Giờ đây ở thôn Háng Giàng, xã Lao Chải đã không còn nhiều dải lúa nương vàng úa, thay vào đó là sắc xanh của những giàn su su, dưa chuột, dâu tây và cây lê VH6 đang bén rễ, bật chồi, mở ra những hy vọng mới. Những mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng đang dần định hình qua thực tiễn, lấy hiệu quả kinh tế làm thước đo và lấy tinh thần dám thử nghiệm làm động lực vươn lên.
Trong câu chuyện đổi mới ấy, anh Giàng A Pò là một trong những hộ tiên phong mạnh dạn phá thế độc canh. Trước đây, cuộc sống gia đình anh chỉ xoay quanh mấy sào lúa nương, vài vạt ngô. Thu nhập thấp khiến cái nghèo mãi đeo đẳng. Năm 2024, trên 1 ha đất, Giàng A Pò quyết định đưa su su, dưa chuột vào trồng thử nghiệm và thu về kết quả vượt xa mong đợi với hàng chục triệu đồng - mức thu mà trồng lúa nương không thể mang lại. Từ thành công bước đầu, vụ vừa qua anh mở rộng thêm 4 ha su su, 3.000 m² dưa chuột.
Anh Giàng A Pò chia sẻ: “Trồng su su và dưa chuột hai năm nay cho gia đình tôi nguồn thu nhập cao hơn trồng lúa nương. Chắc chắn tôi sẽ mở rộng diện tích trồng su su để kinh tế gia đình ngày càng phát triển”.
Không chỉ rau màu, dâu tây - loại cây được coi là “khó tính” cũng đã bén rễ tại Háng Giàng nhờ khí hậu mát lạnh đặc trưng của vùng cao. Ông Giàng A Sở, một trong những hộ đầu tiên đưa cây dâu tây vào trồng, cho biết: “Tôi thấy trồng dâu tây hiệu quả gấp nhiều lần so với trồng lúa. Dâu tây đang mở ra triển vọng mới, giúp chúng tôi có thêm nguồn thu nhập ổn định, từng bước hình thành mô hình sản xuất nông nghiệp giá trị cao".
Bên cạnh sự mạnh dạn của người dân trong chuyển đổi cây trồng thì yếu tố quan trọng góp phần tạo nên sự thay đổi này là nhờ các chương trình mục tiêu quốc gia. Nhiều hộ nghèo, hộ cận nghèo trước đây chủ yếu canh tác độc canh nay được hỗ trợ giống, vật tư và kỹ thuật để chuyển đổi sang cây trồng phù hợp hơn.
Gia đình bà Giàng Thị Sư ở thôn Cồ Dề Sang A là một ví dụ. Trước đây, mảnh nương bạc màu của gia đình bà chỉ trồng ngô, hiệu quả kinh tế thấp. Năm 2024, được Nhà nước hỗ trợ giống, gia đình bà mạnh dạn trồng 400 cây lê VH6. Đến nay, cây lê phát triển tốt, hứa hẹn đem lại nguồn thu đáng kể trong những năm tới.
Cùng với những mô hình trồng lê, su su, dưa chuột và dâu tây, ở xã Lao Chải còn có những mô hình mới trồng rau màu có khả năng cho thu nhập cao, trong đó có mô hình trồng cà tím của chị Mùa Thị Bầu. Đây là một trong những hộ mạnh dạn đầu tư theo hướng bán chuyên nghiệp, áp dụng kỹ thuật mới ngay từ giai đoạn đầu.
Đầu tháng 11/2025, chị Bầu đầu tư hơn 30 triệu đồng để dựng hệ thống nhà che bằng nilon, lắp đặt đường ống tưới nhỏ giọt và mua cây giống chất lượng cao. Với người dân vùng cao, khoản đầu tư ấy không hề nhỏ, nhưng chị xác định muốn làm nông nghiệp hàng hóa thì phải thay đổi nếp nghĩ, cách làm, mạnh dạn đưa kỹ thuật vào sản xuất. Kiểm soát được độ ẩm, dinh dưỡng, ánh sáng giúp cây sinh trưởng đồng đều hơn và giảm rủi ro do thời tiết.
Chị Bầu chia sẻ: “Lúc mới đầu tư tôi cũng lo lắng vì phải bỏ ra số tiền lớn. Nhưng nếu cứ trồng lúa thì mãi không đủ ăn. Trồng cà tím trong nhà lưới bước đầu cho thấy thời gian sinh trưởng được rút ngắn, năng suất tăng rõ rệt và chất lượng quả đồng đều. Nhờ chủ động nguồn nước tưới và kỹ thuật chăm sóc có thể kéo dài thời gian thu hoạch, nâng cao giá trị sản phẩm khi cung cấp cho thị trường".
Mô hình phát triển kinh tế của gia đình chị Bầu cho thấy sự thay đổi tư duy của người dân Lao Chải từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Qua đó cho thấy quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng không chỉ ở những loại cây đặc sản mà còn ở những loại rau màu quen thuộc nhưng được sản xuất theo tiêu chuẩn mới, mang lại hiệu quả kinh tế cao và bền vững hơn.
Ông Giàng A Vàng - khuyến nông viên xã Lao Chải cho biết: "Lúa nương năng suất thấp, không đủ sức cạnh tranh kinh tế. Trong khi đó, cây ăn quả như lê, nếu trồng đúng kỹ thuật, sẽ cho sản lượng và giá trị vượt trội".
Đến nay, Lao Chải đã chuyển đổi hàng trăm ha đất lúa nương kém hiệu quả sang trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao. Trong đó, riêng cây lê VH6 và cây sa nhân đã có 73 ha. Thu nhập bình quân trên 1 ha canh tác mới tăng từ 3 - 5 lần so với trước. Tỷ lệ hộ nghèo trong năm 2024 giảm thêm 3,81% - mức giảm tuy không lớn nhưng mang ý nghĩa đối với một xã vùng cao còn nhiều khó khăn.
Chuyển đổi cơ cấu cây trồng không chỉ tạo sinh kế mới mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất. Người dân đã biết tính toán, mở rộng quy mô, liên kết tiêu thụ và hình thành vùng sản xuất hàng hóa. Từ những mô hình nhỏ ban đầu, Lao Chải đang dần hình thành những vùng trồng cây ăn quả, rau màu giá trị cao, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững.
Trình bày: Thủy Thanh
