1. Câu “Đảng ta là đạo đức, là văn minh” do Chủ tịch Hồ Chí Minh nói ở Đại hội lần thứ III của Đảng năm 1960 với tư cách là Chủ tịch Đảng. Nhắc lại thời điểm ra đời của câu nói này để nhận thức sâu hơn tư tưởng của Hồ Chí Minh về một Đảng cầm quyền đang lãnh trách nhiệm to lớn trước đất nước. Trong hoàn cảnh thời đó, nguy cơ về sự tha hóa quyền lực và những biểu hiện tiêu cực khác của cán bộ, đảng viên chưa lớn (tha hóa đạo đức, quyền lực, tư tưởng chính trị, lối sống...) nhưng trong các bài viết khác nhau của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ những năm trước và cả sau thời điểm này, Người đã nhấn mạnh đến vai trò gương mẫu, hành vi nêu gương của đảng viên, đạo đức cách mạng, về mục tiêu tối thượng của Đảng...
Ảnh minh họa: VOV
Trong những lời cuối cùng trước khi từ biệt thế giới, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng dành sự lo lắng đầu tiên “nói về Đảng”-một đảng cầm quyền, về đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, về tinh thần đoàn kết để xứng đáng là người lãnh đạo và người đầy tớ của nhân dân. Điều đầu tiên Chủ tịch Hồ Chí Minh muốn ở Đảng không chỉ ở chỗ Đảng đã nắm quyền lãnh đạo mà điều quan trọng hơn là quyền lực đạo đức, quyền lực uy tín, quyền lực của sự tín nhiệm và sự gắn bó với nhân dân mới là quan trọng nhất của một tổ chức chính trị. Đó là nền tảng lâu bền nhất với một đảng cầm quyền. Chưa biết cụ thể khi nào cuộc chiến tranh giành độc lập và thống nhất đất nước thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn về lâu dài, Đảng cần có kế hoạch “nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân” (Di chúc).
Nhắc lại thế để khẳng định rằng Chủ tịch Hồ Chí Minh nói tới đạo đức và văn minh của Đảng không chỉ từ yêu cầu đạo đức của một đảng cầm quyền, mà còn nói tới sự văn minh của cách cầm quyền không đơn giản chỉ là một đảng chính trị mà ở sự gắn bó máu thịt với đất nước, nhân dân, ở mục tiêu duy nhất phấn đấu vì nhân dân, dân tộc. Đây là cốt lõi của vấn đề, là cái gốc tạo nên sự bền vững của quyền lực Đảng. Quyền lực ấy không vì mục đích tự thân mà để phụng sự đất nước.
2. Từ thực tiễn hoạt động của Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh có sự phân biệt rõ ràng giữa đảng cộng sản cầm quyền với các đảng phái chính trị khác ở mấy khía cạnh: Đảng cộng sản tuy nắm quyền lãnh đạo nhưng không phải là một “đảng cai trị” như các đảng phái chính trị khác, không phải là một tổ chức quyền lực dù được luật pháp bảo trợ, càng không phải là một nhóm lợi ích mà là một lực lượng lãnh đạo chịu trách nhiệm về mọi vấn đề của đất nước trước Tổ quốc và nhân dân.
Các đảng phái chính trị khác trong các tuyên ngôn của mình cũng nói tới họ phụng sự nhân dân, đất nước, nhưng cần phân biệt ở cái gốc, ở đây là: Đảng ấy vì ai mà tồn tại, hành động nhằm mục đích gì, đại diện cho ai? Trách nhiệm và đạo đức của Đảng ở chỗ là bộ tham mưu, là người tổ chức và lãnh đạo mọi thắng lợi của cách mạng, là lợi ích của Đảng thống nhất với lợi ích của nhân dân, đất nước, là ý Đảng luôn hòa với lòng dân, được nhân dân yêu mến và ủng hộ từ tư tưởng chính trị, đường hướng hoạt động đến những tổ chức và con người cụ thể trong quan hệ với dân.
Một đảng hay tổ chức chính trị có thể giành được chính quyền bằng luật pháp, nhưng sự cầm quyền ấy có được ủng hộ lâu dài hay không lại là chuyện khác. Cách dùng từ “Đảng ta” không chỉ có các thành viên của Đảng mới dùng mà nhân dân nói chung, người ngoài Đảng cũng nói không phải như một thói quen mà nói lên sự gắn bó và tin yêu Đảng, nói về uy tín của Đảng trong xã hội.
3. Trong hoàn cảnh hiện nay, mệnh đề “Đảng ta là đạo đức, là văn minh” được nhắc lại gắn với yêu cầu đổi mới sâu sắc, toàn diện để đất nước Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới. Đây không chỉ là việc nhắc lại một mệnh đề cũ mà phải đặt nó trong một bối cảnh xã hội khác trước, khi Đảng đã có kinh nghiệm lãnh đạo đất nước hơn 80 năm, đã trải qua nhiều kinh nghiệm, thành công về nhiều mặt và cả chưa thành công trên một số mặt, khi hoàn cảnh xã hội đã đặt ra cả những thuận lợi và những thách thức khác trước. Ở đây có vấn đề cần nhìn lại, nhận thức đúng thế và lực đã có, cần tạo ra sinh lực mới cho sự phát triển. Mục tiêu vào năm thứ 100 (tức năm 2045), kinh tế nước nhà là một trong những nền kinh tế hàng đầu, đất nước hiện đại, nhân dân hạnh phúc.
Mục tiêu ấy đặt ra trách nhiệm vô cùng lớn cho Đảng. Với tư cách là người tổ chức và lãnh đạo mọi thắng lợi của đất nước gần một thế kỷ qua, không thể không thừa nhận những chiến công huy hoàng, nhưng cũng không thể không nhận thấy một số khuyết tật, yếu kém của hệ thống mà Đảng phải chịu trách nhiệm chính. Sự suy thoái ở cả tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận của Đảng (tổ chức, cá nhân, đại diện...), tình trạng tham nhũng, lối sống xa dân, hưởng thụ, mất ý chí chiến đấu... như virus tàn phá cơ thể Đảng.
Đảng đã chỉ ra căn nguyên của các bệnh lạm dụng quyền lực, thiếu kiểm soát quyền lực, suy thoái tư tưởng chính trị, suy thoái đạo đức, xa dân, nói không đi đôi với làm, thiếu gương mẫu khi thực thi công vụ và đời sống cá nhân xa hoa thì Đảng sẽ tìm ra những giải pháp mang tính đột phá để xử lý. Đó là con đường duy nhất để lấy lại vị thế, lòng tin với nhân dân. Không phải trở lại với những điều tốt đẹp như trước đây mà còn phải mới hơn, tốt hơn, hiệu quả hơn vì thời đại mới đòi hỏi những yêu cầu, tiêu chuẩn mới.
Ba vấn đề lớn nhất, dễ gây ra những sai lầm nhất của Đảng cầm quyền nếu làm không tốt là ở đạo đức chính trị, văn hóa chính trị và quan hệ với nhân dân. Dễ nhận thấy nhất ở những tổ chức và cá nhân vi phạm kỷ luật, phạm pháp những năm qua là vấn đề kiểm soát quyền lực không thực sự chặt chẽ, quyết liệt, nghiêm minh. Có cán bộ và tổ chức có quyền lực đã lạm dụng quyền lực để thao túng các quan hệ xã hội vì lợi ích cá nhân và phe nhóm. Văn minh chính trị, văn minh quyền lực chưa được xây dựng thành những cơ chế giám sát hiệu quả, còn nặng về hô hào, khích lệ. Nhiều tổ chức và cá nhân tự cho mình quyền đứng cao hơn luật pháp, đồng nhất tổ chức và cá nhân họ là pháp luật. Họ ban phát đúng sai, nhân danh chân lý trong nhiều vấn đề xã hội và chuyên môn sâu. Nhiều vấn đề không tường minh. Nhiều chính sách bị điều chỉnh không theo nguyên tắc, quy định, pháp luật, không vì lợi ích đất nước, nhân dân. Phần lớn các quyết định của Đảng khi kỷ luật tổ chức, cá nhân thường có nội dung “vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ”, “làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của tổ chức và cá nhân” chứng tỏ tổ chức, địa phương ấy đã đứng ngoài, đứng trên pháp luật, không minh bạch trách nhiệm, bao che cho nhau tạo nên một “tổ hợp” quyền lực để dễ bề thao túng. Nhiều cấp ủy cấp tỉnh như Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh, Khánh Hòa, Thanh Hóa, Bắc Ninh... và Bình Dương, Vĩnh Phúc (trước đây)... thời gian qua là những bằng chứng về sự vi phạm này.
Nhiều người hay nói xử lý tham nhũng không có vùng cấm, nhưng cơ chế để che giấu, kết bè cánh vi phạm, lũng đoạn chính quyền, sự bắt tay giữa cơ quan quyền lực với các doanh nghiệp thời gian qua đã gây ra những tổn thất rất lớn về kinh tế, xâm phạm quyền lợi của Nhà nước và nhân dân, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đạo đức chính trị, uy tín của Đảng, lòng tin của nhân dân. Cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hiện nay thực chất là một trong những giải pháp căn cơ để khôi phục tính chính danh và tính chất đạo đức, văn minh của Đảng.
4. Một trong những nội dung quan trọng của đạo đức và văn minh của Đảng chính là văn hóa chính trị. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhấn mạnh lợi ích của giai cấp, dân tộc là lợi ích của Đảng. Thời kỳ vận mệnh quốc gia như "chỉ mành treo chuông", Người đã nêu vấn đề “Tổ quốc trên hết” như tư tưởng bao trùm, nguyên tắc nền tảng của văn hóa chính trị. Đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên tất cả nên Đảng đã nhân lên sức mạnh và trở thành tổ chức chính trị được nhân dân tin cậy, yêu mến và ủng hộ. Đảng không đứng trên pháp luật dù cầm quyền, đảng lãnh đạo bằng pháp luật chứ không bằng mệnh lệnh, càng không vì đặc quyền và từ đặc quyền. Tinh thần thượng tôn pháp luật và nêu gương của các thành viên của Đảng đem lại uy tín cho Đảng. Trong suốt sự nghiệp lãnh đạo cách mạng, có thành công, có thất bại, có đúng, có sai lầm, khuyết điểm, Đảng đã nhận những khuyết điểm của mình và khắc phục những sai lầm, khuyết điểm công khai. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói “một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng”. Soi vào thực tiễn thì đây là một bài học lớn sâu sắc về văn minh chính trị.
Đảng là một tổ chức chính trị nhưng có các thành viên giữ những cương vị lãnh đạo chủ chốt từ cấp cao nhất xuống cơ sở. Các cá nhân ấy như những biểu tượng của Đảng. Họ thực hiện tốt trách nhiệm của mình thì đạo đức và văn minh của Đảng được đề cao. Trong quan hệ với nhân dân, họ là biểu tượng cho tổ chức. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh và những lãnh tụ của Đảng rất mẫu mực, dù làm gì, đến thăm ai, đi đâu cũng được nhân dân quý mến, kính trọng. Nhân dân tin yêu lãnh tụ, lãnh đạo của Đảng vì họ nhìn thấy sự gắn bó máu thịt giữa cán bộ cấp cao với nhân dân, thấy mọi việc người lãnh đạo làm đều vì nhân dân, đất nước.
Lắng nghe dân, biết dân cần gì thì tìm cách đáp ứng bởi với mỗi người, mỗi tổ chức đều thấm nhuần tư tưởng điều gì có lợi cho dân thì gắng sức làm, điều gì có hại cho dân thì hết sức tránh. Đạo đức và văn minh của Đảng là ở đó, hiện hữu rất cụ thể vì họ thực sự vì nước, vì dân cả trong tình cảm lẫn hành động. Trong giai đoạn mới của đất nước, trách nhiệm của Đảng với việc củng cố, tăng cường tinh thần đạo đức và văn minh càng phải được đề cao bởi những trọng trách và kỳ vọng nhân dân đặt vào Đảng.
Lâu nay, trong nhận thức, từ cơ sở đến Trung ương, thường chỉ tồn tại quan niệm lãnh đạo nhân dân mà không thấy rằng trong lãnh đạo cũng cần học dân. Nhiều ví dụ cụ thể chứng minh rằng trong kinh tế, khoa học, tổ chức đời sống..., người dân có những sáng kiến mang tính đột phá. Thực tế cho thấy, có nhiều doanh nghiệp tư nhân quản lý và tổ chức sản xuất thành công hơn một số doanh nghiệp nhà nước. Nhiều nhà khoa học có những phát minh, sáng chế hơn hẳn một số cơ sở nghiên cứu do Nhà nước lập ra, điều hành. Học nhân dân để vì nhân dân cũng là một biểu hiện đạo đức, văn minh của văn hóa chính trị. Nhân dân kỳ vọng đất nước vươn mình vào kỷ nguyên mới vì có Đảng biết vượt lên chính mình để cống hiến cho đất nước, nhân dân.
