Năm 2023, Bảo tàng tỉnh Lào Cai đã phối hợp với Trường Đại học Công nghệ Thái Nguyên triển khai Dự án số hóa, nhằm chuẩn hóa dữ liệu và đưa các hiện vật lên môi trường trực tuyến. Gần 1.000 hiện vật và tư liệu tiêu biểu đã được quét 3D với độ chi tiết cao, cho phép người xem quan sát chân thực, sinh động và nắm bắt đầy đủ thông tin liên quan.
Tất cả được tích hợp trên hệ thống website chính thức của bảo tàng tại địa chỉ: baotang.laocai.gov.vn, tạo nên kho tư liệu số mở phục vụ công chúng. Bên cạnh đó, mỗi khu vực trưng bày đều được gắn mã QR cung cấp đầy đủ thông tin về hiện vật, hình ảnh, giúp du khách chủ động tra cứu và tìm hiểu khi tham quan trực tiếp.
Ông Sergii Mazurkevych, du khách đến từ Ukraina chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng khi thấy các hiện vật được số hóa chi tiết và sống động, giúp tôi hiểu rõ hơn về lịch sử và văn hóa Lào Cai. Mô hình này cũng giúp xóa bỏ rào cản ngôn ngữ và khoảng cách địa lý, đặc biệt hữu ích cho khách quốc tế quan tâm đến bản sắc văn hóa địa phương”.
Điểm mới của mô hình số hóa là toàn bộ tư liệu 3D được phân chia theo từng chủ đề khoa học, giúp người xem tiếp cận thuận tiện và có hệ thống. Các nhóm nội dung chính gồm: Địa lý tự nhiên, Cộng đồng các dân tộc tỉnh Lào Cai, Tiền - sơ sử, Thời kỳ phong kiến tự chủ và Thời kỳ cận hiện đại. Mỗi hiện vật đều có thông tin, hình ảnh, mô hình 3D cho phép phóng to, xoay chuyển, quan sát từng chi tiết. Việc xem hiện vật trực tuyến vì vậy trở nên trực quan, dễ hiểu và phù hợp với cách tiếp nhận thông tin hiện đại.
Ông Hứa Xuân Thắng - Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Lào Cai cho biết: “Dữ liệu số giúp bảo vệ hiện vật quý, nhất là các chất liệu dễ hư hỏng, đồng thời cho phép phục vụ công chúng rộng rãi, không bị giới hạn bởi không gian hay thời gian”.
Theo ông Thắng, sự thay đổi trong công nghệ cũng kéo theo thay đổi trong cách tiếp cận di sản: Người trẻ hiện nay tiếp xúc với hình ảnh 3D và công nghệ tương tác rất nhiều. Khi hiện vật có mô hình 3D kèm theo thông tin đầy đủ, mọi người dễ tiếp cận hơn, thích thú hơn và tiếp thu kiến thức tự nhiên hơn.
Không chỉ mở rộng kênh tham quan trực tuyến, Bảo tàng tỉnh Lào Cai còn triển khai hoạt động kết nối trực tuyến với các trường học trên địa bàn để tổ chức các buổi giới thiệu theo chủ đề như: văn hóa dân tộc, lịch sử Lào Cai qua các thời kỳ, dấu tích khảo cổ… Các buổi kết nối này được giáo viên và học sinh đánh giá là tiện lợi, tiết kiệm thời gian và mở ra phương pháp học tập mới mẻ, tiếp cận trực tiếp nguồn tư liệu gốc ngay từ lớp học.
Em Nguyễn Yến Chi - học sinh lớp 8E, Trường THCS Quang Trung, phường Yên Bái cho biết: “Khi được tham gia các buổi kết nối trực tuyến với bảo tàng, em cảm thấy rất hứng thú. Chúng em được giới thiệu từng hiện vật, tìm hiểu chi tiết về lịch sử và văn hóa Lào Cai ngay từ lớp học, còn được xem mô hình 3D sinh động. Nhờ vậy, bài học trở nên dễ hiểu và thú vị hơn rất nhiều”.
Việc mở rộng không gian tiếp cận văn hóa trên môi trường mạng cũng nhận được sự ủng hộ của người dân địa phương. Bà Phạm Thị Lê Mai ở tổ dân phố Minh Tân 2, phường Yên Bái bày tỏ: “Tôi thấy cách làm mới này rất thiết thực. Người già, trẻ em hay những người không có điều kiện đến bảo tàng thường xuyên đều có thể xem hiện vật ngay trên điện thoại. Thuyết minh rõ ràng, hình ảnh đẹp, dễ hiểu”.
Không chỉ phục vụ nhu cầu tìm hiểu thông tin, hệ thống dữ liệu số của Bảo tàng tỉnh Lào Cai đang dần trở thành nguồn tài liệu tham khảo quan trọng cho giáo viên, học sinh và các nhà nghiên cứu. Nhiều trường học đã đưa tư liệu hiện vật 3D vào bài giảng, giúp học sinh có cái nhìn trực quan hơn về lịch sử địa phương. Du khách và doanh nghiệp du lịch cũng có thể khai thác thông tin để xây dựng chương trình tham quan, trải nghiệm văn hóa.
"Số hóa giúp quảng bá mạnh mẽ lịch sử - văn hóa Lào Cai. Du khách trước khi đến có thể tìm hiểu trên website, nắm được các câu chuyện, đặc điểm nổi bật của từng hiện vật. Điều này thúc đẩy sự quan tâm và làm phong phú thêm sản phẩm du lịch của tỉnh".
Trong thời gian tới, bảo tàng sẽ tiếp tục mở rộng khối tư liệu số, nâng cấp giao diện website, bổ sung thuyết minh đa ngôn ngữ và tăng cường các hoạt động kết nối trực tuyến với nhà trường. Bảo tàng cũng hướng tới triển khai thêm các hình thức tương tác mới, đưa câu chuyện lịch sử đến với người dân theo cách gần gũi, sinh động hơn.
Sự kết hợp giữa giá trị văn hóa truyền thống và công nghệ hiện đại đang mở ra hướng đi mới cho Bảo tàng tỉnh Lào Cai. Việc số hóa không chỉ góp phần bảo tồn di sản trong thời đại số mà còn tạo điều kiện để giá trị lịch sử văn hóa của địa phương được lan tỏa rộng rãi, vượt qua giới hạn không gian, thời gian và đến với mọi đối tượng công chúng. Đây là bước chuyển mình quan trọng, thể hiện quyết tâm của ngành văn hóa trong việc đổi mới, thích ứng và phục vụ tốt hơn nhu cầu ngày càng đa dạng của xã hội.
