Chính sách thị thực (visa) định hướng dòng chảy nhân tài của nền kinh tế tri thức. Chính sách visa càng linh hoạt thì càng tạo điều kiện cho doanh nghiệp mời gọi nhân lực quốc tế chất lượng cao để đổi mới, nâng cao năng suất, thu hút đầu tư nước ngoài và tăng sức cạnh tranh. Có tới 60% số bằng sáng chế của Phần Lan năm 2021 đến từ lao động nước ngoài, chứng minh vai trò then chốt của nhân tài quốc tế trong đổi mới sáng tạo.
Ngay sau bước đi của Mỹ tăng mức phí lên 100.000 USD cho mỗi đơn xin visa H-1B nhằm bảo hộ thị trường lao động trong nước, Anh đã khởi động kế hoạch mới nhằm thu hút các nhà khoa học hàng đầu, từ giảm phí hoặc miễn visa, nới lỏng thủ tục đến tạo điều kiện thuận lợi hơn cho học giả và chuyên gia kỹ thuật số.
Trong khi đó, Canada hạ điểm chuẩn trong Hệ thống xếp hạng toàn diện để mở rộng cửa cho nhân lực chất lượng cao, đồng thời xem xét khôi phục chương trình visa từng gây tiếng vang năm 2023, cho phép người giữ H-1B tại Mỹ chuyển sang Canada trong thời hạn tối đa 3 năm.
Với Ấn Độ - quốc gia chiếm tới 71% số visa H-1B của Mỹ cấp năm 2024, chính sách visa mới của Mỹ thúc đẩy New Delhi hạn chế tình trạng “chảy máu chất xám”, đẩy mạnh tự lực, mở rộng trung tâm đổi mới và giảm lệ thuộc vào thị trường Mỹ, có thể biến nước đông dân nhất thế giới thành trung tâm công nghệ toàn cầu, thay vì chỉ là “vườn ươm nhân lực” cho thế giới.
Khu vực Trung Đông đã mở rộng các con đường cư trú bằng cách cung cấp nhiều loại visa dài hạn cho các chuyên gia lành nghề từ nhiều ngành khác nhau, gồm visa vàng 10 năm của Các Tiểu Vương quốc Arab thống nhất (UAE), visa cư trú cao cấp của Saudi Arabia và giấy phép cư trú chuyên biệt của Qatar.
Tại châu Á, Trung Quốc từ ngày 1/10 áp dụng visa K hướng tới nhân tài trẻ trong các lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học), song song với visa R vẫn dành cho những chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ, giáo dục, y tế, năng lượng.
Hàn Quốc cũng không đứng ngoài cuộc với việc triển khai visa F2 hạng nhất từ ngày 2/4, dành cho chuyên gia trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, bán dẫn, hàng không, robot, sinh học…
Tại Đông Nam Á, Singapore và Malaysia nhanh chóng điều chỉnh chính sách. Singapore nâng chuẩn lương với chuyên gia cao cấp nước ngoài từ năm 2025, đồng thời tinh chỉnh các loại visa đặc biệt như Tech.Pass hay ONE Pass nhằm cân bằng lợi ích, vừa mở cửa cho chuyên gia quốc tế hàng đầu, vừa bảo vệ lao động trong nước.
Malaysia năm 2024 đã cải tổ chương trình “Ngôi nhà thứ hai của tôi” để thu hút nhân tài và nhà đầu tư quốc tế, đồng thời triển khai các sáng kiến công nghệ cao, nhất là dự án công viên thiết kế mạch tích hợp lớn nhất Đông Nam Á tại Kuala Lumpur, trong đó ưu đãi miễn phí visa cho các công ty công nghệ toàn cầu.
Indonesia khởi động từ tháng 7/2024 chương trình visa vàng cho phép các nhà đầu tư, chuyên gia, nhân vật tầm cỡ thế giới người nước ngoài cũng như người từng là công dân Indonesia và con cháu của họ được cư trú tại nước này từ 5-10 năm, kèm nhiều ưu đãi như làm riêng tại sân bay, thuận lợi trong dịch vụ di trú và bảo đảm pháp lý cho đầu tư. Tính đến nay, quốc gia “vạn đảo” đã cấp hơn 1.000 visa vàng cho các nhà đầu tư từ 61 quốc gia, với tổng giá trị đầu tư đạt hơn 2,8 tỷ USD.
Cuộc chiến giành nhân tài là xu thế gắn liền với vận hành kinh tế toàn cầu. Các chuyên gia cho rằng, đây không chỉ là cạnh tranh lao động mà còn là một cuộc đua địa chiến lược. Trong các chuỗi cung ứng chiến lược như bán dẫn, năng lượng sạch, pin xe điện hay vắc-xin, nhân tài chính là “trái tim” để vận hành, có vai trò vượt cả vốn đầu tư và hạ tầng. Quốc gia nào thu hút được nhiều nhân tài hơn sẽ có sức mạnh vượt trội, không chỉ về kinh tế mà cả năng lực chiến lược. Chính sách visa “thông minh” mời gọi nhân tài quốc tế sẽ góp phần mở ra tương lai quốc gia phát triển nhanh và bền vững.
