Từ ngày 1/1/2026, hệ thống phân loại đô thị của Việt Nam sẽ bước sang một giai đoạn mới khi chỉ còn 4 loại đô thị, gồm đô thị loại đặc biệt, loại I, loại II và loại III. Đây là nội dung quan trọng tại Nghị quyết 111/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đồng thời cũng là dấu mốc cho thấy cách xếp hạng đô thị không còn như trước.
Bỏ đô thị loại IV, V, sắp xếp lại mặt bằng đô thị
Theo Nghị quyết 111, đô thị loại IV và V không còn được duy trì trong hệ thống phân loại. Các đô thị, thị xã, thị trấn trước đây thuộc hai nhóm này sẽ được xác định là đô thị loại III theo khung mới. Như vậy, từ năm 2026, cả nước chỉ còn 4 loại đô thị, thay vì 6 loại như trước.
Việc chỉ còn 4 loại đô thị không đơn thuần là rút gọn danh mục, mà đi kèm với việc xác định lại cách phân loại đô thị theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp và các quy định chuyển tiếp cụ thể.
Nghị quyết cũng quy định rõ các nội dung chuyển tiếp để tránh xáo trộn. Hà Nội và TPHCM tiếp tục được xác định là đô thị loại đặc biệt. Các đô thị đã được công nhận trước đây tiếp tục được xác định loại đô thị tương ứng, trong đó Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng và Cần Thơ vẫn là đô thị loại I. Thành phố Thủ Đức và các khu vực phường thuộc quận trước khi sắp xếp được xác định là đô thị loại II.
Đô thị không còn "đạt hay không đạt", chuyển sang chấm điểm
Một trong những thay đổi lớn nhất của Nghị quyết 111 nằm ở cách đánh giá và công nhận loại đô thị. Theo đó, việc phân loại đô thị được thực hiện thông qua chấm điểm các tiêu chí theo thang điểm tối đa 100, thay vì chỉ xem xét mức độ đáp ứng tiêu chí.
Theo quy định mới, đô thị loại II và loại III phải đạt tối thiểu 75 điểm theo bộ tiêu chí đánh giá toàn đô thị. Đồng thời, điểm trung bình đánh giá trình độ phát triển đô thị của các đơn vị hành chính cấp xã phải đạt tối thiểu 48 điểm, và phải có ít nhất một xã/phường đạt tối thiểu 75 điểm.
Việc đánh giá không chỉ dừng ở cấp đô thị mà còn được thực hiện chi tiết đến từng đơn vị hành chính cấp xã. Đơn vị hành chính cấp xã chỉ được công nhận đạt trình độ phát triển đô thị khi tổng điểm của mình đạt tối thiểu 75 điểm theo bộ tiêu chí tương ứng.
Cách tiếp cận này cho phép đánh giá đô thị thông qua chấm điểm các tiêu chí cụ thể, làm căn cứ xác định mức độ phát triển của đô thị theo quy định và phục vụ việc đánh giá trong các giai đoạn tiếp theo.
Đưa tiêu chí xanh - thông minh vào trung tâm đánh giá
Cùng với việc đổi cách chấm điểm, Nghị quyết 111 lần đầu tiên đưa các tiêu chí về đô thị xanh, thông minh và phát triển bền vững vào khung đánh giá chính thức. Đây không còn là các nội dung khuyến khích, mà trở thành tiêu chí được tính điểm trong quá trình phân loại.
Bộ tiêu chí mới bao phủ nhiều lĩnh vực gắn với chất lượng sống đô thị, như: giao thông công cộng, không gian xanh công cộng, công trình xanh, xử lý chất thải rắn, phân loại rác tại nguồn, ứng dụng công nghệ trong quản lý đô thị, thích ứng với biến đổi khí hậu. Một số tiêu chí còn gắn với việc giảm phát thải, sử dụng năng lượng tái tạo, phát triển đô thị thông minh.
Theo Nghị quyết 111, kết quả phân loại đô thị không dừng ở việc xác lập "hạng" đô thị, mà là căn cứ để lập chương trình, kế hoạch phát triển đô thị, phân bổ nguồn lực và đầu tư hạ tầng. Các địa phương phải xây dựng, điều chỉnh chương trình phát triển đô thị, kế hoạch phát triển đô thị cấp xã trên cơ sở các tiêu chí, tiêu chuẩn đã được ban hành.
Đặc biệt, việc đánh giá được thực hiện đến từng đơn vị hành chính cấp xã trong đô thị theo Nghị quyết 111, trên cơ sở các tiêu chí, tiêu chuẩn cụ thể về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và tổ chức không gian đô thị.
