Nằm bên dòng sông Hồng, đền Đông Cuông từ lâu đã trở thành điểm tựa tâm linh thiêng liêng của đồng bào các dân tộc vùng Tây Bắc. Không chỉ là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, nơi đây còn được xem là cái nôi của tín ngưỡng thờ Mẫu Thượng Ngàn - một trong những dòng tín ngưỡng dân gian đặc sắc của người Việt.
Đền thờ chính Mẫu Thượng Ngàn - Mẫu Đệ Nhị trong hệ thống Tam phủ, vị Thánh Mẫu cai quản 81 cửa rừng trên đất Việt. Trong tâm thức dân gian, Mẫu là biểu tượng của sự chở che, bảo hộ cho cuộc sống lao động, sản xuất của cư dân miền sơn cước. Chiều sâu văn hóa và tín ngưỡng ấy đã giúp đền Đông Cuông trở thành điểm hành hương nổi tiếng, thu hút đông đảo du khách thập phương mỗi mùa lễ hội và những dịp hè.
Không gian nơi đây còn mang đậm dấu ấn giao thoa văn hóa giữa người Kinh và đồng bào các dân tộc vùng cao. Tiếng chuông ngân vang giữa núi rừng, làn khói hương bảng lảng bên dòng sông Hồng cùng khung cảnh thanh bình tạo cảm giác an yên, thư thái cho bất cứ ai đặt chân tới Đông Cuông.
Cùng với đền Đông Cuông, trên địa bàn xã còn có hai di tích lịch sử cấp tỉnh là đền Đôi Cô và đền Trái Hút, hình thành quần thể du lịch tâm linh đặc sắc bên dòng sông Hồng.
Đền Đôi Cô được xây dựng từ đầu thế kỷ XX, nằm cách đền Đông Cuông khoảng 10 km. Đây là nơi thờ Mẫu Thượng Thiên và Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn. Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, ngôi đền vẫn là điểm sinh hoạt tín ngưỡng gắn bó mật thiết với đời sống người dân địa phương. Những nghi thức truyền thống đặc sắc cùng không gian linh thiêng giúp đền Đôi Cô trở thành điểm đến được nhiều du khách tìm về để cầu bình an, tài lộc.
Trong khi đó, đền Trái Hút lại mang vẻ đẹp “sơn thủy hữu tình” trầm mặc. Ngôi đền tọa lạc bên dòng sông Hồng, lưng tựa núi, được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX và là nơi thờ vọng Mẫu đền Đông Cuông.
Kiến trúc truyền thống vùng trung du Bắc Bộ hòa quyện cùng thiên nhiên núi rừng tạo nên không gian linh thiêng, tĩnh tại. Hằng năm, nơi đây diễn ra nhiều nghi lễ truyền thống như: Thượng Nguyên, Tiệc Mẫu, Trung Nguyên hay Lễ Mừng cơm mới, thể hiện đậm nét đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt.
Nếu những ngôi đền cổ mang đến cảm giác thanh tịnh, sâu lắng thì các dòng thác tự nhiên ở Đông Cuông lại mở ra hành trình khám phá đầy sôi động giữa thiên nhiên hoang sơ. Nổi bật trong số đó là khu du lịch sinh thái cộng đồng Khe Rồng tại thôn Khe Rồng.
Được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu trong lành, mát mẻ quanh năm, nơi đây sở hữu dòng thác nhiều tầng đổ trắng xóa giữa đại ngàn. Những tầng nước nối tiếp nhau tạo thành các hồ tự nhiên trong xanh như những “bể tắm thiên nhiên” giữa núi rừng.
Đến với Khe Rồng, du khách không chỉ được hòa mình trong dòng nước mát lạnh mà còn có cơ hội khám phá đời sống văn hóa đặc sắc của đồng bào Dao đỏ. Những làn điệu Páo Dung, múa chuông, múa gông, hát giao duyên được phục dựng và biểu diễn thường xuyên, cùng hình ảnh những cô gái Dao trong trang phục truyền thống rực rỡ, những đêm lửa trại giữa núi rừng và sự chân chất, mến khách của người dân địa phương đã tạo điểm nhấn riêng cho du lịch cộng đồng nơi đây.
Đặc biệt, đội văn nghệ quần chúng dân tộc Dao tại Khe Rồng với 18 thành viên, 100% là phụ nữ Dao đỏ, đang ngày ngày gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống. Những điệu múa, câu hát mang đậm hơi thở vùng cao không chỉ tạo sức hút với du khách, còn góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc giữa nhịp sống hiện đại.
Không dừng lại ở trải nghiệm thiên nhiên, du khách còn có thể bắt cá suối, hái rau rừng, thu hoạch măng, câu cá hay thưởng thức các món ăn đặc sản mang hương vị núi rừng, như: gà bản địa, cá suối, ốc suối, thịt trâu sấy, măng đắng, xôi nếp nương, rau dớn, cải nương…
Cùng với Khe Rồng, thác Minh Khai ở thôn Quang Minh cũng đang trở thành điểm đến hấp dẫn trong mùa hè này. Giữa không gian núi non trùng điệp và khí hậu mát lành, thác Minh Khai giống như một “bản giao hưởng của nước và đại ngàn”. Dòng nước trong xanh, mát lạnh cùng tiếng thác đổ vang vọng giữa núi rừng mang đến cảm giác thư thái, dễ chịu cho du khách. Đây cũng là địa điểm lý tưởng cho các hoạt động dã ngoại, khám phá thiên nhiên hay những chuyến picnic cùng gia đình, bạn bè.
Để phát huy tiềm năng du lịch, thời gian qua, chính quyền địa phương đã tích cực hỗ trợ các tổ hợp tác và hộ dân phát triển mô hình du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.
Ông Trần Thống Nhất - Phó Chủ tịch UBND xã Đông Cuông cho biết: Địa phương xác định phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa là hướng đi quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Xã luôn tạo điều kiện thuận lợi để các tổ hợp tác, hộ dân đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng dịch vụ.
Việc kết hợp hài hòa giữa du lịch tâm linh và du lịch sinh thái trải nghiệm đang mở ra hướng phát triển đầy triển vọng cho Đông Cuông. Du khách đến đây không chỉ được chiêm bái những di tích linh thiêng, còn có thể hòa mình vào thiên nhiên, khám phá văn hóa bản địa và trải nghiệm đời sống cộng đồng vùng cao.
Hành trình về với Đông Cuông giống như chuyến trở về với thiên nhiên nguyên sơ và những giá trị văn hóa truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc. Từ không gian linh thiêng nơi đền Đông Cuông, đền Đôi Cô, đền Trái Hút đến vẻ đẹp hùng vĩ của Khe Rồng, thác Minh Khai…, tất cả đã tạo nên một bức tranh du lịch đa sắc màu, vừa thơ mộng, vừa giàu chiều sâu văn hóa, để lại nhiều trải nghiệm đáng nhớ cho du khách trong mùa hè 2026.
