Giai đoạn 2011 - 2015, tỉnh Lào Cai đã tiếp nhận 519 nạn nhân bị mua bán trở về, trong đó hơn 17% là trẻ em. Giai đoạn 2016 - 2020, con số này là 338 nạn nhân, trẻ em chiếm hơn 23%. Đến giai đoạn 2021 - 2025, số nạn nhân được tiếp nhận giảm còn 66 người, song tỷ lệ trẻ em vẫn chiếm trên 24%; trên 90% nạn nhân là người dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Mông, Dao, Thái... nhóm dễ bị tổn thương do điều kiện kinh tế khó khăn, trình độ dân trí không đồng đều và hạn chế về tiếp cận thông tin.
Theo đánh giá của các ngành chức năng, tình hình tội phạm mua bán người được nhận định vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Các đối tượng mua, bán người thường lợi dụng các nền tảng mạng xã hội (Facebook, Zalo) để thực hiện các hành vi lừa đảo, dụ dỗ nạn nhân xuất cảnh hợp pháp, sau đó cưỡng bức lao động, bóc lột tình dục tại nước ngoài hoặc các nước trong khu vực ASEAN, như: Campuchia, Lào, Myanmar.
Thực tiễn cho thấy, khi trở về địa phương, các nạn nhân phải đối mặt với hàng loạt thách thức nghiêm trọng và dai dẳng. Không chỉ chịu những sang chấn tâm lý nặng nề như trầm cảm, lo âu, sợ hãi và mặc cảm, nhiều người còn suy giảm sức khỏe, mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục; thậm chí có trường hợp mang thai ngoài ý muốn hoặc phải nuôi con nhỏ. Bên cạnh đó là những rào cản về kinh tế - xã hội như thiếu nghề nghiệp, thiếu nguồn vốn, gián đoạn học tập, không có giấy tờ tùy thân, cùng với sự kỳ thị, xa lánh từ cộng đồng. Quá trình tái hòa nhập cộng đồng của nạn nhân trở thành một hành trình đầy gian nan, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm và bền bỉ của các cấp, các ngành và toàn xã hội.
Trong thời gian qua, việc triển khai Dự án hỗ trợ nạn nhân bị mua bán trở về tái hòa nhập cộng đồng trên địa bàn tỉnh đã nhận được sự phối hợp chặt chẽ của các sở, ngành và đơn vị liên quan. Điểm nhấn của dự án là mô hình Nhà Nhân ái tỉnh Lào Cai. Được thành lập từ tháng 4/2010, Nhà Nhân ái là cơ sở xã hội hóa hỗ trợ nạn nhân chuyên biệt do Tổ chức Vòng Tay Thái Bình tài trợ kinh phí, Sở Y tế Lào Cai (trước đây là Chi cục Phòng, chống Tệ nạn xã hội) điều hành, với sự phối hợp chặt chẽ của Bộ đội Biên phòng và các cơ quan chức năng.
Từ khi đi vào hoạt động đến tháng 12/2025, Nhà Nhân ái đã tiếp nhận và hỗ trợ 376 người trở về, trong đó có 301 nạn nhân bị mua bán. Riêng giai đoạn 2021 - 2025, Nhà Nhân ái đã hỗ trợ phục hồi cho 123 học viên, đưa hơn 30 trường hợp đi khám, điều trị tại bệnh viện, hỗ trợ 24 người học nghề, giúp nhiều nạn nhân từng bước ổn định cuộc sống, có việc làm, thậm chí tự mở cửa hàng kinh doanh.
Điều làm nên giá trị cốt lõi của Nhà Nhân ái chính là gói hỗ trợ toàn diện, nhân văn: từ ăn ở, đi lại, chăm sóc y tế, tư vấn tâm lý, hỗ trợ pháp lý, làm giấy tờ tùy thân, đến giáo dục kỹ năng sống, học văn hóa, học nghề và hỗ trợ tiết kiệm có định hướng. Môi trường an toàn, thân thiện tại đây giúp nạn nhân dần chữa lành tổn thương, lấy lại niềm tin, từ đó hợp tác tích cực với lực lượng Biên phòng và các cơ quan chức năng trong quá trình xác minh, điều tra, truy bắt các đối tượng phạm tội.
Mới đây, ngày hội Nhà Nhân ái đã được tổ chức trong không khí ấm áp và đầy xúc động. Nhiều em từng là nạn nhân của tội phạm mua bán người, sau thời gian được cưu mang, chăm sóc tại Nhà Nhân ái, nay đã có cuộc sống ổn định, tự lập nghiệp và trở về mái nhà xưa. Các em đã gặp lại những cán bộ, những người đã từng yêu thương, chăm sóc và đồng hành cùng mình trong những năm tháng khó khăn nhất. Khoảnh khắc sum họp đầy cảm xúc, những cái ôm, những nụ cười rạng rỡ, ánh mắt rưng rưng và những dòng lưu bút nghĩa tình đã minh chứng cho giá trị nhân văn sâu sắc của Nhà Nhân ái - nơi không chỉ cứu giúp mà còn gieo hy vọng, tạo cơ hội để những cuộc đời từng chịu tổn thương được vươn lên và hòa nhập cộng đồng.
Em T.N. là một trong những nạn nhân của nạn mua bán người được giải cứu và hồi hương sau nhiều năm bị giam cầm. Khi mới 8 tuổi, em đã bị các đối tượng lừa bán sang bên kia biên giới, buộc phải sống trong điều kiện hết sức khắc nghiệt, thiếu thốn cả về vật chất lẫn tinh thần. Đến năm 2013, sau hơn ba năm lưu lạc, với sự phối hợp khẩn trương, hiệu quả của các lực lượng chức năng, em đã được giải cứu an toàn, đưa trở về Việt Nam và tiếp nhận, chăm sóc tại Nhà Nhân ái tỉnh Lào Cai.
Chia sẻ về quãng thời gian được chăm sóc tại Nhà Nhân ái, T.N xúc động: em đã từng bước lấy lại niềm tin vào cuộc sống, học văn hóa, học nghề và được hỗ trợ ổn định cuộc sống, tạo cơ hội hòa nhập cộng đồng. Ở đây, em cảm nhận được sự an toàn và được yêu thương như một gia đình thực sự.
Không chỉ hỗ trợ trực tiếp, từ năm 2021 đến nay, Nhà Nhân ái còn phối hợp với Bộ đội Biên phòng và các lực lượng liên quan tổ chức 106 đợt truyền thông tại 57 phiên chợ vùng cao, vùng biên và 49 trường học, thu hút hơn 33.000 lượt người tham gia; tổ chức nhiều lớp tập huấn nâng cao nhận thức, kỹ năng phòng, chống mua bán người cho cán bộ cơ sở, công an xã và cán bộ biên phòng.
Ông Lục Hậu Giang - Phó Giám đốc Sở Y tế Lào Cai khẳng định: Đối với tỉnh Lào Cai, công tác hỗ trợ nạn nhân bị mua bán trở về không chỉ là nhiệm vụ nhân đạo mà còn là yêu cầu cấp bách để đảm bảo an sinh xã hội và an ninh con người trên địa bàn tỉnh. Sở Y tế Lào Cai cam kết sẽ tiếp tục phát huy và nhân rộng bài học kinh nghiệm, các hoạt động hỗ trợ hiệu quả từ Nhà Nhân ái vào các chương trình, chính sách an sinh xã hội thường xuyên của tỉnh, đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng và khu vực tư nhân trong việc hỗ trợ sinh kế cho nạn nhân. Chúng tôi rất mong muốn tiếp tục được đồng hành cùng Tổ chức Vòng tay Thái Bình trong khuôn khổ các dự án mới phù hợp quy định của pháp luật nước Việt Nam và điều kiện thực tiễn của địa phương.
Sự chăm sóc toàn diện, nhân văn chính là "chìa khóa" để giúp nạn nhân mua bán người tự tin hòa nhập xã hội. Thành công của mô hình nhà nhân ái là minh chứng cho hiệu quả của việc kết hợp giữa nhân đạo và pháp luật, đảm bảo quyền lợi, sự an toàn và cơ hội phát triển cho những người từng chịu tổn thương vì tội phạm mua bán người.
