương đã triển khai những mô hình tương tự. Tại Tây Ninh, tiêu chí kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh được đưa vào hương ước, quy ước. Địa phương này đã khen thưởng 240 ấp năm 2023 và 208 ấp năm 2024, với tổng kinh phí hơn 1,3 tỷ đồng.
Hưng Yên từng biểu dương hơn 100 gia đình sinh con gái chăm ngoan, học giỏi. Hải Phòng tuyên dương các gia đình có con gái thành đạt và hỗ trợ 5 triệu đồng mỗi gia đình. Khánh Hòa, Sơn La cũng lồng ghép nội dung này vào các phong trào xây dựng gia đình hạnh phúc và chương trình dân số.
Theo Bộ Y tế, các mô hình trên bước đầu góp phần thay đổi nhận thức của gia đình và cộng đồng về giá trị của trẻ em gái. Tuy nhiên, giải quyết tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh cần các giải pháp đồng bộ, được duy trì trong thời gian dài.
Tỷ số giới tính khi sinh vẫn ở mức cao
Theo Cục Thống kê, tỷ số giới tính khi sinh tại Việt Nam ở mức 110,5 bé trai/100 bé gái vào năm 2009, tăng lên 111,5 vào năm 2019 và ở mức 111,4 vào năm 2024. Trong khi đó, tỷ lệ tự nhiên thường khoảng 106 bé trai/100 bé gái.
Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tập trung chủ yếu tại các tỉnh phía Bắc, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Hồng. Một số địa phương trong khu vực ghi nhận tỷ số lên tới 118 bé trai/100 bé gái. Phần lớn các tỉnh phía Nam duy trì ở mức gần cân bằng, khoảng 105-108 bé trai/100 bé gái.
Cơ quan thống kê dự báo, nếu xu hướng này kéo dài, Việt Nam có thể dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15-49 vào năm 2034 và khoảng 1,8 triệu vào năm 2059.
Mất cân bằng giới tính khi sinh kéo dài có thể tác động tới cơ cấu dân số và thị trường hôn nhân, khiến một bộ phận nam giới gặp khó khăn trong việc tìm kiếm bạn đời, đồng thời kéo theo những hệ lụy như kết hôn muộn hoặc sống độc thân.
Bộ Y tế đặt mục tiêu đưa tỷ số giới tính khi sinh xuống dưới 109 bé trai/100 bé gái vào năm 2030. Đề xuất hỗ trợ các gia đình có con gái nằm trong nhóm giải pháp về dân số, bên cạnh các chính sách duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa.
