Phóng viên: Nhiệm kỳ Đại hội XIII diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khắc nghiệt: khó khăn, thách thức nhiều hơn, lớn hơn và gay gắt hơn so với thời cơ, thuận lợi. Xin Phó Thủ tướng đánh giá khái quát về những kết quả toàn diện mà đất nước đã đạt được trong nhiệm kỳ lửa thử vàng này và đâu là những yếu tố then chốt tạo nên những kỳ tích đó?
Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình: Nhiệm kỳ Đại hội XIII là một nhiệm kỳ đặc biệt, bắt đầu với những phép thử vô cùng khó khăn, nhất là đối với bản lĩnh và trí tuệ của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta. Chúng ta bước vào nhiệm kỳ khi đại dịch Covid-19 bùng phát, lan rộng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế thế giới, khu vực và Việt Nam; tiếp đó là những đứt gãy chuỗi cung ứng, lạm phát thế giới tăng mạnh và các cuộc xung đột địa chính trị làm suy yếu nhiều nền kinh tế trên toàn cầu.
Nhưng chính trong gian khó, bản lĩnh, trí tuệ con người Việt Nam lại càng tỏa sáng. Với tinh thần biến nguy thành cơ, dưới sự lãnh đạo sáng suốt, toàn diện của Đảng, sự điều hành quyết liệt của Chính phủ và sự chung sức, đồng lòng của toàn dân, chúng ta đã vượt qua khó khăn, thách thức, hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội và đạt kết quả toàn diện trên nhiều lĩnh vực với 10 điểm sáng nổi bật:
Thứ nhất, kinh tế vĩ mô ổn định vững chắc, tăng trưởng bứt phá, các cân đối lớn được bảo đảm. Năm 2025, GDP tăng ấn tượng 8,02%, đưa bình quân cả giai đoạn đạt mức cao hàng đầu khu vực (6,3%). Quy mô kinh tế đạt trên 514 tỷ USD (xếp thứ 32 thế giới), thu nhập bình quân đầu người vượt mốc 5.000 USD. Lạm phát được kiểm soát (3,31%), nợ công giảm còn 34,4% GDP, thu ngân sách đạt kỷ lục 2,65 triệu tỷ đồng (vượt 34%), khẳng định nội lực mạnh mẽ của nền kinh tế.
Thứ hai, thực hiện thành công cuộc cách mạng về tổ chức lại bộ máy, sắp xếp lại các đơn vị hành chính, bảo đảm tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Đây là dấu ấn đặc biệt của cả nhiệm kỳ Đại hội XIII, qua sắp xếp đã mở ra không gian phát triển mới, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp gần dân, phục vụ dân tốt hơn và giảm mạnh số lượng đơn vị hành chính, cắt bỏ những tầng nấc trung gian: giảm 100% tổng cục, hơn 1.000 cục, vụ, khoảng 145.000 biên chế; giúp tiết kiệm chi thường xuyên khoảng 39.000 tỷ đồng/năm để dành nguồn lực cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội.
Thứ ba, hoàn thiện thể chế với tư duy đột phá, kiến tạo phát triển. Công tác xây dựng pháp luật đã chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo, tháo gỡ điểm nghẽn. Trong nhiệm kỳ, Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua khối lượng văn bản kỷ lục (178 luật, nghị quyết và pháp lệnh), trong đó có những đạo luật then chốt như Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản. Đồng thời thực hiện phân cấp, phân quyền triệt để theo tinh thần địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm; cắt giảm, đơn giản hóa gần 3.000 quy định kinh doanh, đưa Việt Nam vào nhóm các nước có môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, minh bạch, hấp dẫn.
Thứ tư, hạ tầng chiến lược có bước phát triển vượt bậc. Hoàn thành 3.345 km đường bộ cao tốc, hơn 1.700 km đường ven biển, vượt chỉ tiêu Đại hội XIII đề ra, hình thành trục xương sống Bắc-Nam. Dần hoàn thiện mạng viễn thông, các hạ tầng số quan trọng và các hạ tầng kinh tế khác, chuẩn bị khởi công đường sắt tốc độ cao trong nhiệm kỳ tới.
Thứ năm, đổi mới mô hình tăng trưởng, kiến tạo những động lực mới cho kỷ nguyên vươn mình. Nền kinh tế đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ về chất, từ chiều rộng sang chiều sâu, tăng trưởng dựa vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Kinh tế xanh và chuyển đổi năng lượng trở thành xu thế chủ đạo với cam kết mạnh mẽ về Net Zero. Tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký trong nhiệm kỳ đạt trên 184 tỷ USD; đã thu hút được các doanh nghiệp công nghệ lớn hàng đầu thế giới (như Samsung, Amkor, NVIDIA...) đầu tư vào bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, đưa Việt Nam dần trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thứ sáu, quyết liệt tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, khơi thông các nguồn lực cho nền kinh tế. Thực hiện Nghị quyết của Trung ương, Chính phủ đã quyết liệt lãnh đạo, chỉ đạo xử lý những vấn đề tồn đọng kéo dài nhiều năm; tháo gỡ các vướng mắc pháp lý cho hàng loạt dự án năng lượng, công nghiệp thua lỗ, các ngân hàng yếu kém và hàng ngàn dự án bất động sản. Đến nay, đã có 3.289 dự án đất đai với tổng mức đầu tư khoảng 1,67 triệu tỷ đồng, quy mô sử dụng đất khoảng 70 nghìn ha được khơi thông, tiếp tục được đầu tư, tạo ra công ăn việc làm và đóng góp thiết thực cho tăng trưởng.
Thứ bảy, văn hóa thật sự soi đường, trở thành sức mạnh nội sinh và động lực phát triển. Các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam thời đại mới được khơi dậy và lan tỏa mạnh mẽ. Công nghiệp văn hóa hình thành và khởi sắc, di sản và bản sắc văn hóa Việt Nam trở thành di sản thế giới, không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn trở thành niềm tự hào, hun đúc lòng yêu nước, ý chí tự cường và khát vọng cống hiến trong mỗi người dân.
Thứ tám, thực hiện tốt công tác an sinh xã hội. Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm chăm lo an sinh xã hội với tinh thần không để ai bị bỏ lại phía sau. Đã hoàn thành việc xóa toàn bộ nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước trước 5 năm; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm sâu còn 1,3%. Mỗi năm đã dành hơn 1 triệu tỷ đồng cho hoạt động an sinh. Thu nhập và phúc lợi được cải thiện, chỉ số hạnh phúc quốc gia tăng 37 bậc.
Thứ chín, giáo dục và y tế tiến bộ vượt bậc, chất lượng cuộc sống được nâng cao. Hệ thống y tế phát triển rộng khắp, y tế cơ sở được tăng cường. Trong cuộc chiến chống dịch Covid-19, đã bảo vệ thành công tính mạng và sức khỏe của nhân dân; mặc dù Việt Nam là nước không sản xuất được vaccine nhưng đã tiêm phòng miễn phí cho toàn dân. Bảo hiểm y tế toàn dân đạt tỷ lệ bao phủ trên 95%, bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận công bằng với các dịch vụ cơ bản và thụ hưởng thành quả của sự phát triển. Tuổi thọ trung bình người dân đạt 74,8 tuổi. Đổi mới căn bản giáo dục, chất lượng nguồn nhân lực có chuyển biến tích cực. Chúng ta đã quan tâm, dành nguồn lực thích đáng để xây dựng 248 trường nội trú liên cấp cho học sinh các xã biên giới nhằm nâng cao dân trí, chất lượng nhân lực, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh; thực hiện lộ trình miễn, giảm học phí cho trẻ em mầm non, học sinh phổ thông.
Thứ mười, quốc phòng - an ninh được củng cố vững chắc, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế đạt thành tựu quan trọng, có ý nghĩa chiến lược. Chúng ta đã xây dựng lực lượng quân đội, công an theo hướng tinh, gọn, mạnh, tiến thẳng lên hiện đại, đủ sức đối phó với mọi thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống. An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Xử lý sáng suốt các mối quan hệ quốc tế bất thường, phức tạp, giữ vững môi trường hòa bình để phát triển. Đến nay, Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao với 194 nước, có quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, Đối tác chiến lược với hầu hết các cường quốc và đối tác chủ chốt trên thế giới. Vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế ngày càng được nâng lên, khẳng định vai trò là thành viên tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, là đối tác tin cậy, đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định, phát triển của khu vực và thế giới.
Có ba yếu tố then chốt tạo nên những thành tích ấn tượng này. Đầu tiên và quyết định nhất là sự lãnh đạo sáng suốt, bản lĩnh, tầm nhìn chiến lược của Đảng, đặc biệt là sự chỉ đạo quyết liệt, sát sao của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đứng đầu là đồng chí Tổng Bí thư. Thứ hai là sự điều hành quyết liệt, năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của Chính phủ, luôn bám sát thực tiễn, phản ứng chính sách linh hoạt, kịp thời, hiệu quả trước mọi diễn biến, tình hình. Và thứ ba, quan trọng nhất chính là sự chung sức, đồng lòng, ủng hộ tuyệt đối của nhân dân, sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc được phát huy cao độ trong những thời khắc khó khăn nhất.
Phóng viên: Trong quá trình triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, nhiều vấn đề mới, chưa có tiền lệ, vượt khả năng dự báo, đặt ra những bài toán vô cùng hóc búa. Chính phủ đã xử lý các vấn đề này rất kịp thời, hiệu quả. Từ thực tiễn sinh động và gian khổ ấy, Phó Thủ tướng có thể chia sẻ những bài học sâu sắc nhất rút ra trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành?
Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình: Làm những việc đã có tiền lệ thì dễ, nhưng làm những việc chưa từng có tiền lệ, những việc khó, nhạy cảm, đụng chạm đến lợi ích của nhiều người thì vô cùng gian nan. Từ cuộc chiến chống dịch đến cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy, mỗi quyết định đưa ra đều phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa được và mất, giữa cái trước mắt và cái lâu dài. Có thể rút ra 6 bài học kinh nghiệm về chỉ đạo, điều hành sau:
Một là, phải có tư duy mới, tầm nhìn chiến lược, bám sát thực tiễn và đặt lợi ích Quốc gia - Dân tộc lên trên hết. Bối cảnh thế giới biến đổi khôn lường đòi hỏi người lãnh đạo không được tư duy theo lối mòn, không được thỏa mãn với những kinh nghiệm cũ. Mọi quyết sách đều phải xuất phát từ thực tiễn, tôn trọng thực tiễn và lấy thực tiễn làm thước đo. Đồng thời, phải có tầm nhìn chiến lược dài hạn, vượt qua lợi ích cục bộ trước mắt để hướng tới sự phát triển bền vững của quốc gia, dân tộc.
Hai là, phải có quyết tâm cao, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt và hiệu quả. Khi đã có chủ trương đúng, phải thực hiện quyết liệt và khẩn trương, làm đến đâu chắc đến đó, không bàn lùi, chỉ bàn làm. Chính phủ phải gương mẫu làm trước, lan tỏa tinh thần dám nghĩ, dám làm xuống từng địa phương, cơ sở. Sự chần chừ làm mất cơ hội phát triển chính là có lỗi với nhân dân.
Ba là, luôn lấy nhân dân làm trung tâm, chủ thể; mọi quyết sách đều phải hướng tới bảo vệ dân, lo cho dân, vì cuộc sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân. Đảng ta không có mục tiêu nào cao cả hơn mục tiêu giữ vững độc lập chủ quyền của đất nước, không ngừng chăm lo, nâng cao cuộc sống hạnh phúc của nhân dân. Trong đại dịch, sức khỏe và tính mạng của người dân là trên hết; trong bão lũ, sự an toàn của dân là trước hết; trong phát triển kinh tế, việc xóa nhà tạm, giảm nghèo, nâng cao thu nhập cho dân là nhiệm vụ trọng tâm. Chỉ khi người dân được thụ hưởng thành quả, sự lãnh đạo của Đảng và điều hành của Chính phủ mới thực sự thành công và bền vững.
Bốn là, chỉ đạo điều hành phải sâu sát, cụ thể theo nguyên tắc 6 rõ: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền. Thực tế cho thấy, ở đâu người đứng đầu sâu sát, quyết liệt, dám chịu trách nhiệm theo tinh thần 6 rõ thì ở đó công việc hoàn thành, điểm nghẽn được khơi thông.
Năm là, xác định đúng trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, có lộ trình và thứ tự ưu tiên hợp lý. Trong bối cảnh nguồn lực đất nước còn hạn chế, nhu cầu đầu tư lại rất lớn, bài học về phân bổ nguồn lực là vô cùng quan trọng, phải chọn những khâu đột phá, những dự án có tính lan tỏa cao, tạo động lực dẫn dắt để tập trung đầu tư dứt điểm.
Sáu là, tăng cường công tác tư tưởng, tạo đồng thuận trong nhân dân. Công tác truyền thông chính sách phải đi trước một bước để cung cấp thông tin chính thống, định hướng dư luận và tạo sự đồng thuận xã hội. Khi người dân hiểu sâu sắc rằng mọi quyết sách của Chính phủ đều vì lợi ích của quốc gia, dân tộc, vì chính cuộc sống của người dân thì họ sẵn sàng chia sẻ, đồng hành và ủng hộ. Việc hoạch định, thực thi chính sách phải thấu tình đạt lý, giải quyết thỏa đáng quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người dân và doanh nghiệp.
Phóng viên: Thưa Phó Thủ tướng, trước thềm Đại hội XIV của Đảng, cũng là thời điểm lịch sử, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, để thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược đã đề ra, Chính phủ sẽ ưu tiên tập trung vào những đột phá chiến lược và giải pháp điều hành trọng tâm nào trong giai đoạn tới?
Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình: Hướng tới Đại hội XIV và tầm nhìn đến năm 2030 - kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, và năm 2045 - kỷ niệm 100 năm thành lập nước, Chính phủ xác định 10 nhóm nhiệm vụ trọng tâm sau đây:
Thứ nhất, tăng tốc phát triển kinh tế bền vững, tạo nền tảng vững chắc cho kỷ nguyên mới. Tập trung mọi nguồn lực, tháo gỡ mọi rào cản để phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng hai con số mỗi năm. Làm mới các động lực tăng trưởng cũ và khai thác triệt để các động lực mới (kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn), lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; phát triển kinh tế nhà nước thực sự giữ vai trò chủ đạo, phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Thứ hai, tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng và hoàn thiện thể chế, coi đây là đột phá của đột phá. Đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng luật để kiến tạo phát triển, giải phóng nguồn lực sản xuất. Tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo tinh thần địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, Trung ương tập trung kiến tạo, giám sát và kiểm tra. Xóa bỏ ngay các quy định chồng chéo, giấy phép con, cơ chế xin - cho đang kìm hãm nguồn lực; dứt khoát từ bỏ tư duy không quản được thì cấm.
Thứ ba, đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, dựa vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Xây dựng Chính phủ số toàn diện, phi giấy tờ. Phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, triển khai mạnh mẽ thị trường tín chỉ carbon. Tăng cường đầu tư cho các động lực tăng trưởng mới như AI, chip, bán dẫn, năng lượng tái tạo, năng lượng hạt nhân. Hiện đại hóa lưới điện thông minh, phát triển mạnh năng lượng tái tạo và điện khí, điện gió ngoài khơi, đảm bảo tuyệt đối an ninh năng lượng quốc gia, phục vụ cho tăng trưởng cao.
Thứ tư, tập trung đầu tư và hoàn thành, đưa vào sử dụng các dự án hạ tầng kết nối vùng, khu vực. Tập trung nguồn lực để khởi công tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Sớm hoàn thành và đưa vào khai thác Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Nghiên cứu và khởi động lại chương trình điện hạt nhân để đảm bảo nền tảng năng lượng sạch, ổn định cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Thứ năm, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là quốc sách hàng đầu. Thúc đẩy mô hình nghiên cứu và phát triển (R&D). Xây dựng các trung tâm dữ liệu, các trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia tầm cỡ khu vực. Nghiên cứu cơ chế đặc thù, vượt trội, thu hút và giữ chân các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đến Việt Nam. Thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội; khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ mới, công nghệ cao.
Thứ sáu, đột phá về nguồn nhân lực chất lượng cao. Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp. Chủ động chuẩn bị nhân lực để làm chủ công nghệ trong các lĩnh vực năng lượng hạt nhân, đường sắt tốc độ cao, kinh tế số, trung tâm tài chính quốc tế, công nghiệp bán dẫn, AI trong thời gian ngắn nhất. Đồng thời, thực hiện chính sách thu hút người tài thực chất, có chế độ đãi ngộ vượt trội để thu hút và giữ chân các nhà khoa học đầu ngành, các nhân tài người Việt ở nước ngoài về cống hiến cho Tổ quốc.
Thứ bảy, tiếp tục tinh gọn bộ máy và cải cách hành chính. Tiếp tục rà soát để giảm đầu mối bên trong các bộ, ngành, địa phương; thực hiện số hóa 100% hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính; kiên quyết đưa ra khỏi bộ máy những cán bộ nhũng nhiễu, né tránh, sợ trách nhiệm, thay thế bằng những người dám nghĩ, dám làm.
Thứ tám, coi phát triển văn hóa ngang tầm với phát triển kinh tế, phát triển toàn diện văn hóa và con người Việt Nam. Triển khai hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia về chấn hưng văn hóa. Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm bản sắc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam thời đại mới. Phát triển mạnh công nghiệp văn hóa, biến văn hóa thành sức mạnh nội sinh và nguồn lực kinh tế quan trọng.
Thứ chín, phát triển xã hội bền vững, bảo đảm an sinh xã hội, quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu. Thực hiện lộ trình miễn học phí cho học sinh phổ thông và phấn đấu miễn viện phí ở mức cơ bản cho toàn dân theo lộ trình. Đẩy mạnh, sớm hoàn thành đề án 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội, để người lao động có nơi an cư lạc nghiệp. Xây dựng lưới an sinh bao phủ toàn dân, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong hành trình phát triển đất nước. Chủ động các biện pháp sẵn sàng ứng phó với các loại hình thiên tai; khắc phục cơ bản tình trạng ô nhiễm môi trường, ngập lụt, sạt lở…
Thứ mười, nâng tầm đối ngoại và củng cố quốc phòng - an ninh. Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Đồng thời chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, biến các cam kết quốc tế thành lợi ích kinh tế cụ thể. Xây dựng quân đội, công an tinh, gọn, mạnh, tiến thẳng lên hiện đại, tự lực, tự chủ, lưỡng dụng. Giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị để phát triển kinh tế, đồng thời kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình!
