Để làm rõ hơn những "điểm nghẽn" thể chế cần tháo gỡ và các động lực chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu này, phóng viên Thông tấn xã Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Chiến - Viện trưởng Viện Lãnh đạo học và Chính sách công (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh).
Quy chế làm việc mới của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đặc biệt nhấn mạnh đến cơ chế phân công, phân cấp, ủy quyền gắn chặt với kiểm soát quyền lực và "cá thể hóa trách nhiệm cá nhân". Dưới góc nhìn quản trị công, ông đánh giá quy định này sẽ giải quyết những "điểm nghẽn" nào trong thực thi công vụ và kiến tạo phát triển hiện nay?
Những quy định này chính là giải pháp cốt lõi nhằm khắc phục triệt để tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm đang tồn tại. Khi sự phân công, phân cấp và ủy quyền được quy định rõ ràng, minh bạch, cán bộ sẽ buộc phải tăng tính chủ động trong giải quyết công việc. Bởi lẽ, một khi đã "rõ nhiệm vụ, rõ quyền hạn, rõ trách nhiệm", mỗi cá nhân cứ thế mà thực thi, hoàn toàn không có khe hở để đùn đẩy cho bất kỳ ai khác.
Tuy nhiên, điểm nổi bật của quy định là việc phân quyền, ủy quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực và cá thể hóa trách nhiệm cá nhân. Điều này tạo ra tác động kép: một mặt ngăn chặn sự lạm quyền, đảm bảo cán bộ quyền hạn đến đâu thực hiện đến đó, không được vượt quyền hay dùng quyền sai mục đích; mặt khác, ngăn ngừa tình trạng cấp trên phân quyền rồi buông lỏng quản lý. Khi nút thắt về thẩm quyền và trách nhiệm được làm rõ, tính chủ động của cấp dưới được phát huy tối đa, bớt đi những quy trình chờ đợi xin ý kiến cấp trên. Nhờ đó, quá trình ra quyết định sẽ trở nên nhanh chóng, kịp thời và đáp ứng tốt hơn những đòi hỏi bức thiết của thực tiễn.
Hội nghị Trung ương 2 cũng khẳng định quyết tâm: phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phải đi đôi với tăng cường kỷ luật và gắn liền với thúc đẩy kinh tế - xã hội, phục vụ mục tiêu tăng trưởng "hai con số". Ông nhìn nhận thế nào về mối quan hệ biện chứng giữa việc "chống lãng phí, tiêu cực" và "thúc đẩy phát triển"?
Chúng ta đang hướng tới hai cột mốc chiến lược 100 năm mà Đại hội XIII và XIV đã khẳng định: Đến năm 2030 (kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng), Việt Nam là nước đang phát triển có thu nhập ở mức trung bình cao; và đến năm 2045 (kỷ niệm 100 năm thành lập nước), trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, việc đặt mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số trong nhiệm kỳ hiện tại là một mục tiêu khá cao nhưng chúng ta hoàn toàn có khả năng đạt được. Đạt được mức tăng trưởng này sẽ tạo ra nền móng vững chắc cho sự phát triển trong những năm tiếp theo, hướng tới các mục tiêu chiến lược dài hạn.
Trong bối cảnh đó, ngoài huy động mọi nguồn lực, tiềm năng phục vụ phát triển thì công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí đi đôi với tăng cường kỷ cương, kỷ luật đóng vai trò vô cùng quan trọng. Khía cạnh thứ nhất, nó giúp tối ưu hóa việc huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển. Khía cạnh thứ hai, quan trọng hơn, nó kiến tạo một môi trường đầu tư lành mạnh và ổn định hơn, qua đó trở thành "thỏi nam châm" thu hút các dòng vốn đầu tư mạnh mẽ từ cả trong và ngoài nước. Tóm lại, làm trong sạch bộ máy và tăng cường kỷ cương không phải là rào cản, mà chính là động lực mạnh mẽ để thúc đẩy tăng trưởng.
Để khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ phải tận dụng nguồn lực khoa học, ưu tiên các dự án trọng điểm và đẩy mạnh hợp tác công - tư. Dưới góc độ khoa học quản lý, theo ông, đâu là bộ tiêu chí cốt lõi để lựa chọn các dự án đầu tư chiến lược nhằm tạo ra giá trị gia tăng thực chất?
Khoa học kinh tế đã chỉ rõ, nguồn lực cho phát triển ở bất kỳ quốc gia nào, dù giàu có đến mấy, cũng luôn là yếu tố "khan hiếm" và hữu hạn. Do đó, để tránh dàn trải, kém hiệu quả các nguồn lực thì đầu tư bắt buộc phải có trọng tâm, trọng điểm. Việc xác định được đúng và tập trung đầu tư cho những dự án trọng tâm, trọng điểm sẽ giúp các dự án rút ngắn được thời gian thi công, sớm hoàn thành và đưa vào sử dụng để phát huy tác dụng. Đồng thời, trong xây dựng và sản xuất, cần ứng dụng khoa học công nghệ để đẩy nhanh tiến độ, tăng năng suất; cùng với đó là thúc đẩy hợp tác công - tư nhằm huy động mọi nguồn lực sẵn có trong xã hội cho công cuộc phát triển đất nước.
Về tiêu chí lựa chọn và ưu tiên các dự án chiến lược, tôi cho rằng yếu tố tiên quyết phải là tính lan tỏa phát triển mạnh mẽ và khả năng tạo ra nhiều giá trị mới cho nền kinh tế. Đó phải là những dự án đóng vai trò "hạt nhân kích hoạt" sự bứt phá của hàng loạt ngành nghề, lĩnh vực liên quan, hoặc vực dậy cả một khu vực kinh tế rộng lớn, nhiều địa phương. Ví dụ điển hình là dự án Trung tâm dữ liệu quốc gia; khi đi vào vận hành, đây là đòn bẩy thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, bởi hiện nay mọi ngành nghề, lĩnh vực đều cần đến dữ liệu và chuyển đổi số. Bên cạnh đó, các dự án được chọn cũng phải đáp ứng tiêu chí sử dụng hiệu quả nguồn lực, phục vụ tốt mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.
Hội nghị Trung ương 2 đã kêu gọi toàn Đảng, toàn dân chung sức đồng lòng vượt qua khó khăn. Để những quyết sách vĩ mô không nằm trên giấy, các tổ chức đảng, cơ quan và địa phương cần có những hành động cụ thể, quyết liệt như thế nào ngay trong thời gian tới, thưa ông?
Chỉ có sự chung sức, đồng lòng của toàn xã hội mới giúp chúng ta vượt qua những khó khăn, thử thách để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển theo Nghị quyết Đại hội XIV cũng như những yêu cầu mà Hội nghị Trung ương 2 đã đề ra. Ngay trong thời gian tới, tôi cho rằng, tinh thần này phải được chuyển hóa thành hành động thực tế tại các tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị và địa phương.
Bước đi trước hết là các đơn vị phải căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của mình, bám sát các mục tiêu trong Nghị quyết Đại hội XIV và đại hội Đảng bộ của đơn vị, địa phương mình để xây dựng, triển khai các chương trình hành động ngắn hạn và dài hạn. Đặc biệt, trong quá trình thực thi, cần quán triệt sâu sắc phương châm hành động: "rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền".
Làm được như vậy, Đảng sẽ mạnh hơn, tổ chức chặt chẽ hơn, kỷ luật nghiêm hơn và hành động quyết liệt hơn. Tất cả đều hướng tới mục tiêu cao nhất: phát triển nhanh hơn, bền vững hơn và mang lại đời sống vật chất, tinh thần tốt hơn cho nhân dân.
Trân trọng cảm ơn Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Chiến!
