Nhiệm kỳ 2026-2031 được xác định là nhiệm kỳ mang tính bản lề trong tiến trình phát triển đất nước, vì vậy việc lựa chọn những đại biểu thực sự tiêu biểu, hội tụ đủ phẩm chất và năng lực càng trở nên cấp thiết, bảo đảm mỗi lá phiếu của cử tri đều sẽ góp phần chọn ra những người “vừa hồng, vừa chuyên”, xứng đáng gánh vác trọng trách trước Nhân dân.
Cán bộ - “cái gốc của mọi công việc”
Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, công tác cán bộ luôn giữ một vị trí đặc biệt quan trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém”. Nhận định ấy xuất phát từ chính thực tiễn cách mạng Việt Nam. Theo Người, mọi đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước dù đúng đắn đến đâu cũng chỉ có thể đi vào cuộc sống khi được thực hiện bởi những con người có phẩm chất và năng lực tương xứng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng người cán bộ phải hội đủ hai yếu tố: đức và tài. “Đức” là “Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư”; là lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc; là tinh thần tận tụy phục vụ Nhân dân. “Tài” là năng lực chuyên môn, khả năng tổ chức, hiểu biết pháp luật và có tầm nhìn để giải quyết vấn đề. Theo Người, “có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó”. Vì vậy, công tác cán bộ phải bảo đảm sự kết hợp hài hòa giữa hai yếu tố này.
Trong Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân, đội ngũ đại biểu dân cử giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Họ là những người trực tiếp tham gia quyết định các vấn đề lớn của đất nước, của địa phương; đồng thời đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân. Bởi vậy, lựa chọn đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân thực chất chính là lựa chọn những cán bộ có đủ phẩm chất và năng lực để gánh vác trọng trách trước Nhân dân.
Nhìn từ góc độ đó, bầu cử chính là một bước quan trọng để phát hiện, lựa chọn và giới thiệu những con người hội tụ cả phẩm chất đạo đức lẫn năng lực hành động vào cơ quan quyền lực nhà nước.
Yêu cầu đối với đại biểu dân cử trong giai đoạn phát triển mới
Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI (2026-2031) được xác định là giai đoạn bản lề, chuẩn bị cho những dấu mốc phát triển quan trọng của đất nước: hướng tới năm 2030 - kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, và tầm nhìn đến năm 2045 - kỷ niệm 100 năm thành lập nước. Mục tiêu đặt ra là đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và tiến tới nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.
Để đạt được mục tiêu đó, một trong những nhiệm vụ quan trọng là tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, đẩy nhanh quá trình thể chế hóa các chủ trương của Đảng thành pháp luật của Nhà nước. Điều này đặt ra áp lực lớn đối với Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp trong việc ban hành chính sách và phản ứng nhanh với những vấn đề mới phát sinh.
Chính vì vậy, yêu cầu đối với đại biểu dân cử trong nhiệm kỳ tới không chỉ dừng lại ở tiêu chuẩn đạo đức và uy tín xã hội mà còn đòi hỏi năng lực chuyên môn, tầm nhìn chiến lược và khả năng phản ứng chính sách nhanh nhạy. Nhiều ý kiến cho rằng đại biểu Quốc hội khóa XVI cần hội tụ ba yếu tố quan trọng: Đức - Tài - Sức.
Trong đó, “Đức” là nền tảng, là phẩm chất đạo đức, tinh thần phụng sự Tổ quốc và Nhân dân, thực hành các giá trị “Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư”. “Tài” là năng lực nắm bắt thực tiễn, hiểu biết về kinh tế - xã hội, khả năng tham gia xây dựng chính sách và đóng góp những sáng kiến để tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển. Còn “Sức” là sức khỏe, ý chí và bản lĩnh để chịu được áp lực công việc ngày càng lớn trong hoạt động nghị trường và quản trị quốc gia.
Những tiêu chuẩn này cũng chính là sự vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ trong điều kiện mới của đất nước.
“Dân là gốc” - nguyên tắc cốt lõi trong lựa chọn cán bộ
Một trong những tư tưởng xuyên suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh là “Dân là gốc”. Theo Người, mọi quyền lực của Nhà nước đều thuộc về Nhân dân và Nhân dân không chỉ có quyền lựa chọn mà còn có quyền giám sát những người đại diện cho mình.
Trong bầu cử, nguyên tắc ấy được thể hiện thông qua việc Nhân dân trực tiếp bỏ phiếu lựa chọn đại biểu. Tuy nhiên, để quyền làm chủ của Nhân dân thực sự phát huy hiệu quả, quá trình chuẩn bị nhân sự phải được thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ và minh bạch.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy vẫn còn những bài học sâu sắc trong công tác cán bộ, khi một số cán bộ, đảng viên có chức có quyền suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, thậm chí sa vào tham nhũng, tiêu cực. Nguyên nhân sâu xa là do chủ nghĩa cá nhân và sự buông lỏng trong kiểm soát quyền lực.
Những bài học đó càng cho thấy tầm quan trọng của việc siết chặt “tấm lưới” sàng lọc cán bộ ngay từ khâu chuẩn bị nhân sự cho bầu cử. Cơ chế hiệp thương, lấy ý kiến cử tri nơi cư trú, nơi công tác và sự giám sát của Mặt trận Tổ quốc cùng các tổ chức chính trị - xã hội chính là những bước quan trọng nhằm bảo đảm lựa chọn được những người thực sự xứng đáng.
Phát huy trách nhiệm của cử tri trong lựa chọn đại biểu
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, bầu cử không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân. Khi cầm lá phiếu trong tay, cử tri không chỉ thực hiện quyền dân chủ mà còn tham gia trực tiếp vào việc quyết định tương lai của đất nước và địa phương.
Điều đó đòi hỏi mỗi cử tri cần tìm hiểu kỹ về những người ứng cử: quá trình công tác, phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và uy tín trong xã hội. Chỉ khi cử tri lựa chọn một cách có trách nhiệm thì cuộc bầu cử mới thực sự phản ánh đúng ý chí và nguyện vọng của Nhân dân.
Không dừng lại ở việc bỏ phiếu, Nhân dân còn có trách nhiệm giám sát hoạt động của đại biểu sau khi được bầu. Các cuộc tiếp xúc cử tri chính là những diễn đàn đối thoại thực chất giữa đại biểu với Nhân dân, nơi cử tri có thể bày tỏ ý kiến, phản ánh tâm tư nguyện vọng và đóng góp vào quá trình hoạch định chính sách.
Đó cũng chính là cách để bảo đảm rằng người đại biểu luôn giữ mối liên hệ mật thiết với Nhân dân, đúng như lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Người đại biểu của dân phải thật sự là người đầy tớ trung thành của Nhân dân.
Xây dựng Quốc hội và Hội đồng Nhân dân ngày càng chuyên nghiệp
Một xu hướng quan trọng trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội hiện nay là tăng cường số lượng đại biểu chuyên trách, đồng thời mở rộng cơ cấu đại biểu đến từ các lĩnh vực khoa học, kinh tế, văn hóa, pháp lý và doanh nghiệp. Điều này nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động lập pháp và giám sát.
Dự kiến trong nhiệm kỳ tới, số lượng đại biểu Quốc hội chuyên trách sẽ tiếp tục tăng, góp phần tạo ra một cơ quan lập pháp có trình độ chuyên môn sâu hơn, đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong bối cảnh phát triển mới.
Đồng thời, việc giảm tỷ lệ đại biểu kiêm nhiệm ở các cơ quan hành chính cũng nhằm khắc phục tình trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi”, bảo đảm tính độc lập và khách quan trong hoạt động giám sát của cơ quan dân cử.
Những đổi mới đó cho thấy quyết tâm xây dựng một Quốc hội và Hội đồng Nhân dân ngày càng chuyên nghiệp, hiệu quả và kiến tạo phát triển, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong thời kỳ mới.
Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp không chỉ là sự kiện chính trị quan trọng mà còn là khâu then chốt trong công tác xây dựng đội ngũ cán bộ của Nhà nước. Khi mỗi lá phiếu được sử dụng với tinh thần trách nhiệm cao, cuộc bầu cử sẽ thật sự trở thành "Ngày hội của Nhân dân", góp phần hình thành đội ngũ đại biểu tiêu biểu, đủ bản lĩnh và năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
