Luật HTX năm 2023 có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, là bước tiến quan trọng trong việc thể chế hóa Nghị quyết số 20 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII. Luật quy định cụ thể 8 nhóm chính sách hỗ trợ phát triển KTTT, từ đất đai, tín dụng, nguồn nhân lực đến bảo hiểm xã hội, hạ tầng, công nghệ.
Ông Đỗ Nhân Đạo - Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Lào Cai nhận định: “Luật HTX năm 2023 giúp các HTX hoạt động chuyên nghiệp, linh hoạt, bảo vệ quyền lợi thành viên và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị”.
Tại Lào Cai, luật mới nhanh chóng được cụ thể hóa bằng các chính sách hỗ trợ, mô hình hiệu quả. Toàn tỉnh hiện có 1.419 HTX với gần 42.000 thành viên, tổng vốn điều lệ hơn 2.700 tỷ đồng. Trong đó, HTX nông nghiệp chiếm hơn 50% với 809 đơn vị. Các HTX đang tạo việc làm thường xuyên cho gần 19.000 lao động, thu nhập bình quân đạt gần 5 triệu đồng/người/tháng. Hiệu quả sản xuất không chỉ giúp phát triển kinh tế tại chỗ mà còn góp phần giảm nghèo bền vững.
Nhiều HTX tại Lào Cai đang phát huy rõ vai trò hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm, đặc biệt vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều mô hình đã xây dựng chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ sản phẩm, nâng cao giá trị và ổn định thu nhập cho thành viên.
Tiêu biểu như HTX Thủy sản Hoàng Kim (xã Thác Bà), tận dụng diện tích mặt nước hồ để nuôi hơn 300 lồng cá, chủ yếu là cá lăng, cá diêu hồng, cá tầm. Đặc biệt, HTX liên kết với doanh nghiệp chế biến để sản xuất chả, giò, xúc xích từ cá lăng đều đạt chuẩn OCOP 3 sao. Chị Vũ Thị Thu Phương - quản lý HTX chia sẻ: “Nhờ chính sách xúc tiến thương mại, HTX có nhiều kênh phân phối, tối ưu hóa giá trị sản phẩm và phát triển bền vững”.
Ở một hướng đi khác, HTX Nông lâm nghiệp Vạn An (xã Khánh Yên) tập trung vào sản xuất và chế biến dược liệu vùng cao. Với mục tiêu gắn sản xuất với văn hóa bản địa, HTX xây dựng thương hiệu trà thảo dược đặc trưng, không chỉ là sản phẩm tiêu dùng mà còn là kết tinh tri thức của người vùng cao về cây thuốc. HTX Nông lâm nghiệp Vạn An đã xây dựng chuỗi giá trị khép kín, kết nối từ khâu trồng trọt - chế biến - tiêu thụ. Bên cạnh mở rộng vùng nguyên liệu, HTX còn đầu tư máy móc bán tự động, mở rộng phân phối qua các sàn thương mại điện tử và xuất khẩu. Hiện nay, khoảng 100.000 gói trà được xuất sang Hoa Kỳ mỗi năm.
HTX hiện có hơn 20 lao động chính thức, đa số là phụ nữ dân tộc Mông, Dao, thu nhập từ 6,5 - 7,5 triệu đồng/tháng, góp phần cải thiện đời sống bà con.
Những thành công của các HTX là minh chứng cho hiệu quả từ các chính sách đồng bộ của Nhà nước và sự đồng hành của Liên minh HTX tỉnh. Thông qua chương trình phối hợp, các HTX được tiếp cận vốn vay ưu đãi từ Quỹ phát triển HTX, đào tạo nghề, hỗ trợ kỹ thuật, xúc tiến thương mại, đăng ký nhãn hiệu và hoàn thiện sản phẩm OCOP.
Ông Đỗ Nhân Đạo - Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Lào Cai cho biết: “Chúng tôi đã và đang đồng hành cùng HTX từ khâu thành lập, vận hành, mở rộng thị trường đến xúc tiến thương mại. Bên cạnh đó, việc kết nối HTX với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và ngân hàng cũng được đẩy mạnh để nâng cao hiệu quả hoạt động”.
Liên minh HTX tỉnh đã đẩy mạnh kết nối HTX với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, ngân hàng nhằm phát huy hiệu quả liên kết theo chuỗi giá trị. Nhiều mô hình nổi bật khác như: HTX Nậm Dù Xuân Quang sản xuất mật ong, HTX rau quả Thắng Lợi trồng dâu tây trong nhà kính, HTX Lùng Phình trồng rau củ công nghệ cao,... đang mở ra hướng đi mới.
Dù có nhiều điểm sáng, khu vực KTTT vẫn còn đối mặt không ít thách thức như: quy mô nhỏ, thiếu vốn, năng lực cạnh tranh thấp, nguồn nhân lực còn hạn chế. Sự chênh lệch về trình độ và tốc độ phát triển giữa các HTX ở các vùng miền khác nhau vẫn là một bài toán đặt ra. Liên kết kinh tế giữa các HTX hoặc giữa HTX với doanh nghiệp tuy đã có nhưng chưa thật sự sâu rộng và bền vững.
Bước vào năm 2025 - năm đầu tiên triển khai đồng bộ các quy định pháp luật và tổ chức bộ máy sau hợp nhất, kỳ vọng về một giai đoạn phát triển đột phá cho KTTT là rất lớn. Tuy nhiên, để hiện thực hóa điều này, cần sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của cả hệ thống chính trị.
Trước hết, cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức về vai trò KTTT, HTX trong phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, tiếp tục rà soát, bổ sung chính sách pháp luật, tạo môi trường thuận lợi để các HTX hoạt động hiệu quả. Đặc biệt, cần hoàn thiện các chính sách liên quan trực tiếp như đất đai, tài chính, tín dụng, phát triển hạ tầng, khoa học - công nghệ.
Thông qua các chương trình hỗ trợ, HTX tiếp tục được tiếp cận đào tạo nghề, kỹ thuật, vốn vay ưu đãi và các hoạt động xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm. Đây chính là “bệ đỡ” để HTX không ngừng mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn tại địa phương.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 20 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về đổi mới, nâng cao hiệu quả KTTT, HTX trong giai đoạn mới. Việc kiện toàn tổ chức, tăng cường vai trò của ban chỉ đạo các cấp, đảm bảo thông suốt trong lãnh đạo, chỉ đạo cũng là yếu tố then chốt. Cần phát huy hơn nữa vai trò của mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và Liên minh HTX tỉnh trong hỗ trợ phát triển KTTT.
Với định hướng chiến lược rõ ràng, khung pháp lý hoàn thiện và sự đồng hành của chính quyền, khu vực KTTT, HTX tại Lào Cai đang khẳng định vai trò trụ cột trong phát triển kinh tế nông thôn. Từ những HTX nhỏ lẻ ban đầu, nhiều đơn vị đã từng bước chuyển mình thành mô hình sản xuất hiệu quả, gắn kết cộng đồng, góp phần xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế địa phương toàn diện.
