Trạm Tấu là xã vùng cao đặc biệt khó khăn, với trên 80% diện tích là đồi núi, rừng tự nhiên chiếm tỷ lệ lớn, trong đó diện tích rừng tự nhiên đầu nguồn do xã quản lý gần 3.000 ha. Rừng không chỉ đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường sinh thái mà còn gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào các dân tộc nơi đây.
Tuy nhiên, trước đây, do nhận thức còn hạn chế, tình trạng chặt phá rừng, khai thác lâm sản trái phép, đốt nương làm rẫy vẫn còn xảy ra ở một số nơi. Theo báo cáo của UBND xã Trạm Tấu, năm 2025, xã đã xử lý 3 vụ vi phạm trong lĩnh vực lâm nghiệp; trong đó có 2 vụ vi phạm về lấn chiếm rừng trái pháp luật, 1 vụ vi phạm về khai thác rừng trái pháp luật; số tiền xử lý vi phạm hành chính nộp vào ngân sách nhà nước 3,5 triệu đồng.
Trước thực tế đó, chính quyền xã đã phối hợp với Ban Quản lý rừng phòng hộ khu vực Trạm Tấu chú trọng xây dựng và củng cố các tổ tự quản bảo vệ rừng tại thôn, bản. Đến nay, 18/18 thôn, bản trên địa bàn xã đều thành lập tổ tự quản, với sự tham gia của những người có uy tín, trưởng thôn và các hộ dân sống gần rừng. Mỗi tổ thường có từ 5 - 10 thành viên, hoạt động theo quy ước, hương ước của cộng đồng và được phân công rõ trách nhiệm.
Các tổ tự quản không chỉ thực hiện tuần tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm lâm luật mà còn tích cực tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức bảo vệ rừng. Thông qua các buổi sinh hoạt thôn, bản, người dân được phổ biến các quy định của pháp luật về quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng, từ đó từng bước thay đổi nhận thức và hành động của người dân.
Ông Giàng A Súa, thành viên tổ tự quản bảo vệ rừng thôn Tà Tàu cho biết: Trước đây, một số hộ còn vào rừng chặt gỗ, phát nương. Nhưng từ khi có tổ tự quản, chúng tôi thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở, nên bà con đã hiểu và không vi phạm nữa. Ai cũng xác định giữ rừng là giữ nguồn nước, giữ cuộc sống của mình.
Không dừng lại ở công tác bảo vệ, các tổ tự quản còn góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế dưới tán rừng. Nhiều hộ dân đã tận dụng lợi thế rừng để trồng cây dược liệu, nuôi ong lấy mật, phát triển chăn nuôi gắn với bảo vệ rừng. Nhờ đó, đời sống của người dân từng bước được cải thiện, giảm dần áp lực lên tài nguyên rừng.
Anh Sùng A Lâu, thôn Cang Dông chia sẻ: Từ khi rừng được bảo vệ có bãi chăn thả tôi đã mua hơn 10 con dê về phát triển chăn nuôi. Đến nay, đàn dê của tôi đã có gần 50 con, nhờ đó cuộc sống của gia đình tôi khá hơn trước rất nhiều.
Bên cạnh đó, xã cũng lồng ghép hiệu quả các chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, giao khoán bảo vệ rừng cho các hộ dân và cộng đồng. Từ nguồn kinh phí này, các tổ tự quản có thêm điều kiện hoạt động, đồng thời tạo động lực để người dân gắn bó hơn với công tác giữ rừng, góp phần duy trì và giữ vững tỷ lệ che phủ rừng đạt 60%.
Việc phát huy vai trò của tổ tự quản cộng đồng đã giúp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng ngay từ cơ sở. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn trở thành chủ thể trực tiếp tham gia bảo vệ tài nguyên rừng.
Ông Nguyễn Văn Hòe - Chủ tịch UBND xã Trạm Tấu cho biết: Việc phát huy hiệu quả của các tổ tự quản bảo vệ rừng, ý thức chấp hành pháp luật của người dân được nâng cao. Không những vậy, người dân còn là nhân tố tích cực phát hiện, đấu tranh và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng.
Cùng với đó, hằng năm UBND xã tổng kết, đánh giá công tác bảo vệ rừng để khen thưởng, động viên những cá nhân có thành tích xuất sắc, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ rừng trong cộng đồng dân cư.
Nhờ những giải pháp đồng bộ, đến nay, tỷ lệ che phủ rừng của xã Trạm Tấu ngày càng được nâng cao, tình trạng vi phạm lâm luật giảm rõ rệt. Những cánh rừng xanh không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho địa phương.
Có thể khẳng định, việc phát huy vai trò tổ tự quản cộng đồng trong bảo vệ rừng là hướng đi đúng đắn, phù hợp với điều kiện thực tế ở Trạm Tấu. Khi người dân thực sự trở thành chủ rừng, người gác rừng, thì những cánh rừng sẽ được bảo vệ bền vững, góp phần tạo việc làm và sinh kế cho người dân.
