Ở thôn Pang Cáng, xã Văn Chấn, ông Vàng A Xềnh - Trưởng dòng họ Vàng quan niệm, muốn ngăn ma túy xâm nhập bản làng phải bắt đầu từ từng gia đình, nơi con em được quan tâm, nhắc nhở thường xuyên. Pang Cáng có 282 hộ, khoảng 90% dân số là người Mông, nơi truyền thống văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, trở thành một phần trong nếp nghĩ, cách ứng xử của người dân.
Trong đời sống cộng đồng, dòng họ giữ vai trò quan trọng trong giáo dục con cháu, gìn giữ nền nếp gia đình, bởi vậy, tiếng nói của người trưởng họ có sức nặng riêng, nhất là trong việc vận động bà con thay đổi nhận thức, nâng cao ý thức phòng, chống ma túy.
Am hiểu phong tục và hoàn cảnh từng gia đình, ông Xềnh hiểu lời nói của mình sẽ có sức nặng khi đi cùng sự gương mẫu, muốn con cháu làm theo thì phải giúp họ nhận ra tránh xa ma túy chính là bảo vệ tương lai của mình.
Tháng 8/2026, mô hình “Dòng họ Vàng không tảo hôn, không ma túy” được thành lập với 149 hộ, 773 nhân khẩu tham gia, đưa trách nhiệm phòng ngừa đến từng thành viên.
Đến các hộ trò chuyện, nắm tình hình, Trưởng họ Vàng A Xềnh đặc biệt quan tâm gia đình có con em ở tuổi thanh thiếu niên, phân tích nguy cơ bị lôi kéo và trách nhiệm của cha mẹ trong quản lý, giáo dục con em.
Là người làm kinh tế từ cây chè Shan tuyết và kinh doanh dược liệu, ông Xềnh lấy sự chăm chỉ lao động làm gương cho con cháu.
“Tôi thường nhắc bà con trong dòng họ phải quan tâm, dạy bảo con cháu, nhất là các cháu thanh niên, không để kẻ xấu rủ rê, lôi kéo vào ma túy. Nhà nào thấy con cháu có biểu hiện không tốt thì phải nhắc nhở ngay, không được giấu hay bao che. Các gia đình cùng bảo ban, dạy bảo con cháu chăm ngoan thì mới giữ được bình yên cho bản làng”, ông Vàng A Xềnh chia sẻ.
Theo ông Xềnh, ký cam kết mới là bước đầu, quan trọng hơn là các hộ biết nhắc nhở, giám sát nhau, không vì nể nang mà bỏ qua biểu hiện đáng lo ngại. Đến nay, 100% hộ tham gia mô hình đã ký cam kết không tảo hôn, không ma túy.
Trung tá Lờ A Tủa - Phó Trưởng Công an xã Văn Chấn cho biết: “Thông qua mô hình dòng họ tự quản, chúng tôi đã phát huy được vai trò của trưởng họ, người có uy tín trong tuyên truyền, vận động bà con phòng, chống ma túy. Điều quan trọng là các gia đình đã nâng cao ý thức tự quản lý, giáo dục con cháu, chủ động nhắc nhở, giám sát lẫn nhau và phối hợp với lực lượng công an khi phát hiện những dấu hiệu bất thường. Đây là cách làm thiết thực, góp phần phòng ngừa ma túy ngay tại cơ sở, từng bước xây dựng thôn, bản an toàn, không ma túy”.
Tại thôn Lao Chải, xã Y Tý, anh Tráng A Sa được bà con tin tưởng, quý trọng bởi sự tận tâm trong công tác giữ gìn an ninh, trật tự, đặc biệt là việc kiên trì vận động, giúp đỡ những người từng lầm lỡ có cơ hội sửa chữa sai lầm, làm lại cuộc đời. Với anh Sa, giúp một người tránh xa ma túy không chỉ mang lại hy vọng cho bản thân và gia đình họ, mà còn góp phần ngăn ngừa nguy cơ tái phạm, giữ bình yên cho bản làng.
“Làm công tác an ninh, trật tự ở thôn nhiều năm, tôi thấy việc vận động những người từng liên quan đến ma túy thay đổi không hề dễ, vì họ thường mặc cảm, không muốn tiếp xúc. Muốn giúp họ thì trước hết mình phải hiểu hoàn cảnh, gần gũi, động viên thường xuyên để họ tin tưởng. Quan trọng nhất là giúp họ có quyết tâm sửa chữa sai lầm, chăm chỉ làm ăn và không quay lại con đường cũ”.
Phà Xá Hờ từng lầm lỡ và được anh Sa dành nhiều thời gian gặp gỡ, động viên. Bằng sự gần gũi và chân thành, anh kiên trì phân tích những hệ lụy của ma túy đối với bản thân, gia đình, đồng thời khuyên Hờ ở lại địa phương lao động, tránh xa những mối quan hệ có nguy cơ dẫn đến tệ nạn.
\Đồng thời, anh Sa thường xuyên quan tâm, nắm tâm tư, động viên Hờ thay đổi lối sống, thêm quyết tâm sửa chữa sai lầm, ổn định cuộc sống. Sự kiên trì vận động của anh Sa đã giúp Hờ dần thay đổi nhận thức, quyết tâm tránh xa ma túy, ổn định cuộc sống.
Anh Phà Xá Hờ bộc bạch: “Trước đây, tôi từng lầm lỡ, khiến gia đình rất buồn, lo lắng nhiều. Được anh Sa nhiều lần đến nhà tuyên truyền, động viên, tôi đã hiểu rõ tác hại của ma túy và quyết tâm thay đổi. Giờ tôi tập trung lao động, làm ăn, không còn giao du với những người xấu, cuộc sống gia đình cũng ổn định hơn trước”.
Câu chuyện ở Pang Cáng và Lao Chải cho thấy uy tín của các trưởng dòng họ, trưởng thôn không chỉ thể hiện qua khả năng thuyết phục mà còn ở việc khơi dậy trách nhiệm, sự tự giác của mỗi gia đình trong phòng ngừa ma túy.
Với 2.286 người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Lào Cai có lực lượng nòng cốt am hiểu phong tục, gần dân, có khả năng vận động và tạo sự đồng thuận ngay tại cơ sở. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng để tỉnh triển khai Nghị quyết số 51-NQ/TU về xây dựng “Xã, phường không ma túy”, với trọng tâm là phát huy vai trò chủ động của Nhân dân, xây dựng thế trận phòng ngừa ma túy vững chắc ngay tại cộng đồng.
Thời gian qua, đội ngũ người có uy tín đã phối hợp cùng các tổ công tác và công an cấp xã tổ chức gần 5.000 buổi tuyên truyền trực tiếp, thu hút gần 400 nghìn lượt người tham gia. Với ngôn ngữ của người dân tộc thiểu số, họ đã tích cực vận động người dân quản lý con em, cung cấp thông tin về dấu hiệu vi phạm và giúp những người sau cai nghiện tìm lại chỗ đứng trong cộng đồng.
Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nguyễn Thế Phước khẳng định: “Muốn xây dựng xã, phường không ma túy bền vững không thể chỉ dừng ở những đợt tuyên truyền hay việc ký cam kết, mà phải tạo được sự chuyển biến thực chất trong nhận thức và hành động của người dân. Cấp ủy, chính quyền, MTTQ và các đoàn thể phải phát huy trách nhiệm, có cơ chế phối hợp chặt chẽ, kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh ngay tại cơ sở. Quan trọng nhất là không để ma túy có cơ hội xâm nhập, tái diễn, lấy sự bình yên của Nhân dân làm thước đo hiệu quả thực hiện Nghị quyết”.
Thành lũy ngăn chặn ma túy không chỉ được dựng xây bằng những biện pháp đấu tranh quyết liệt của lực lượng chức năng, mà còn được bồi đắp bởi niềm tin, trách nhiệm và sự đồng lòng của mỗi người dân. Khi lòng dân trở thành điểm tựa, mỗi gia đình, mỗi dòng họ và bản làng sẽ là một phòng tuyến vững chắc, góp phần ngăn chặn, đẩy lùi ma túy, giữ gìn cuộc sống bình yên nơi mảnh đất vùng cao, biên cương Tổ quốc.