Nhân Ngày Khí tượng Thế giới năm 2026, ông António Guterres - Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của khoa học dự báo và hệ thống quan trắc khí tượng trong việc bảo vệ con người trước những biến động ngày càng khó lường của khí hậu toàn cầu.
Ông António Guterres, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc nhấn mạnh các hiện tượng thời tiết cực đoan đang gia tăng nhanh chóng, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế tăng cường hệ thống quan trắc, dự báo và cảnh báo sớm...
Trong thông điệp gửi cộng đồng quốc tế, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc cho biết: "Khả năng dự báo chính xác có thể giúp cứu sống con người, đặc biệt trong bối cảnh tình trạng biến đổi khí hậu đang làm thay đổi các quy luật thời tiết truyền thống. Các hiện tượng cực đoan như nắng nóng kỷ lục, hạn hán kéo dài, mực nước biển dâng cao và thiên tai ngày càng xảy ra thường xuyên, gây ra nhiều thách thức cho các quốc gia trên toàn thế giới".
Theo ông, khoa học khí tượng với những dữ liệu chính xác và đáng tin cậy chính là “tuyến phòng thủ đầu tiên” giúp nhân loại ứng phó với những rủi ro từ thời tiết và khí hậu. Hệ thống quan trắc toàn cầu do Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cùng các cơ quan khí tượng quốc gia xây dựng đã tạo nên một mạng lưới dữ liệu rộng khắp, bao gồm các trạm quan trắc trên đất liền, đại dương, khí quyển và cả ngoài không gian. Từ những dữ liệu thu thập được, các nhà khoa học chuyển đổi thành dự báo và các cảnh báo sớm nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.
Tuy nhiên, hệ thống quan trắc toàn cầu hiện vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Nhiều khu vực, đặc biệt là các quốc gia kém phát triển và các quốc đảo nhỏ đang phát triển, vẫn còn thiếu hụt cơ sở hạ tầng quan trắc và dữ liệu cần thiết, làm giảm hiệu quả của công tác dự báo và cảnh báo sớm.
Chủ đề của Ngày Khí tượng Thế giới năm nay là “Quan trắc hôm nay, Bảo vệ ngày mai”, được xem như lời kêu gọi hành động đối với cộng đồng quốc tế. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc kêu gọi các chính phủ, các ngân hàng phát triển và khu vực tư nhân tăng cường đầu tư cho hệ thống quan trắc toàn cầu - từ các trạm quan trắc bề mặt đến hệ thống vệ tinh - đồng thời bảo đảm việc chia sẻ dữ liệu một cách công khai và công bằng.
Bên cạnh đó, Liên Hợp Quốc cũng kêu gọi đẩy nhanh sáng kiến “Cảnh báo sớm cho tất cả”, với mục tiêu đến năm 2027 mọi người dân trên thế giới đều được bảo vệ bởi các hệ thống cảnh báo sớm trước thiên tai. Theo đánh giá của các chuyên gia, đầu tư vào hệ thống quan trắc khí tượng không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản mà còn mang lại lợi ích lâu dài cho hòa bình, an ninh, khả năng chống chịu của cộng đồng và phát triển bền vững.
Cùng dịp này, Giáo sư Celeste Saulo - Tổng Thư ký Tổ chức Khí tượng Thế giới cũng nhấn mạnh vai trò của cộng đồng khí tượng toàn cầu trong việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho xã hội. Theo bà, đằng sau mỗi bản tin dự báo thời tiết mà người dân dễ dàng tiếp cận qua điện thoại hoặc truyền hình là hàng triệu dữ liệu quan trắc được xử lý trong mạng lưới quan trắc quốc tế thống nhất.
Hệ thống quan trắc khí tượng toàn cầu hiện là nền tảng cho nhiều quyết định quan trọng trị giá hàng tỷ USD, từ điều hành các chuyến bay hàng không, phòng chống lũ lụt, quy hoạch năng lượng, quản lý y tế, đến lập kế hoạch sản xuất nông nghiệp và đầu tư cơ sở hạ tầng.
Bà cũng bày tỏ sự tri ân đối với hàng vạn nhân lực đang làm việc trong lĩnh vực khí tượng trên khắp thế giới từ các quan trắc viên tại những vùng xa xôi, các nhà khí tượng thả bóng thám không mỗi ngày, các nhà thủy văn theo dõi mực nước sông, các dự báo viên làm việc xuyên đêm, đến những kỹ sư vệ tinh và chuyên gia xử lý dữ liệu.
Theo Tổng Thư ký WMO, trong kỷ nguyên của những tiến bộ công nghệ nhanh chóng, việc thu hẹp khoảng cách dữ liệu và bảo đảm mọi quốc gia đều có khả năng tiếp cận hệ thống quan trắc hiện đại là nhiệm vụ quan trọng. Bà cũng nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được hỗ trợ bởi trí tuệ và dữ liệu do con người tạo ra.
“Bằng cách quan trắc hôm nay, chúng ta không chỉ dự báo thời tiết mà còn góp phần bảo vệ tương lai - vì con người, vì hành tinh và vì sự thịnh vượng của các thế hệ mai sau”, thông điệp nêu rõ.
