Giữa không gian yên bình ở thôn Suối Bắc, xã Sơn Lương (tỉnh Lào Cai), Trường Phổ thông dân tộc bán trú TH & THCS Suối Quyền là nơi học tập của hơn 500 học sinh, phần lớn là các em dân tộc thiểu số. Dù cơ sở vật chất đã được đầu tư tương đối ổn định, điều kiện học tập của học sinh vùng cao vẫn còn nhiều hạn chế so với khu vực thuận lợi. Chính vì vậy, việc đưa công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy được xem như một bước chuyển mình quan trọng, giúp các em tiếp cận tri thức theo cách mới mẻ, trực quan và hiện đại hơn.
Thầy giáo Nguyễn Mạnh Hiền - Bí thư Chi bộ, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú TH & THCS Suối Quyền, cho biết: Nhà trường hiện có 19 lớp ở cả ba cấp học, gồm: 7 lớp mầm non, 12 lớp tiểu học và 4 lớp THCS, với tổng số 503 học sinh, trong đó phần lớn là học sinh dân tộc thiểu số. Đội ngũ 39 giáo viên của trường đều đã được tập huấn đầy đủ về công nghệ và các công cụ AI - một bước chuẩn bị quan trọng trước khi triển khai chuyển đổi số trong giảng dạy.
Theo Hiệu trưởng Nguyễn Mạnh Hiền, nhà trường bắt đầu tiếp cận AI từ năm học 2024 - 2025, khi Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Văn Chấn cũ tổ chức lớp tập huấn làm quen với các công cụ công nghệ mới. Ngay từ thời điểm đó, Ban giám hiệu và giáo viên đều bày tỏ sự quan tâm và hào hứng, chủ động tham gia để nắm bắt xu hướng chuyển đổi số. Đến năm học 2025 - 2026, khi Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai các khóa bồi dưỡng chính thức về công nghệ AI, nhà trường đã nhanh chóng áp dụng và đưa các ứng dụng AI vào hoạt động giảng dạy một cách đồng bộ, thường xuyên.
Hiện nay, hơn 80% giáo viên sử dụng AI trong soạn giảng, thiết kế bài giảng số, tạo hình ảnh minh họa và xây dựng các dạng bài tập tương tác. Những tiết học nhờ đó trở nên trực quan, sinh động hơn và chất lượng học tập của học sinh được cải thiện rõ rệt
Không chỉ dừng lại ở một vài công cụ cơ bản, giáo viên của trường đang khai thác đa dạng các nền tảng AI và số hóa, như: ChatGPT, Copilot, Canva, Dreamina, Pixverse AI, Wordwall, Edulive, Capcut, Gemini… tạo nên sự thay đổi mạnh mẽ trong cách chuẩn bị bài giảng. Tuy vậy, theo thầy Hiền, khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn là hạ tầng mạng chưa ổn định; thỉnh thoảng đường truyền yếu khiến giáo viên không thể vận hành hiệu quả một số phần mềm cần kết nối Internet.
Theo cô giáo Nguyễn Thị Nữ - Tổ trưởng chuyên môn khối 1,2 của Trường PTDTBT TH & THCS Suối Quyền, trước khi có sự hỗ trợ của AI, việc giảng dạy ở lớp học vùng cao gặp rất nhiều hạn chế. Tư liệu phục vụ bài giảng, như: tranh ảnh, video hay hoạt hình đều khan hiếm, khiến bài học thiếu đi sự sống động cần thiết.
Cô Nữ cho biết, trước kia, để có được một tiết học hấp dẫn, giáo viên phải tự tìm kiếm từng bức tranh, từng đoạn video trên mạng. Quá trình này không chỉ tốn thời gian mà chất lượng tư liệu đôi khi cũng chưa thật sự cuốn hút học sinh. Tất cả các công việc như: soạn giáo án, thiết kế slide, tạo trò chơi hay phiếu học tập đều làm thủ công, khiến có những tiết dạy phải mất hàng giờ chuẩn bị. “Nhiều lúc cảm giác bị quá tải vì thời gian dành cho soạn giảng quá nhiều,” cô Nữ chia sẻ.
Về phía học sinh, do thiếu hoạt động trực quan và trò chơi tương tác, không ít em học một cách máy móc, dễ mất tập trung. Tiết học vì vậy trở nên nặng nề, thiếu sự mới mẻ, chưa phát huy được năng lực và sự chủ động của học sinh.
Cô Nữ cũng thẳng thắn nhìn nhận, giáo viên thời điểm đó gần như không có công cụ hỗ trợ để tạo “sân chơi học tập” đúng nghĩa - từ trò chơi, bộ câu hỏi trắc nghiệm đến video minh họa. Điều này khiến việc đổi mới phương pháp giảng dạy gặp nhiều hạn chế, dù giáo viên luôn mong muốn mang đến cho học sinh những giờ học thú vị hơn.
Từ khi ứng dụng AI, mọi thứ thay đổi rõ rệt. Mỗi tuần, cô Nguyễn Thị Nữ ứng dụng AI vào khoảng 10 tiết dạy. Việc sử dụng công nghệ không chỉ trở thành thói quen, mà còn là công cụ giúp cô chuẩn bị bài giảng nhanh hơn và sinh động hơn.
Khi nêu một ví dụ cụ thể, cô Nữ dẫn chứng bài giảng của bài 14: Em học vẽ (Tiết 4), với trọng tâm là mở rộng vốn từ về đồ dùng học tập và rèn kỹ năng phân biệt dấu chấm - dấu chấm hỏi. Ở hoạt động số 3, thay vì chỉ hướng dẫn học sinh làm bài trên phiếu hay đóng vai nhân vật như trước, nay cô có thể dùng AI để vẽ lại toàn bộ bức tranh, thậm chí tạo video hội thoại minh họa. Nhờ vậy, học sinh dễ hình dung hơn, tiếp thu nội dung nhẹ nhàng hơn và đặc biệt là hào hứng tham gia vào các hoạt động trên lớp.
Sau thời gian ứng dụng AI vào giảng dạy, cô Nữ nhận thấy rõ sự thay đổi tích cực ở học sinh: các em hứng thú học hơn, tập trung hơn và chất lượng học tập được cải thiện đáng kể. Không chỉ tiếp thu nhanh hơn, học sinh còn phát triển tốt hơn về phẩm chất và năng lực, điều mà giáo viên rất mong chờ.
Thời gian soạn bài của tôi giảm đến 30%. Một tuần tôi dùng AI cho khoảng 10 tiết học/tuần. Bài giảng sinh động hơn, học sinh hứng thú và chủ động hơn nhiều.
Theo anh Lán, điều khiến anh yên tâm nhất chính là việc kết quả học tập của con tiến bộ rõ rệt. Việc tiếp cận nội dung bằng hình ảnh, âm thanh, video minh hoạ giúp con ghi nhớ nhanh hơn, hiểu bài sâu hơn.
Sự hiện diện của AI trong các lớp học vùng cao Suối Quyền không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà còn là minh chứng cho nỗ lực thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa miền núi và miền xuôi. Khi những thầy cô nơi đây dám thay đổi, dám tiếp cận cái mới và kiên trì vượt qua hạn chế về điều kiện và công nghệ đã trở thành “cầu nối” giúp học sinh dân tộc thiểu số chạm tới tri thức theo cách gần gũi và hiệu quả hơn.
Trong hành trình chuyển đổi số của ngành giáo dục, Trường PTDTBT TH & THCS Suối Quyền có thể chỉ là một điểm trường nhỏ, nhưng những đổi thay đang diễn ra ở đây rõ ràng mang ý nghĩa lớn: công nghệ không chỉ hỗ trợ dạy và học, mà còn mở cánh cửa để trẻ em vùng cao được tiếp cận tương lai một cách công bằng hơn. Qua đó, các cơ sở giáo dục có điều kiện khó khăn khác mạnh dạn tiếp tục hành trình đổi mới, biến chuyển đổi số trở thành lợi thế chứ không chỉ là mục tiêu.
