Trên diện tích khoảng 2.000 m2 tại thôn An Hà Thịnh, hơn 500 gốc nho của gia đình anh Phạm Văn Hùng đang sinh trưởng, phát triển tốt. Trong đó có trên 200 gốc nho tím và khoảng 300 gốc nho sữa hàn. Giữa vùng đất vốn quen thuộc với các loại cây trồng truyền thống, những giàn nho xanh tốt đã mang đến bức tranh nông nghiệp đầy mới mẻ.
Ý tưởng đưa cây nho về trồng đến với anh Hùng sau những chuyến đi nuôi ong tại các địa phương có mô hình trồng nho hiệu quả. Nhận thấy khí hậu, thổ nhưỡng quê nhà có nhiều điểm tương đồng, anh Hùng quyết định mua giống nho về trồng thử nghiệm. Đây là quyết định táo bạo bởi so với các loại cây trồng khác, nho đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu khá lớn, từ cây giống, hệ thống giàn đến kỹ thuật chăm sóc khắt khe.
Anh Phạm Văn Hùng (thôn An Hà Thịnh) cho biết: “Trồng nho phải đầu tư chi phí lớn hơn so với các loại cây trồng khác, nên mình phải mạnh dạn, dám nghĩ, dám làm thì mới thành công. Sau 3 năm kiên trì chăm sóc, vụ nho vừa rồi gia đình thu được gần 1 tấn quả, bán với giá từ 250.000 đến 300.000 đồng/kg”.
Điều anh Hùng trăn trở nhất lúc này không phải kỹ thuật hay chất lượng quả, mà là bài toán đầu ra khi mở rộng quy mô. Theo anh Hùng, nếu sản xuất vẫn manh mún, nhỏ lẻ theo hộ gia đình thì sản lượng khó ổn định để tiếp cận các thị trường lớn. Muốn đưa trái nho vào hệ thống siêu thị, cửa hàng nông sản sạch cần có sự liên kết giữa các hộ trồng, tiến tới thành lập hợp tác xã hoặc chuỗi liên kết phù hợp.
Nếu mô hình trồng nho đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn, thì tại thôn Suối Mường, cây mướp đắng lấy hạt lại đang được một số hộ dân chọn thử nghiệm trên các chân ruộng lúa trước đây. Đây được xem là hướng chuyển đổi cây trồng mới với chi phí đầu tư vừa phải, hợp lý.
Gia đình bà Lý Thị Thắm (thôn Suối Mường) đã có 2 năm gắn bó với mô hình trồng mướp đắng lấy hạt. Bà Thắm cho biết: “Trên diện tích khoảng 300 m2, vụ vừa qua gia đình tôi thu được khoảng 20 kg hạt khô. Bán với giá khoảng 700.000 đồng/kg hạt khô, gia đình thu về khoảng 14 triệu đồng. Thuận lợi nhất là hạt mướp đắng có đơn vị thu mua tận nơi, không lo khâu tiêu thụ”.
Hiện thôn Suối Mường có khoảng 10 hộ trồng bầu lấy hạt và mướp đắng lấy hạt. Cây bầu và mướp đắng lấy hạt phù hợp với chất đất và khí hậu địa phương, mỗi năm trồng 2 vụ. Vụ vừa qua, các hộ thu khoảng 1 tạ hạt bầu (giá bán khoảng 330.000/kg) và 1 tạ hạt mướp đắng (giá bán khoảng 700.000 đồng/kg). Với giá trị kinh tế mang lại bước đầu khả quan, mô hình đã mở thêm hướng đi mới cho người dân trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng.
Không dừng ở các mô hình nhỏ lẻ, một số cây trồng mới tại xã Văn Chấn đã thu hút đông đảo hộ dân tham gia. Nhìn lại năm 2025, cây ớt xanh chỉ có 5 hộ trồng thử nghiệm trên diện tích hơn 1 ha, thì đến nay, toàn xã đã có 68 hộ tham gia trồng với tổng diện tích khoảng 9,31 ha, phân bố tại nhiều thôn. Nếu chăm sóc đúng kỹ thuật, mỗi hecta ớt xanh có thể đạt năng suất tới 10 tấn quả, với giá bán khoảng 7.000 đồng/kg.
Ông Trần Đức Lâm - Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Văn Chấn cho biết: “Thời gian qua, nhiều hội viên nông dân đã mạnh dạn chuyển đổi cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây trồng có giá trị cao hơn như: ớt xanh, nho, bầu, mướp đắng lấy hạt… Để hội viên mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, Hội Nông dân xã đã tích cực hỗ trợ nông dân tiếp cận nguồn vốn từ Quỹ Hỗ trợ nông dân tỉnh. Hiện, toàn xã có 31 hộ được vay vốn từ Quỹ Hỗ trợ nông dân với tổng số tiền hơn 1,7 tỷ đồng. Các hộ đã sử dụng vốn vay đúng mục đích, đạt hiệu quả”.
Bên cạnh hỗ trợ vốn, Hội Nông dân xã còn chú trọng hướng dẫn, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. Cùng với đó, Hội cũng hướng tới thành lập các tổ Hội Nông dân nghề nghiệp hoặc hình thức liên kết, hợp tác phù hợp, qua đó hỗ trợ người dân trong tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
Việc đưa giống cây trồng mới vào sản xuất luôn cần thời gian để kiểm chứng khả năng thích nghi, hiệu quả kinh tế cũng như tính ổn định của thị trường. Vì vậy, việc nhân rộng các mô hình cần được tính toán trên cơ sở hiệu quả thực tế, điều kiện đất đai và đầu ra của từng sản phẩm.
Từ những giàn nho ở An Hà Thịnh, các diện tích trồng cây lấy hạt tại Suối Mường cho đến những ruộng ớt xanh ở nhiều thôn, có thể thấy nông dân Văn Chấn đã chủ động hơn trong việc tìm kiếm cây trồng phù hợp, nâng cao giá trị trên cùng diện tích và chú trọng thị trường tiêu thụ. Khi hiệu quả được kiểm chứng, đầu ra được bảo đảm cùng sự liên kết chặt chẽ trong sản xuất, những mô hình mới này sẽ là đòn bẩy giúp nâng cao giá trị sản xuất và gia tăng thu nhập cho người dân địa phương.
