Hàng trăm công trường xây dựng trường học đang ngày đêm rộn ràng, mở ra một kỳ vọng mới: Đưa tri thức đến tận nơi phên giậu của Tổ quốc. Từ 100 trường thí điểm được triển khai trong năm 2025, dự kiến ngày 19/3/2026, các xã biên giới trên đất liền còn lại trên cả nước sẽ đồng loạt khởi công những "mái nhà chung" cho con em đồng bào các dân tộc.
Chưa bao giờ một chủ trương đầu tư cho giáo dục biên giới lại được triển khai với quy mô lớn, tốc độ nhanh và quyết tâm chính trị cao như giai đoạn hiện nay. Và cũng chưa có tiền lệ, Nghị quyết của một kỳ đại hội Đảng (Đại hội XIV) trong lĩnh vực giáo dục lại sớm được cụ thể hóa rõ nét, bắt đầu từ những mái trường nơi xa xôi nhất.
Một "chiến dịch" quy mô chưa từng có tiền lệ
Điểm khởi đầu của "chiến dịch" này là quyết định mạng tính lịch sử. Đó là chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới trên đất liền của Bộ Chính trị khóa XIII, được ban hành tại Thông báo kết luận số 81-TB/TW ngày 18/7/2025.
Theo đó, Bộ Chính trị thống nhất chủ trương đầu tư 248 trường phổ thông nội trú liên cấp, mục tiêu đặt ra là hoàn thành trong vòng vài năm. Đây rõ ràng không đơn thuần là một chương trình đầu tư giáo dục, mà là một thiết kế tổng thể cho tương lai vùng biên.
Tầm nhìn này được khẳng định rõ trong Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương khóa XIII trình Đại hội XIV của Đảng. Trong đó, Đảng ta nhấn mạnh yêu cầu phát triển hài hòa giáo dục giữa các vùng miền, có chính sách ưu tiên đầu tư phát triển giáo dục ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Chỉ một thời gian ngắn sau khi có Thông báo kết luận số 81-TB/TW, Chính phủ, các bộ ngành, địa phương liên quan đã triển khai với quyết tâm chính trị cao nhất. Ngày 09/11/2025, các xã biên giới trên đất liền thuộc 18 tỉnh, thành phố đã đồng loạt khởi công xây trường.
Điều làm nên điều đặc biệt của "chiến dịch" đầu tiên là tiến độ thi công. Theo Báo cáo số 327/BC-BGDĐT ngày 04/03/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), hiện đã có 108 trường đã khởi công; trong đó có 01 trường đã khánh thành, đưa vào sử dụng ngày 31/01/2026 (Trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học - THCS Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên).
Đối với các trường còn lại, khoảng 20-25 trường đã chuyển sang bước thi công tầng 3 và tiến tới hoàn thành thi công phần thân (phần thô); khoảng 70 trường đang thi công tầng 1, tầng 2 phần thân. Một số ít trường còn lại đang tập trung thi công phần móng và tầng 1 phần thân. Các dự án đang được đẩy mạnh tiến độ, bảo đảm hoàn thành trước ngày 30/8/2026 theo yêu cầu chỉ đạo của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.
"Phép thử" cho bản lĩnh và quyết tâm lớn
Trong Thông báo kết luận số 81-TB/TW, Bộ Chính trị yêu cầu hoàn thành, đưa vào sử dụng 100 trường, chậm nhất vào thời điểm khai giảng năm học 2026-2027. Áp lực tiến độ cùng với nhiều thách thức khác là một "phép thử" cho bản lĩnh và quyết tâm của cả hệ thống chính trị.
Theo đánh giá của Bộ GD&ĐT, quá trình thi công các trường nội trú đối diện với rất nhiều khó khăn: Địa hình hiểm trở, giao thông khó khăn, nguồn vật liệu khan hiếm, chi phí vận chuyển cao; công tác giải phóng mặt bằng phức tạp; giá vật liệu xây dựng biến động… Bên cạnh đó, việc triển khai mô hình mới, chính sách mới cũng khiến một số địa phương còn lúng túng trong giai đoạn đầu.
Nhưng chính trong khó khăn đó, quyết tâm chính trị lại càng được thể hiện rõ. Nhiều địa phương đã chủ động tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm tiến độ. Các bộ, ngành trung ương thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh.
Trong 100 trường thí điểm thì có 86 trường phải thực hiện giải phóng mặt bằng (GPMB), với khối lượng rất lớn. Một số tỉnh đã chủ động bố trí ngân sách địa phương để chi trả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (Lai Châu 5 trường, Đắk Lắk 3 trường, Gia Lai 7 trường). Đến nay có 73 trường đã cơ bản hoàn thành xong công tác GPMB, một số trường còn vướng mắc, tiếp tục GPMB nhưng không ảnh hưởng đến tiến độ.
Nguồn lực tài chính cũng là một rào cản lớn khi kinh phí tăng so với dự kiến ban đầu. Theo Bộ GD&ĐT, tổng nhu cầu kinh phí nguồn ngân sách nhà nước theo tổng mức đầu tư các dự án được 18 tỉnh, thành phố phê duyệt và báo cáo đến nay tăng 4.654,069 tỷ đồng, trong đó, nhu cầu ngân sách trung ương tăng 3.652,761 tỷ đồng.
Ngày 02/03/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc đã ký Quyết định số 379/QĐ-TTg bố trí bổ sung 12.905, 351 tỷ đồng cho các địa phương thực hiện xây dựng 100 trường đã khởi công năm 2025 theo đề nghị của Bộ Tài chính. Đối với phần nhu cầu kinh phí phát sinh, tăng vượt so với khái toán đề xuất ban đầu của các địa phương, Bộ Tài chính đề nghị Bộ GD&ĐT rà soát tổng thể nhu cầu kinh phí để tiếp tục xem xét, cân đối nguồn lực.
Sức mạnh của sự đồng lòng
"Chiến dịch" xây dựng trường học cho các xã biên giới đang tạo ra một dấu ấn đặc biệt trong thực hiện chủ trương đầu tư phát triển giáo dục vùng khó khăn. Sức mạnh của "chiến dịch" đến từ sự đồng lòng, từ trung ương tới cơ sở; các bộ, ngành trung ương phối hợp chặt chẽ, mỗi đơn vị đảm nhận một phần việc then chốt.
Trong đó, Bộ Tài chính tổng hợp, trình Thủ tướng Chính phủ cấp kinh phí; Bộ Xây dựng ban hành 14 mẫu thiết kế phù hợp với địa hình, văn hóa vùng miền để các địa phương vận dụng; Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát, điều chỉnh các quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, chịu trách nhiệm bố trí quỹ đất; Bộ Nội vụ xây dựng chế độ, chính sách nội trú, bán trú, chính sách khuyến khích nhân lực có chất lượng phục vụ tại các xã biên giới…
Các tỉnh, thành phố cũng đã thể hiện tinh thần chủ động, sáng tạo, thậm chí đi trước một bước. Có nơi Bí thư Tỉnh ủy trực tiếp làm Trưởng Ban chỉ đạo (Đắk Lắk, Lai Châu, Nghệ An); có nơi chủ động bố trí ngân sách địa phương hoặc huy động nguồn lực xã hội hóa để triển khai dự án… Những cách làm linh hoạt, quyết liệt này đã góp phần rút ngắn thời gian, nâng cao hiệu quả thực hiện.
Không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước, "chiến dịch" xây trường nội trú liên cấp khu vực biên giới trên đất liền tới đây sẽ nhận được sự hưởng ứng của toàn xã hội. Hiện Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đang chủ trì phối hợp với Bộ GD&ĐT phát động và triển khai thực hiện Phong trào: "Cả nước vì học sinh biên giới thân yêu" và "Chiến dịch xây dựng trường học cho các xã biên giới", chung tay cùng Nhà nước thực hiện chủ trương đầu tư xây dựng trường nội trú liên cấp.
Không chỉ xây trường, mà xây dựng một hệ sinh thái giáo dục bền vững
Tại lễ khánh thành Trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học - THCS Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên ngày 31/01/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định, những kết quả bước đầu cho thấy khi chủ trương đúng, có sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị và sự ủng hộ của Nhân dân thì những việc khó vẫn có thể làm nhanh, làm hiệu quả. Trên cơ sở đó, Tổng Bí thư chính thức phát động triển khai xây dựng đồng loạt 148 trường phổ thông nội trú liên cấp còn lại.
Bộ GD&ĐT đã phối hợp với các cơ quan, địa phương liên quan đánh giá tình hình thực hiện xây dựng 100 trường giai đoạn 1 và triển khai đầu tư các trường còn lại của các xã biên giới. Qua rà soát, có 5 địa phương báo cáo do địa hình thuận lợi học sinh chưa có nhu cầu nội trú, hoặc có đề xuất xây dựng trường nội trú nhưng cần đánh giá thêm về sự cần thiết xây dựng trường. Còn lại trên địa bàn 17 tỉnh, thành phố có 121/140 xã, phường biên giới đất liền có nhu cầu đầu tư năm 2026, dự kiến sẽ khởi công, động thổ đồng loạt vào ngày 19/3/2026.
"Chiến dịch" xây dựng trường nội trú liên cấp khu vực biên giới không chỉ dừng lại ở việc đầu tư cơ sở vật chất, mà hướng tới hình thành một hệ sinh thái giáo dục hoàn chỉnh. Với việc hệ thống chính sách đồng bộ đang được xây dựng, các trường nội trú liên cấp không chỉ giúp học sinh "có chỗ học", mà còn "có nơi ở, có môi trường sống" ổn định, lâu dài. Khi những ngôi trường được thắp sáng nơi biên cương, đó không chỉ là ánh đèn của lớp học, mà còn là ánh sáng của niềm tin, của tương lai và của một chiến lược phát triển bền vững từ gốc rễ.
