Chủ động phương án từ sớm, từ xa
Tại xã Đông Cuông, công tác chuẩn bị cho lễ hội truyền thống diễn ra vào ngày mùng 5 và mùng 6 tháng Giêng đã được khởi động từ rất sớm. Chính quyền xã đã kiện toàn Ban Quản lý đền Đông Cuông để điều hành thống nhất các nội dung liên quan đến lễ hội.
Bà Hà Thị Hương Mai - Phó Chủ tịch UBND xã Đông Cuông cho biết: Địa phương xác định di sản là nguồn lực nội sinh quan trọng. Do đó, xã đã xây dựng kế hoạch chi tiết cho từng mốc thời gian. Cụ thể, Ban Tổ chức lễ hội đã họp triển khai nhiệm vụ từ đầu tháng 1/2026, yêu cầu các cơ quan chuyên môn xây dựng dự toán kinh phí gửi Phòng Kinh tế thẩm định. Về hạ tầng, xã tập trung trang trí khánh tiết khu vực Đền chính, miếu Cô, miếu Cậu và dọn dẹp vệ sinh môi trường toàn bộ khuôn viên di tích. Đặc biệt, phương án rước Mẫu sang sông - một nghi lễ quan trọng nhất của lễ hội - đã được chuẩn bị kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn đường thủy.
Tại xã Bảo Hà, "kịch bản" cho mùa lễ hội xuân cũng đã được hoàn tất với hệ thống di tích lịch sử phong phú. Bà Phùng Thị Thảo - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Bảo Hà thông tin: Phòng đã tham mưu cho UBND xã xây dựng đề án phát triển du lịch giai đoạn 2025 - 2030, trong đó du lịch tâm linh là lĩnh vực trọng tâm. Nhiệm vụ gần nhất là tổ chức 3 lễ hội liên tiếp từ ngày mùng 6 đến 22 tháng Giêng, bao gồm: Lễ hội đền Làng Lúc, Lễ hội đền Hai Cô - Kim Sơn, Lễ hội đền Cô Tân An. Đây được xem là đòn bẩy để tạo thành chuỗi sự kiện gắn kết, thu hút khách du lịch ngay từ những ngày đầu năm.
Bảo tồn bản sắc trong không gian lễ hội
Một trong những vấn đề cốt lõi mà các cấp chính quyền quan tâm trong mỗi mùa lễ hội là việc giữ gìn bản sắc truyền thống, tránh tình trạng thương mại hóa quá mức hoặc biến tướng các nghi lễ.
Tại đền Đông Cuông, các nghi lễ đặc trưng như đón ông Mo, dâng Chúc văn, rước Mẫu sang sông và đặc biệt là nghi lễ mổ trâu trắng tế Mẫu vẫn được duy trì nghiêm ngặt theo kịch bản truyền thống.
Ông Nguyễn Thành Nam - Tổ trưởng Tổ giúp việc đền Đông Cuông nhấn mạnh: "Chúng tôi đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho các tiểu ban để đảm bảo lễ hội diễn ra đúng kịch bản, đặc biệt là giữ đúng bản sắc riêng biệt của đền. Năm nay, đêm khai mạc sẽ có các chương trình nghệ thuật đặc sắc liên quan trực tiếp đến lịch sử di tích và tình yêu quê hương, đất nước".
Bên cạnh phần lễ, phần hội với các trò chơi dân gian như kéo co, ném còn, vật dân tộc, đua tiên... được tổ chức nhằm tạo sân chơi lành mạnh, đồng thời quảng bá nét đặc thù văn hóa địa phương đến du khách.
Đối với hoạt động thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu, bà Hà Thị Hương Mai - Phó Chủ tịch UBND xã Đông Cuông chia sẻ: Hoạt động hầu đồng tại đền Đông Cuông diễn ra thường xuyên trong năm và đặc biệt sôi động vào dịp lễ hội đầu năm. Để quản lý tốt nội dung này, địa phương yêu cầu các thanh đồng, cung văn thực hiện đúng quy định về nếp sống văn minh, đảm bảo tính trang trọng, tôn nghiêm của di sản quốc gia.
Song hành với Đông Cuông, tại Bảo Hà, công tác bảo tồn bản sắc được cụ thể hóa qua kế hoạch tổ chức lễ hội bài bản, kết nối các di tích lịch sử - văn hóa thành một hệ sinh thái du lịch tâm linh đặc sắc
Việc hình thành "chuỗi sự kiện" là giải pháp trọng tâm nhằm giữ gìn tín ngưỡng bản địa, đồng thời tạo không gian đủ lớn cho các hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể thao quy mô. Để tăng sức hấp dẫn, các khu di tích được thiết kế làm sân khấu cho hội diễn văn nghệ quần chúng và các trò chơi dân gian mang đậm hơi thở vùng cao như đi cầu độc mộc, đập bóng nước, bịt mắt bắt vịt hay hái hoa dân chủ
"Thương mại trong di sản" - hướng đi bền vững
Điểm mới trong công tác tổ chức lễ hội năm nay là việc chú trọng hình thành các dịch vụ phụ trợ và quảng bá sản phẩm địa phương. Đây là cách để người dân thực sự được hưởng lợi từ di sản trên chính mảnh đất quê mình. Tại Lễ hội đền Đông Cuông năm 2026, UBND xã chỉ đạo tổ chức 13 gian hàng trưng bày sản phẩm chủ lực. Du khách đến chiêm bái có thể thưởng thức và mua những sản phẩm OCOP đặc thù như măng lục trúc, chè Bát Tiên, quế, mật ong và các loại bánh truyền thống của người Tày về làm quà.
Kỳ vọng của chính quyền địa phương là thực hiện mô hình "Thương mại trong di sản" theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Đông Cuông lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030; không chỉ tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn giúp du khách có những trải nghiệm trọn vẹn hơn về văn hóa và ẩm thực vùng cao.
Tại Bảo Hà, định hướng này cũng được triển khai mạnh mẽ. Không chỉ dừng lại ở du lịch tâm linh thuần túy, xã đang nỗ lực đa dạng hóa sản phẩm du lịch để kéo dài thời gian lưu trú của khách.
Bà Phùng Thị Thảo chia sẻ: Trong đề án phát triển du lịch, xã định hướng kết nối các tour, tuyến dọc sông Hồng tạo sợi dây liên kết giữa đền Bảo Hà với các điểm di tích lân cận như đền Đông Cuông. Đồng thời, địa phương đang nghiên cứu phát triển mô hình du lịch cộng đồng, tận dụng lợi thế cảnh quan và văn hóa đặc sắc của các dân tộc trên địa bàn. Trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ, xã sẽ tổ chức các gian hàng trưng bày sản phẩm nông nghiệp, hội chợ hoa xuân tại khu vực trung tâm và các điểm di tích, tạo cơ hội cho người dân trực tiếp tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch, từ đó nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.
Thắt chặt kỷ cương, đảm bảo an toàn
Để mùa lễ hội xuân 2026 thực sự văn minh, công tác an ninh trật tự, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm được đặt lên hàng đầu. Theo kế hoạch, Công an các xã phối hợp với lực lượng quân sự chủ động xây dựng phương án phân luồng giao thông, phòng chống cháy nổ và ngăn chặn các hoạt động mê tín dị đoan, cờ bạc trá hình tại khu vực di tích.
Tại Đông Cuông, Ban quản lý tăng cường hướng dẫn khách hành hương thực hiện nếp sống văn minh, đảm bảo vệ sinh môi trường khu vực Đền chính và Miếu Cô.
Tại Bảo Hà, công tác quản lý lễ hội được lồng ghép với các chiến dịch hành động thiết thực. Điển hình là việc tổ chức "Ngày hội phóng sinh và bảo vệ môi trường" vào ngày 23 tháng Chạp và phong trào "Tết trồng cây đầu xuân" tại khu vực di tích đền Bảo Hà. UBND xã phối hợp với các lực lượng chức năng xây dựng phương án đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông và phòng chống cháy nổ tại các điểm lễ hội chính.
Tại các địa phương, việc siết chặt quản lý cũng không chỉ dừng lại ở các nghi lễ mà còn ở khâu vệ sinh thực phẩm, niêm yết giá dịch vụ tại các cơ sở kinh doanh xung quanh khu di tích. Mục tiêu là tạo ra môi trường du lịch an toàn, thân thiện để mỗi du khách khi đến đều cảm nhận được sự tôn nghiêm và nét văn minh của vùng đất di sản.
Theo thống kê, trên tỉnh hiện có 164 lễ hội
Đánh giá về nỗ lực của các địa phương, ông Dương Tuấn Nghĩa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh: "Công tác rà soát, kiểm tra việc tổ chức các lễ hội được thực hiện nghiêm túc nhằm đảm bảo các lễ hội tiêu biểu như Đền Thượng, đền Đông Cuông, đền Bảo Hà, hay các lễ hội Gầu Tào vùng cao diễn ra đúng quy định
