Sử dụng thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ra hơn 90% các ca ung thư phổi, 75% các ca bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và khoảng 25% các trường hợp bệnh tim thiếu máu cục bộ.
Những con số biết nói này cho thấy mức độ tàn phá nghiêm trọng của thuốc lá đối với sức khỏe con người. Cai nghiện thuốc lá không chỉ là hành động vì bản thân mà còn vì cả cộng đồng, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và kinh tế cho xã hội.
Tại Việt Nam, Bệnh viện Bạch Mai là đơn vị y tế tuyến trung ương được giao thực hiện chức năng tư vấn, điều trị và hỗ trợ chuyên môn về cai nghiện thuốc lá.
Mỗi ngày, Tổng đài tư vấn miễn phí 1800.6606 của bệnh viện tiếp nhận hàng chục cuộc gọi từ người dân trên cả nước, thể hiện nhu cầu thực tế và mong muốn được hỗ trợ cai nghiện ngày càng gia tăng.
PGS.TS Vũ Văn Giáp, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết: “Gánh nặng bệnh tật do thuốc lá gây ra là vô cùng lớn. Từ ung thư phổi, bệnh tim mạch, đột quỵ đến các bệnh hô hấp mãn tính, thuốc lá len lỏi vào từng tế bào, bào mòn sức khỏe và cướp đi sinh mạng của hàng triệu người mỗi năm”.
Theo Bộ Y tế, trong khói thuốc lá có chứa hơn 7.000 hóa chất độc hại, trong đó có 69 chất gây ung thư, là nguyên nhân trực tiếp gây ra ít nhất 25 nhóm bệnh, bao gồm 11 loại ung thư, các bệnh tim mạch, hô hấp mạn tính, rối loạn sinh sản...
Không chỉ dừng lại ở thuốc lá truyền thống, hiện nay thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang trở thành mối đe dọa mới, đặc biệt là với giới trẻ. Việc sử dụng các sản phẩm này làm gia tăng sự đa dạng và phức tạp trong đối tượng nghiện, đòi hỏi phải có nhiều biện pháp đồng bộ và quyết liệt hơn để kiểm soát.
Từ năm 2015 đến nay, với sự hỗ trợ của Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá (Bộ Y tế), Bệnh viện Bạch Mai đã phát triển trở thành trung tâm tư vấn và điều trị cai nghiện thuốc lá tuyến cuối, đồng thời đảm nhiệm vai trò hướng dẫn chuyên môn cho các cơ sở y tế tuyến tỉnh, huyện trên toàn quốc.
Bệnh viện đã triển khai Phòng tư vấn trực tiếp trong bệnh viện, tổ chức đào tạo, tập huấn cán bộ y tế tại 63 tỉnh, thành phố, và đặc biệt là xây dựng mô hình tư vấn ngắn tại các khoa lâm sàng, giúp hàng nghìn bệnh nhân nội trú tiếp cận dịch vụ tư vấn cai nghiện thuốc ngay trong quá trình điều trị các bệnh nền liên quan đến thuốc lá.
Hoạt động truyền thông tại khoa phòng cũng được đẩy mạnh, góp phần nâng cao nhận thức cho người bệnh và thân nhân về tác hại của thuốc lá, thúc đẩy tinh thần tự nguyện cai nghiện trong cộng đồng.
Tính đến năm 2024, gần 71.000 cuộc gọi tư vấn đã được tiếp nhận qua tổng đài, hơn 7.000 người được đưa vào chương trình hỗ trợ chủ động, và trung bình khoảng 1.200 người mỗi năm đã cai nghiện thuốc lá thành công nhờ hỗ trợ từ các chuyên gia tại Bệnh viện Bạch Mai.
Kết quả điều tra về hành vi hút thuốc lá ở người trưởng thành cho thấy, tỷ lệ người hút thuốc được cán bộ y tế tư vấn bỏ thuốc tăng mạnh từ 40,5% năm 2015 lên 90% vào năm 2023, minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của các hoạt động tư vấn và hỗ trợ cai nghiện.
Dù vậy, PGS-TS.Vũ Văn Giáp cho rằng, số người nghiện thuốc lá tại Việt Nam vẫn còn ở mức cao. Đặc biệt, làn sóng sử dụng các loại thuốc lá mới đang khiến bài toán phòng, chống tác hại thuốc lá thêm phần phức tạp. “Chúng ta cần nỗ lực hơn nữa, quyết tâm hơn nữa và có thêm nhiều mô hình can thiệp hiệu quả để từng bước giảm tỷ lệ hút thuốc trong cộng đồng”, ông nhấn mạnh.
Hiện nay, mô hình tư vấn cai nghiện thuốc lá đang tiếp tục được nhân rộng, với 10 bệnh viện lớn trên cả nước tham gia triển khai, trong đó có Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM) với Tổng đài miễn phí 1800.1224. Đây là bước đi quan trọng nhằm đưa dịch vụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá đến gần hơn với người dân, đặc biệt là tại các khu vực có tỷ lệ hút thuốc cao.
Lãnh đạo Bệnh viện Bạch Mai cam kết sẽ tiếp tục đồng hành, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ chuyên môn cho các cơ sở y tế trên toàn quốc, để công tác tổ chức tư vấn và điều trị cai nghiện thuốc lá ngày càng hiệu quả và rộng khắp. Cai thuốc lá không chỉ cứu lấy một người mà là góp phần cứu lấy cả một cộng đồng.
