Theo cơ quan chức năng, mọi cá nhân có quyền tự nguyện đi xét nghiệm ma túy để kiểm tra sức khỏe hoặc phục vụ mục đích cá nhân. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ việc xét nghiệm tự nguyện này chủ yếu mang tính tham khảo hoặc phục vụ nhu cầu cá nhân, chứ không đồng nghĩa với việc tạo ra một "chứng nhận pháp lý" về tình trạng không sử dụng ma túy.
Theo quy định pháp luật, việc xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể chỉ có giá trị pháp lý khi được thực hiện đúng căn cứ, đúng thẩm quyền và đúng quy trình luật định.
Luật Phòng, chống ma túy quy định việc xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể nhằm phát hiện và quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy. Đây là hoạt động mang tính quản lý nhà nước, chỉ được thực hiện đối với những nhóm đối tượng cụ thể và phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về thẩm quyền, trình tự thủ tục cũng như bảo đảm quyền nhân thân của người bị xét nghiệm.
Theo Điều 22 Luật Phòng, chống ma túy năm 2021, việc xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể được thực hiện đối với các trường hợp, gồm: người bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy; người mà cơ quan, người có thẩm quyền có căn cứ cho rằng có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy; người sử dụng trái phép chất ma túy đang trong thời hạn quản lý; người đang trong thời gian bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn do có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy; người đang cai nghiện ma túy; người đang điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế; người đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy.
Luật cũng quy định người đứng đầu cơ sở cai nghiện ma túy, cơ sở điều trị nghiện bằng thuốc thay thế hoặc người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy mới có thẩm quyền tiến hành xét nghiệm hoặc đề nghị cơ quan, người có chuyên môn thực hiện việc xét nghiệm theo quy định. Trường hợp có kết quả xét nghiệm dương tính thì kết quả phải được gửi đến Chủ tịch UBND cấp xã nơi người đó cư trú để phục vụ công tác quản lý, trừ trường hợp đang cai nghiện bắt buộc.
Do đó, việc lấy mẫu xét nghiệm đối với người nghi vấn sử dụng ma túy phải do người có chuyên môn thực hiện và tuân thủ đúng quy trình chuyên môn dưới sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền theo quy định pháp luật. Quá trình lấy mẫu có thể được thực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau như lấy máu, lấy nước tiểu, thông tiểu hoặc lấy các mẫu vật sinh học khác trên cơ thể người.
Đối với người dưới 18 tuổi, việc lấy mẫu xét nghiệm chất ma túy phải có sự đồng ý của cha mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp, trừ trường hợp lấy mẫu nước tiểu theo quy định chuyên ngành. Đây là cơ chế nhằm bảo đảm quyền trẻ em, quyền nhân thân và tránh việc áp dụng các biện pháp can thiệp cơ thể một cách tùy tiện.
Bên cạnh đó, quy trình xét nghiệm cũng đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt về điều kiện cơ sở vật chất và yếu tố giới tính nhằm bảo đảm quyền riêng tư của người tham gia xét nghiệm. Các phòng xét nghiệm bố trí khu vực riêng cho nam và nữ; trường hợp không có buồng chờ riêng thì phải sắp xếp vị trí đứng tách biệt phù hợp nhằm bảo đảm sự kín đáo, tôn trọng danh dự và tâm lý của người được lấy mẫu.
Riêng đối với việc lấy mẫu nước tiểu, thông thường phải có cán bộ giám sát cùng giới để bảo đảm tính khách quan nhưng vẫn giữ được sự tế nhị và tôn trọng người được kiểm tra.
Những quy định này cho thấy hoạt động xét nghiệm chất ma túy không chỉ là một thủ tục kỹ thuật đơn thuần mà còn liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền riêng tư và sự bảo đảm nhân phẩm của cá nhân trong quá trình thực hiện.
Việc cá nhân tự đi test nhanh rồi công bố kết quả trên mạng xã hội về bản chất chỉ là hành động mang tính cá nhân hoặc truyền thông, không thể thay thế cho quy trình xét nghiệm theo thủ tục pháp luật và cũng không đương nhiên được xem là căn cứ pháp lý xác nhận "trong sạch" trước cơ quan chức năng.
