Những tia nắng cuối thu trải vàng trên những triền đồi bát ngát màu xanh của quế. Tuyến đường dẫn về thôn Khe Ván, xã Đông Cuông hôm nay như rộng mở hơn giữa những ngôi nhà kiên cố nối tiếp nhau bên sườn núi. Hương quế len trong gió, hòa cùng nhịp sống bình yên, đủ đầy của đồng bào Dao nơi đây. Từ cây quế, người dân Khe Ván đã từng bước đổi thay cuộc sống, dựng xây bản làng ngày càng khởi sắc, viết nên câu chuyện về một vùng quê đang vào mùa no ấm.
Nếu có dịp trở lại Khe Ván sau những mùa quế, hẳn nhiều người sẽ ngỡ ngàng trước sự đổi thay của vùng đất này. Những triền đồi từng gắn với cuộc sống còn nhiều khó khăn nay đã được phủ kín màu xanh của quế. Dọc các tuyến đường trong thôn, những ngôi nhà xây khang trang, kiên cố hiện lên giữa những đồi quế, tạo nên diện mạo mới cho một bản làng người Dao đang từng ngày phát triển.
Với gần 1.000 ha quế, cây trồng này đã trở thành sinh kế chủ lực, gắn bó mật thiết với đời sống của 268 hộ dân trong thôn. Không chỉ là cây giảm nghèo, quế còn mở ra hướng làm giàu bền vững, giúp nhiều gia đình có điều kiện tích lũy, đầu tư sản xuất và chăm lo cho tương lai con cái.
Những con số biết nói đã phần nào phản ánh sức sống mới ở Khe Ván: khoảng 85% số hộ có mức sống khá, giàu; toàn thôn hiện chỉ còn 9 hộ nghèo theo tiêu chí mới. Đằng sau kết quả ấy là những năm tháng cần cù lao động, là sự kiên trì bám đất, bám đồi và quyết tâm thay đổi cách nghĩ, cách làm của người dân.
Ở Khe Ván, mỗi vạt quế xanh không đơn thuần là diện tích cây trồng mà còn là tài sản, là nguồn thu nhập và niềm hy vọng của mỗi gia đình. Người dân đã biết tính toán chu kỳ sản xuất, lựa chọn thời điểm khai thác, chăm sóc diện tích quế theo hướng lâu dài để vừa có nguồn thu trước mắt, vừa duy trì sinh kế ổn định cho những năm tiếp theo.
Trong căn nhà xây kiên cố, rộng rãi, ông Triệu Thiều Thăng vui vẻ chia sẻ về hành trình gây dựng cơ nghiệp từ cây quế. Hiện gia đình ông có 20 ha quế, mỗi năm mang lại nguồn thu nhập ổn định trên 300 triệu đồng. Thành quả hôm nay là kết quả của nhiều năm cần mẫn chăm sóc, bảo vệ và phát triển diện tích quế trên những triền đồi của gia đình.
Ngôi nhà có diện tích sử dụng khoảng 300 m² được ông xây dựng từ năm 2011 với kinh phí hơn 1 tỷ đồng. Với ông Thăng, đó không chỉ là thành quả vật chất sau những năm tháng lao động mà còn là dấu mốc cho sự đổi thay của gia đình, là minh chứng rõ nét cho giá trị kinh tế mà cây quế mang lại. Ông Thăng chia sẻ: “Trước đây cuộc sống gia đình còn nhiều khó khăn, nhưng từ khi tập trung phát triển cây quế, kinh tế từng bước ổn định hơn. Nhờ cây quế mà chúng tôi có điều kiện xây dựng nhà cửa khang trang, đầu tư cho sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống”.
Cách đó không xa, gia đình chị Bàn Thị Yến cũng là một trong những hộ có kinh tế ổn định nhờ phát triển cây quế. Với 18 ha quế, cùng với kinh doanh, buôn bán quế, mỗi năm gia đình chị có nguồn thu trên 400 triệu đồng. Từ những diện tích đồi rừng được gây dựng qua năm tháng, chị Yến đã có điều kiện xây dựng nhà ở kiên cố, chăm lo cho các con học hành đầy đủ. Với chị Yến, giá trị lớn nhất mà cây quế mang lại không chỉ ở thu nhập mà còn là sự yên tâm về cuộc sống, là cơ hội để con cái được học tập, trưởng thành và có thêm nhiều lựa chọn cho tương lai.
Câu chuyện của chị Thiều Thị Mai Loan cũng góp thêm một nét sáng trong bức tranh kinh tế ở Khe Ván. Sở hữu 8 ha quế, mỗi năm gia đình chị có nguồn thu khoảng 250 triệu đồng. Nhờ kiên trì phát triển kinh tế từ đồi rừng, cuộc sống gia đình ngày càng được cải thiện, các nhu cầu sinh hoạt, học tập và chăm sóc sức khỏe đều được quan tâm tốt hơn.
Từ những hộ gia đình như ông Thăng, chị Yến, chị Loan có thể thấy rõ một điểm chung: khi người dân biết khai thác lợi thế đất đai, lựa chọn cây trồng phù hợp và kiên trì đầu tư sản xuất, những triền đồi tưởng chừng chỉ có giá trị tự nhiên đã thực sự trở thành nguồn lực phát triển kinh tế.
Những ngôi nhà kiên cố giữa bản làng hôm nay vì thế không chỉ là dấu ấn của sự sung túc mà còn là câu chuyện về ý chí vươn lên, về thành quả lao động của đồng bào Dao trên chính mảnh đất quê hương.
Sự đổi thay ở Khe Ván không chỉ được đo đếm bằng diện tích quế hay số hộ khá, giàu mà còn thể hiện ở tinh thần đoàn kết, sự đồng thuận của người dân trong xây dựng bản làng. Từ phát triển kinh tế hộ gia đình đến giữ gìn cảnh quan, bảo vệ rừng, xây dựng đời sống văn hóa, các phong trào ở thôn ngày càng nhận được sự hưởng ứng tích cực.
Ông Bàn Văn Quý - Trưởng thôn Khe Ván, cho biết: "Nếu so với 10 năm trước thì Khe Ván bây giờ đã thay đổi rất nhiều. Trước đây, đời sống người dân còn khó khăn, nhiều hộ chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, thu nhập chưa ổn định, nhà cửa còn tạm bợ, việc đầu tư cho con cái học hành cũng gặp nhiều hạn chế".
Từ khi xác định cây quế là cây trồng chủ lực, người dân đã tích cực khai hoang, mở rộng diện tích, chăm sóc và phát triển kinh tế đồi rừng. Nhờ đó, đời sống các hộ dân ngày càng được cải thiện, số hộ khá, giàu tăng lên, tỷ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt. Đây là động lực để thôn tiếp tục vận động người dân đoàn kết, thi đua lao động sản xuất, xây dựng cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn.
Qua Trưởng thôn Khe Ván - Bàn Văn Quý được biết, cả thôn Khe Ván hiện có 4 ha quế được trồng và quản lý chung. Đây là nguồn tài sản chung của cộng đồng do người dân cùng chăm sóc và khai thác khi cần kinh phí tổ chức các hoạt động tập thể hoặc đầu tư xây dựng các công trình phục vụ đời sống dân sinh. Vì thế, nguồn thu từ diện tích quế này không chỉ góp phần tạo kinh phí cho các hoạt động của thôn mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và sự chung tay của người dân trong xây dựng quê hương.
Từ thực tiễn Khe Ván có thể thấy, phát huy lợi thế sản xuất nông, lâm nghiệp gắn với điều kiện tự nhiên và tập quán canh tác của người dân là hướng đi quan trọng để phát triển kinh tế địa phương. Trong đó, cây quế không chỉ đem lại giá trị hàng hóa mà còn góp phần tạo sinh kế lâu dài, giúp người dân chủ động hơn trong cuộc sống.
Bà Hà Thị Hương Mai - Phó Chủ tịch UBND xã Đông Cuông đánh giá: “Thôn Khe Ván là một trong những địa bàn có nhiều chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế, nâng cao đời sống người dân. Việc khai thác tốt tiềm năng, lợi thế từ cây quế đã giúp nhiều hộ vươn lên khá giả, góp phần giảm nghèo bền vững. Thời gian tới, xã mong muốn Nhân dân thôn Khe Ván không chỉ đẩy mạnh phát triển kinh tế từ cây quế mà trở thành điểm sáng xây dựng nông thôn mới cũng như phát triển cây quế gắn với bản sắc văn hóa dân tộc Dao. Quan điểm của địa phương là phát triển cây quế gắn với nâng cao đời sống người dân, giữ rừng và bảo tồn văn hóa truyền thống, để cây quế tiếp tục là cây làm giàu”.
Những định hướng ấy cũng là cơ sở để Khe Ván tiếp tục phát huy tiềm năng, lợi thế sẵn có. Bởi phía sau những mùa quế bội thu vẫn còn những yêu cầu đặt ra: nâng cao hiệu quả sản xuất, chủ động trước biến động thị trường, phát triển kinh tế rừng theo hướng bền vững và tạo thêm cơ hội để những hộ còn khó khăn vươn lên.
Chiều xuống, nắng cuối thu vẫn còn vương trên những tán quế xanh. Trên tuyến đường nhỏ dẫn vào thôn, thấp thoáng bóng người trở về sau một ngày lao động, tiếng nói cười vọng ra từ những ngôi nhà mới. Cuộc sống nơi đây đang đổi thay từng ngày, không ồn ào mà bền bỉ như chính sức sống của những rừng quế.
Từ màu xanh trên triền đồi đến sắc ấm trong mỗi nếp nhà, Khe Ván đang viết tiếp câu chuyện vươn lên bằng chính sức lao động và khát vọng của mình. “Mùa no ấm” hôm nay không chỉ kết tinh từ những mùa quế đã qua mà còn mở ra niềm tin về tương lai ngày càng đủ đầy, khởi sắc trên vùng đất người Dao ở Khe Ván, xã Đông Cuông.
