Năm 2026 đánh một dấu mốc có ý nghĩa trong đời sống văn hóa đất nước: kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946 – 24/11/2026), đồng thời là năm đầu tiên tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11. Việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 không đơn thuần là sự kết nối hai sự kiện, mà thể hiện nhận thức sâu sắc về mối quan hệ giữa văn hóa và đoàn kết trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước. Văn hóa bồi đắp bản sắc, nuôi dưỡng tâm hồn, gắn kết cộng đồng; đại đoàn kết tạo nên sức mạnh để các giá trị văn hóa được gìn giữ, trao truyền và lan tỏa.
Phát huy giá trị văn hóa không chỉ bảo tồn những di sản quý báu của các thế hệ, còn góp phần củng cố niềm tin, tăng cường sự gắn bó giữa các cộng đồng dân cư, tạo đồng thuận xã hội và khơi dậy nguồn lực nội sinh cho phát triển. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình xây dựng tỉnh Lào Cai phát triển theo hướng “xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc”.
Trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn xác định văn hóa là mặt trận quan trọng, có vai trò định hướng tư tưởng, bồi dưỡng nhân cách và khơi dậy sức mạnh tinh thần của dân tộc.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và đại đoàn kết đã chỉ rõ mối quan hệ gắn bó giữa việc xây dựng đời sống tinh thần lành mạnh với việc tập hợp, đoàn kết các tầng lớp Nhân dân thành khối thống nhất vì mục tiêu chung.
Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của văn hóa trong phát triển đất nước. Trên cơ sở đó, Kế hoạch 64-KH/TU ngày 20/3/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy xác định nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa, con người Lào Cai trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực phát triển nhanh và bền vững.
Những định hướng này đặt ra yêu cầu không chỉ đầu tư cho các thiết chế, hoạt động hay sản phẩm văn hóa, quan trọng hơn là đưa giá trị văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành nền tảng của niềm tin, sự đồng thuận và tinh thần trách nhiệm trong cộng đồng.
Những giá trị ấy được nuôi dưỡng qua tiếng nói, phong tục, lễ hội, dân ca, dân vũ, nghề truyền thống, qua nếp sống gia đình và quan hệ cộng đồng. Khi được gìn giữ và thực hành trong đời sống, văn hóa tạo nên sự gần gũi, gắn bó giữa các thế hệ, các dân tộc, các tôn giáo và những nhóm dân cư có điều kiện sống, phong tục, tập quán khác nhau.
Ở chiều ngược lại, đại đoàn kết chính là điều kiện quan trọng để văn hóa được bảo tồn và phát triển. Một di sản có sức sống khi cộng đồng còn thực hành, tự hào và có trách nhiệm trao truyền; một phong tục đẹp được duy trì khi có sự đồng thuận và chung tay của gia đình, dòng họ, thôn bản, chính quyền và các tổ chức xã hội. Đoàn kết vì thế được bồi đắp từ sự tôn trọng bản sắc, chia sẻ giá trị và cùng hướng tới những điều tốt đẹp.
Lào Cai hiện có 56 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 207 di tích được xếp hạng các cấp. Đó là kho tàng tri thức dân gian, tiếng nói, chữ viết, phong tục, lễ hội, nghề thủ công, dân ca, dân vũ được các thế hệ cộng đồng gìn giữ, trao truyền.
Không chỉ là tài sản văn hóa, còn là sợi dây kết nối con người với cội nguồn, gắn kết các thế hệ và tạo nên bản sắc riêng của mỗi cộng đồng dân tộc.
Tuy nhiên, những giá trị tốt đẹp ấy đang đứng trước không ít thách thức. Một số tiếng nói, chữ viết, trang phục, phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số có nguy cơ mai một; việc nghiên cứu, sưu tầm, tư liệu hóa, trao truyền và phát huy di sản ở một số nơi còn thiếu tính hệ thống.
Sự thay đổi trong phương thức sinh hoạt, lao động, giao lưu và tiếp nhận thông tin, nhất là ở thế hệ trẻ, đang làm biến đổi không gian thực hành văn hóa truyền thống. Nếu không có giải pháp phù hợp, nguy cơ đứt gãy sự trao truyền giữa các thế hệ sẽ không chỉ làm mất đi những giá trị di sản, còn ảnh hưởng đến mối liên hệ văn hóa trong cộng đồng.
Bởi vậy, bảo tồn văn hóa không chỉ dừng ở việc kiểm kê, lập hồ sơ, phục dựng hay tổ chức trình diễn; quan trọng là làm sao để người dân tiếp tục sử dụng tiếng nói, gìn giữ phong tục tốt đẹp, thực hành lễ hội, duy trì nghề truyền thống và chủ động truyền dạy cho thế hệ sau. Nghệ nhân, người có uy tín, già làng, trưởng bản, văn nghệ sĩ, trí thức và thanh niên cần được tạo điều kiện để tham gia thực chất vào quá trình này. Cộng đồng phải được xác định là chủ thể sáng tạo, gìn giữ, trao truyền và thụ hưởng văn hóa.
Một yêu cầu có ý nghĩa nền tảng đối với khối đại đoàn kết ở Lào Cai là phải trân trọng sự đa dạng, tôn trọng khác biệt giữa các cộng đồng dân cư. Đoàn kết không có nghĩa là làm cho các dân tộc trở nên giống nhau, càng không phải là xóa nhòa những nét riêng đã được hình thành qua nhiều thế hệ. Đoàn kết là cùng chia sẻ giá trị chung, bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, cùng thực hiện trách nhiệm với quê hương, đất nước, đồng thời tạo điều kiện để mỗi dân tộc gìn giữ và phát huy bản sắc chính đáng của mình.
Sự gắn kết ấy cần được thể hiện bằng những việc làm cụ thể trong đời sống. Những hoạt động tương trợ khi thiên tai, hoạn nạn; sự chung sức xây dựng đường giao thông, nhà văn hóa, trường học; việc giúp nhau phát triển sản xuất, xóa nhà tạm, chăm lo hộ nghèo, gia đình chính sách… chính là những biểu hiện sinh động của tinh thần đoàn kết.
Đến đầu năm 2026, toàn tỉnh đã hoàn thành xây dựng và sửa chữa gần 8.700 căn nhà cho hộ nghèo, hộ cận nghèo và gia đình chính sách. Kết quả ấy vừa mang ý nghĩa an sinh, vừa thể hiện trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và sự chung tay của cộng đồng trong chăm lo đời sống Nhân dân.
Đến hết năm 2025, chỉ số hạnh phúc của người dân Lào Cai đạt 68,3%. Đây là chỉ dấu đáng chú ý về chất lượng cuộc sống, gợi mở yêu cầu tiếp tục nâng cao mức độ hài lòng, điều kiện sống và cơ hội thụ hưởng các giá trị văn hóa của người dân. Bởi giá trị của văn hóa và sức mạnh đoàn kết phải được cảm nhận từ chính cuộc sống hằng ngày: người dân được sống trong môi trường an toàn, được tôn trọng, được tham gia vào công việc chung, được chăm lo khi khó khăn và có cơ hội phát triển.
Một cộng đồng đoàn kết không chỉ được thể hiện trong những ngày hội, mà phải được nhận biết qua cách người dân ứng xử, tương trợ, cùng giải quyết công việc chung và chia sẻ trách nhiệm với xã hội. Vì vậy, xây dựng môi trường văn hóa gắn với củng cố khối đại đoàn kết cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, bắt đầu từ gia đình, thôn bản, tổ dân phố, trường học, cơ quan, đơn vị và cả không gian số.
Ở cơ sở, cần tiếp tục phát huy vai trò của Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao quần chúng và những mô hình tự quản trong cộng đồng. Điều quan trọng không phải là quy mô tổ chức lớn hay số lượng hoạt động nhiều, mà là khả năng tập hợp, khơi dậy tinh thần tự nguyện, sự tham gia thực chất và trách nhiệm của người dân.
Mỗi khu dân cư cần có những việc làm cụ thể để cùng xây dựng nếp sống văn minh, giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo đảm an ninh trật tự, giúp đỡ hộ khó khăn, chăm lo gia đình chính sách, hòa giải mâu thuẫn và xây dựng tình làng nghĩa xóm.
Thực tiễn nhiệm kỳ 2020 - 2025, toàn tỉnh có 79 xã được đưa ra khỏi danh sách trọng điểm phức tạp về an ninh, trật tự, đạt 100% kế hoạch đề ra; khẳng định sự chuyển biến trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự ở cơ sở, tạo môi trường ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống Nhân dân. Tuy nhiên, giữ vững ổn định lâu dài không chỉ dựa vào các giải pháp quản lý, mà phải bắt nguồn từ niềm tin, sự đồng thuận, tinh thần tự quản và trách nhiệm của người dân trong từng cộng đồng dân cư.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, không gian văn hóa không còn giới hạn trong phạm vi bản làng, cộng đồng truyền thống mà mở rộng trên các nền tảng số. Đây là cơ hội để giới thiệu, quảng bá di sản, kết nối các cộng đồng và lan tỏa những giá trị tốt đẹp; đặt ra yêu cầu nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, kỹ năng số và trách nhiệm của mỗi người khi tham gia môi trường mạng. Cần chủ động đưa những câu chuyện đẹp về tình đoàn kết, tinh thần tương trợ, bản sắc văn hóa các dân tộc Lào Cai đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ; kịp thời cung cấp thông tin chính thống, đấu tranh với những thông tin sai lệch, luận điệu xuyên tạc, kích động chia rẽ khối đại đoàn kết.
Để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển, cần gắn bảo tồn, phát huy bản sắc với nâng cao đời sống và lợi ích thiết thực của người dân. Việc phát triển du lịch văn hóa, sản phẩm thủ công, ẩm thực, nghề truyền thống và các ngành công nghiệp văn hóa phải dựa trên giá trị chân thực, tôn trọng chủ thể văn hóa và bảo đảm lợi ích của cộng đồng. Khi người dân có thêm sinh kế từ chính những giá trị văn hóa, họ sẽ có thêm động lực và điều kiện để gìn giữ, trao truyền di sản. Khi lợi ích được chia sẻ công bằng, niềm tin và sự gắn bó trong cộng đồng cũng được củng cố.
Văn hóa và đại đoàn kết toàn dân tộc là lĩnh vực rộng lớn, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành và mọi tầng lớp Nhân dân. Do đó, cần bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của cấp ủy, sự quản lý của chính quyền theo chức năng, nhiệm vụ; phát huy vai trò tập hợp, vận động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội; khơi dậy tính chủ động, sáng tạo của cộng đồng, văn nghệ sĩ, trí thức, nghệ nhân, doanh nghiệp và mỗi người dân.
Cấp ủy, chính quyền các cấp cần quan tâm cụ thể hóa chủ trương phát triển văn hóa gắn với nhiệm vụ củng cố khối đại đoàn kết trong chương trình, kế hoạch phát triển địa phương; chú trọng các địa bàn vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới và nơi có điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn.
Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tiếp tục đổi mới phương thức tập hợp, vận động, phát huy vai trò người có uy tín, chức sắc tôn giáo, nghệ nhân và lực lượng nòng cốt ở cơ sở; tạo điều kiện để các tầng lớp Nhân dân tham gia xây dựng cộng đồng đoàn kết, văn minh, ấm no, hạnh phúc.
Đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức, nghệ nhân cần tiếp tục phát huy trách nhiệm xã hội, năng lực sáng tạo, góp phần phản ánh sinh động đời sống, lan tỏa giá trị nhân văn, khơi dậy tình yêu quê hương và niềm tự hào về bản sắc các dân tộc. Các cơ quan báo chí, truyền thông cần tăng cường phát hiện, biểu dương những mô hình hay, cách làm sáng tạo, những tấm gương bình dị trong gìn giữ văn hóa và xây dựng khối đoàn kết; lấy hiệu quả tác động đến nhận thức, tình cảm và hành vi của công chúng làm thước đo, không chỉ dừng ở số lượng tin, bài hay hoạt động tuyên truyền.
Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy tiếp tục phát huy vai trò tham mưu cấp ủy trong định hướng tư tưởng, thông tin, tuyên truyền; chủ động nắm tình hình tư tưởng, tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, kịp thời tham mưu định hướng dư luận xã hội, lan tỏa giá trị văn hóa tốt đẹp và các mô hình, cách làm hiệu quả trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Công tác tuyên truyền cần hướng đến giúp người dân nhận thức sâu sắc hơn giá trị của văn hóa và sức mạnh của đại đoàn kết đối với đời sống cộng đồng cũng như mỗi cá nhân, từ đó chuyển biến nhận thức thành hành động tự giác, thiết thực và thường xuyên.
Việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026 là dịp quan trọng để khơi dậy tinh thần ấy. Nhưng giá trị của các hoạt động không chỉ được đo bằng không khí sôi nổi trong những ngày diễn ra sự kiện, mà phải được kiểm chứng bằng sự chuyển biến bền vững sau đó: cộng đồng gắn bó hơn, người dân tích cực tham gia hơn, các giá trị văn hóa được thực hành thường xuyên hơn, những mô hình tốt được duy trì và nhân rộng. Đó cũng là tinh thần chỉ đạo của Trung ương: lấy Nhân dân làm chủ thể, lấy hiệu quả thực chất và sức lan tỏa bền vững làm thước đo.
Với Lào Cai, phát huy mối quan hệ ấy chính là phát huy sức mạnh của sự đa dạng trong thống nhất, biến niềm tự hào về bản sắc thành ý thức trách nhiệm, biến tình đoàn kết thành hành động cụ thể, góp phần xây dựng cộng đồng các dân tộc ngày càng gắn bó, phát triển và hạnh phúc.