Từ trong gian khó, thôn Suối Xuân, xã Phình Hồ, tỉnh Lào Cai hôm nay đang rộn rã trong nhịp sống mới. Bên những tuyến đường mở rộng, những nếp nhà khang trang và sắc xanh trải dài của rừng quế, “hồn cốt” văn hóa dân tộc Mông vẫn vẹn nguyên như mạch nguồn tươi mát. Suối Xuân “thức giấc” không chỉ là hành trình đổi thay một vùng đất, mà còn là câu chuyện về niềm tin, khát vọng vươn lên của người Mông nơi đây.
Một ngày giữa thu, Suối Xuân thức dậy trong làn sương mỏng còn vương trên đám cỏ. Bên những tuyến đường uốn lượn theo sườn đồi, nhịp lao động của người Mông nơi đây bắt đầu từ rất sớm. Vẫn gắn bó với nương đồi, nhưng cách nghĩ, cách làm của người dân địa phương đang đổi thay rõ nét.
Nếu trước kia, cuộc sống của người dân Suối Xuân chủ yếu dựa vào cây ngô, cây lúa, thì nay đã chủ động khai thác lợi thế đất đồi, phát triển trồng rừng kinh tế, chăn nuôi và từng bước đa dạng hóa sinh kế. Màu xanh của quế, bồ đề phủ kín nhiều triền đồi, mở ra hướng phát triển kinh tế lâu dài, góp phần tạo dựng cuộc sống ổn định hơn cho mỗi gia đình.
Với 3 ha quế, 1 ha bồ đề và chăn nuôi gia súc, gia cầm, mỗi năm gia đình chị Hờ Thị Mao có nguồn thu nhập gần 100 triệu đồng. Từ những nỗ lực trong lao động, sản xuất, năm 2020, gia đình chị Mao đã chủ động xin ra khỏi danh sách hộ nghèo của thôn. Với người dân vùng cao, thoát nghèo không chỉ là cải thiện đời sống vật chất, mà còn là kết quả của quá trình thay đổi tư duy, biết tính toán hiệu quả kinh tế và kiên trì đầu tư cho tương lai.
Cùng chung hướng đi ấy, bà Giàng Thị Chua lựa chọn mô hình kinh tế tổng hợp với chăn nuôi 7 con trâu, bò và trồng 3 ha quế, mỗi năm thu hơn 100 triệu đồng. Trong khi đó, gia đình ông Sùng Gà Tu có 5 ha quế cùng đàn trâu, bò, lợn, thu nhập khoảng 300 triệu đồng/năm.
Mỗi gia đình có cách làm riêng, nhưng điểm chung là tinh thần chủ động vươn lên, biết tận dụng lợi thế sẵn có, kết hợp trồng rừng với chăn nuôi để tạo nguồn thu. Những mô hình ấy cho thấy, khi người dân mạnh dạn thay đổi phương thức sản xuất, đất đai, nương đồi không chỉ là không gian sinh tồn mà còn trở thành nền tảng để phát triển kinh tế bền vững.
Ông Sùng A Pủa - Bí thư Chi bộ thôn Suối Xuân chia sẻ: “Trước đây, bà con vất vả lắm, chỉ biết trồng ngô, trồng lúa nên cái nghèo đeo bám. Mấy năm nay, nhiều nhà mạnh dạn trồng quế, bồ đề, phát triển chăn nuôi. Đáng mừng nhất là bà con đã năng động, nhạy bén hơn, chịu khó học hỏi các mô hình hiệu quả để cùng nhau vươn lên”.
Ở thôn Suối Xuân, nội lực phát triển không chỉ trên những triền đồi hay trong những mô hình chăn nuôi hiệu quả. Từ chính nền tảng văn hóa truyền thống, người dân đang tìm thêm hướng đi mới để tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và gìn giữ bản sắc dân tộc.
Với người Mông, thổ cẩm không đơn thuần là trang phục, mà còn là kết tinh của sự sáng tạo, đôi bàn tay khéo léo và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Mỗi hoa văn, đường chỉ đều mang dấu ấn thẩm mỹ và bản sắc riêng của cộng đồng.
Nhận thấy tiềm năng của nghề truyền thống, chị Giàng Thị Dủ cùng người thân trong dòng họ góp vốn đầu tư 300 triệu đồng xây dựng nhà xưởng và 800 triệu đồng mua máy thêu, dệt hiện đại, từng bước đưa sản phẩm thổ cẩm vào sản xuất theo hướng hàng hóa.
“Tôi luôn mong nghề thêu dệt của dân tộc mình vươn xa hơn. Sản phẩm thổ cẩm không chỉ gói gọn trong căn bếp, nếp nhà người Mông mà phải được bạn bè khắp nơi biết đến. Đầu tư máy móc vừa giúp gia đình phát triển kinh tế, vừa là cách gìn giữ văn hóa dân tộc trong nhịp sống hiện đại”, chị Dủ chia sẻ.
Hiện, xưởng dệt của chị Dủ đã tạo việc làm ổn định cho một số lao động địa phương. Trung bình lợi nhuận sau khi trừ chi phí khoảng 300 triệu đồng/năm. Vậy là, từ chỗ chỉ gắn bó với đời sống thường nhật, thổ cẩm đang từng bước trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị kinh tế ở Suối Xuân.
Việc ứng dụng máy móc giúp nâng cao năng lực sản xuất, song điều làm nên sức hấp dẫn của sản phẩm vẫn là những hoa văn mang đậm bản sắc dân tộc Mông. Đây chính là lợi thế để nghề truyền thống tìm được chỗ đứng trong đời sống hiện đại.
Thôn Suối Xuân hiện có 165 hộ với khoảng 800 nhân khẩu, 100% dân số là đồng bào dân tộc Mông. Toàn thôn duy trì khoảng 100 ha rừng kinh tế, 60 ha chè Shan tuyết, 6 ha chè Trung du, cùng đàn trâu, bò khoảng 200 con và gần 500 con lợn. Những con số ấy cho thấy nền tảng sản xuất của địa phương đang từng bước được củng cố, tạo điều kiện để người dân phát triển kinh tế và cải thiện đời sống.
Nhờ khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, phát triển chăn nuôi và từng bước mở rộng các mô hình sản xuất, số hộ có đời sống khá giả ngày càng tăng; toàn thôn hiện còn 30 hộ nghèo, giảm 40 hộ so với cùng kỳ năm 2025.
Ông Sùng A Đơ - người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số thôn Suối Xuân chia sẻ: “Nhìn lại ngày xưa mới thấy trân trọng hôm nay. Bà con giờ đã biết trồng quế, làm rừng, chăn nuôi quy mô lớn, có người còn mua cả máy móc làm thổ cẩm. Đời sống người dân khá lên thấy rõ. Hệ thống đường giao thông được mở rộng, cứng hóa, thuận tiện đi lại và giao thương hàng hóa. Tôi chỉ mong bà con đùm bọc, giúp đỡ nhau phát triển kinh tế để nhà nào cũng ấm no, hạnh phúc”.
Đánh giá về tiềm năng của thôn, ông Nguyễn Văn Hải - Phó Chủ tịch UBND xã Phình Hồ cho biết, Suối Xuân có lợi thế về đất đồi, rừng sản xuất và chăn nuôi. Việc kết hợp phát triển kinh tế hộ gia đình với nghề thêu dệt thổ cẩm đang giúp địa phương khai thác tốt hơn các nguồn lực tại chỗ. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục đồng hành với người dân trong định hướng cây trồng, vật nuôi, chuyển giao kỹ thuật và phát triển rừng bền vững; đồng thời huy động các nguồn lực đầu tư của Trung ương, của tỉnh để từng bước hoàn thiện cơ sở hạ tầng thiết yếu, đáp ứng nhu cầu của người dân.
Điều đáng quý ở Suối Xuân là trong hành trình đổi thay, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn hiện diện trong đời sống thường ngày. Giữa màu xanh của rừng quế và nhịp lao động ngày càng khẩn trương, những bộ váy áo rực rỡ của phụ nữ Mông vẫn thấp thoáng bên hiên nhà; tiếng khèn, phong tục cộng đồng và các hoa văn thổ cẩm vẫn góp phần làm nên bản sắc riêng của bản làng. Sự phát triển kinh tế đang mở ra những điều kiện mới để người dân chăm lo tốt hơn cho cuộc sống, đồng thời tạo cơ hội gìn giữ và phát huy văn hóa dân tộc.
Dẫu vậy, con đường phía trước vẫn còn những thách thức. 30 hộ nghèo cần thêm cơ hội phát triển sinh kế; những cánh rừng kinh tế và đàn vật nuôi cần được chăm sóc theo hướng hiệu quả, bền vững; nghề thổ cẩm cần tiếp tục mở rộng thị trường và nâng cao sức cạnh tranh. Cùng với đó, việc bảo tồn văn hóa cần được thực hiện thường xuyên, gắn với vai trò của gia đình, cộng đồng và thế hệ trẻ. Những yêu cầu ấy đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, các tổ chức đoàn thể và chính người dân. Hỗ trợ sinh kế cần đi đôi với chuyển giao kỹ thuật; phát triển sản xuất cần gắn với bảo vệ tài nguyên; nâng cao thu nhập cần song hành với gìn giữ bản sắc. Đó là nền tảng để Suối Xuân phát triển không chỉ về kinh tế mà còn bền vững về xã hội và văn hóa.
Suối Xuân đang thức giấc bằng chính nội lực của mình: từ sự chuyển biến trong nếp nghĩ, cách làm đến tinh thần đoàn kết và ý thức phát huy những giá trị sẵn có. Để rồi trên hành trình dựng xây cuộc sống ấm no, người Mông nơi đây không chỉ làm giàu từ đất rừng, phát triển nghề truyền thống, mà còn tiếp tục gìn giữ mạch nguồn văn hóa đã nuôi dưỡng bản làng qua bao thế hệ. Đó chính là ý nghĩa sâu xa của sự đổi thay: phát triển để cuộc sống tốt đẹp hơn, nhưng vẫn giữ trọn “hồn cốt” quê hương giữa nhịp sống mới.
Trình bày: Hương Giang
