Ngõ 170 đường Nguyễn Thái Học, phường Yên Bái là một ví dụ. Trên đoạn ngõ vốn đã không rộng rãi gì, vậy mà cả một đoạn vỉa hè, hành lang, một số hộ dân đã tận dụng để làm vườn. Các loại thùng xốp, vỏ tủ lạnh, bồn tắm hỏng… xếp hàng trồng đủ loại rau.
Sống lâu năm tại đây, anh N. chia sẻ: “Nhiều hộ dân chưa thực sự quan tâm đến việc bảo đảm trật tự an toàn giao thông và mỹ quan đô thị, vẫn chiếm dụng vỉa hè để trồng rau. Trong khi đó, tuyến đường vốn đã chật hẹp, lại thường xuyên có xe tải hai, ba, bốn cầu của một số doanh nghiệp kinh doanh hàng công nghệ phẩm dừng, đỗ để bốc xếp hàng hóa, khiến việc lưu thông gặp nhiều khó khăn”.
Điều đáng nói, tình trạng lấn chiếm vỉa hè để trồng rau, tăng gia đã diễn ra trong thời gian dài, ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị và trật tự an toàn giao thông. Mặc dù những tác động tiêu cực đã được ghi nhận, song tình trạng này vẫn chưa được xử lý dứt điểm và tiếp tục diễn ra.
Điều đáng nói là nhiều người làm vậy không hẳn vì nhu cầu thực phẩm.
Ông Nguyễn Ngọc ở khu dân cư tại phường Nam Cường cho biết: “Việc trồng rau trên vỉa hè chủ yếu xuất phát từ thú vui của một số người dân, bởi lượng rau thu hoạch được không nhiều, mỗi lứa chỉ đủ cho một bữa canh của hai người. Khi tôi còn tham gia công tác khu phố, tôi cũng đã nhắc nhở bà con nhiều lần, nhưng chỉ thời gian ngắn lại tái diễn”.
Nhận định của ông Nguyễn Ngọc phần nào phản ánh tâm lý của một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi. Nhiều cụ ông, cụ bà coi việc trồng cây, chăm rau như một thú vui tuổi già, một cách sử dụng thời gian và tìm niềm vui nho nhỏ. Họ có thể cặm cụi mỗi sớm, mỗi chiều bên những chiếc thùng xốp để tỉa lá, bắt sâu. Nhưng chính vì thế, họ dễ bỏ qua những quy tắc chung, cho rằng mình chỉ “tận dụng” chút không gian thừa, không ảnh hưởng gì lớn. Và rồi, từ một góc nhỏ, những chiếc thùng dần lan rộng, biến thành “vườn treo” ngổn ngang bên đường.
Không chỉ ở xuất hiện trên các tuyến đường, tình trạng này còn diễn ra tại các nhiều ngõ nhỏ, ngách nhỏ, nơi không gian lưu thông vốn đã chật hẹp. Mọi người có thể dễ dàng bắt gặp những chậu cây, thùng xốp trồng rau rau đặt chênh vênh bên mép tường. Đường nhỏ, ngõ nhỏ, xe máy tránh nhau đã khó, nay còn phải tránh thêm thùng, chậu.
Đáng chú ý, tại khu vực trước cổng Trường Tiểu học Nguyễn Thái Học (phường Yên Bái) - vị trí vốn chật chội và đông đúc mỗi giờ tan học cũng xuất hiện những chiếc thùng, chiếc chậu xếp thành hàng ven đường để trồng rau.
Là phụ huynh thường xuyên đưa đón con tại khu vực này, chị Lê Thanh Huyền bày tỏ: “Nhà trường, chính quyền và nhiều nhà hảo tâm đã rất nỗ lực mở rộng khu vực cổng trường nhằm giảm áp lực ùn tắc giao thông. Tuy nhiên, vẫn còn một số người chưa thực sự chia sẻ”.
Tán đồng với chị Thanh Huyền, anh Vàng A Páo đến từ xã Púng Luông, đã thốt lên một so sánh khiến nhiều người phải suy ngẫm: “Đồng bào Mông vùng cao chúng tôi còn hiến đất mở đường, dựng trường, sao người thành thị lại lấy hè đường là nơi… trồng rau?”.
Không chỉ dừng lại ở việc lấn chiếm không gian công cộng, tình trạng trồng rau trên vỉa hè còn kéo theo những bất tiện cho sinh hoạt của người dân xung quanh. Để có rau xanh tốt, một số người không ngần ngại tích nước tiểu trong can nhựa, gom phân gà về chăm bón. Những thứ đó, nếu được bảo quản và xử lý đúng quy trình trong khuôn viên gia đình thì sẽ là những loại phân bón hữu cơ có ích. Tuy nhiên, khi được tập kết, tích trữ trong xó hè, góc phố chật hẹp, các loại phân này sẽ bốc mùi hôi nồng nặc, xộc thẳng vào nhà hàng xóm, đặc biệt vào những ngày hè oi bức.
Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đô thị văn minh” đã được triển khai nhiều năm và đạt được nhiều kết quả, góp phần tạo chuyển biến tích cực về môi trường, trật tự và mỹ quan đô thị. Tuy nhiên, tại một số nơi, tình trạng đặt chậu cây, thùng xốp trồng rau trên vỉa hè, trước cổng trường hoặc trong các ngõ nhỏ vẫn diễn ra, cho thấy việc chấp hành các quy định về sử dụng không gian công cộng chưa thực sự đồng đều.
Điều này đặt ra vấn đề, bên cạnh những chế tài, quy định, thì ý thức tự giác của mỗi người mới là cốt lõi. Không thể phủ nhận, nhiều người trồng cây không ý thức được rằng hành động của mình đang gây ảnh hưởng. Nhưng cũng có không ít người biết mà vẫn làm, vì cho rằng đó là chuyện nhỏ, không ai phạt, không ai cấm triệt để.
Vậy đâu là giải pháp cho tình trạng này? Thực tế cho thấy, các đợt ra quân xử lý vi phạm chỉ mang lại hiệu quả trước mắt nếu ý thức của người dân chưa thay đổi. Ông Nguyễn Ngọc cho biết thêm: "Khi còn công tác, tôi đã nhiều lần nhắc nhở nhưng tình trạng vẫn tái diễn. Điều đó cho thấy, bên cạnh các biện pháp quản lý và xử lý vi phạm, công tác tuyên truyền, vận động cần được thực hiện thường xuyên, kiên trì với sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, tổ dân phố và ban công tác Mặt trận".
Điều quan trọng là mỗi người dân cần nâng cao ý thức trong việc sử dụng không gian công cộng, hài hòa giữa nhu cầu cá nhân và lợi ích cộng đồng. Việc trồng cây, trồng rau hoàn toàn có thể thực hiện trong khuôn viên gia đình hoặc tại các khu vực được quy hoạch phù hợp, thay vì chiếm dụng vỉa hè, lòng đường.
Đô thị càng văn minh, hiện đại thì những mảng xanh càng cần được gìn giữ và bố trí đúng nơi, đúng cách để làm đẹp không gian sống, thay vì gây bất tiện cho cộng đồng. Hãy trả lại vỉa hè thông thoáng, ngõ phố sạch đẹp cho người đi bộ và trẻ em. Chỉ cần mỗi người nâng cao ý thức, tôn trọng không gian chung, phố phường sẽ xanh hơn, đẹp hơn và đáng sống hơn.
