Họ không chỉ là "một nửa" thành tích, mà còn là "ngọn cờ đầu", là niềm cảm hứng và cũng đặt ra những bài toán cần lời giải cho sự phát triển bền vững của thể thao nước nhà.
1. Nếu có một định nghĩa về thành công của nữ giới là "thỏa sức với đam mê", thì đó là điều mà các nữ VĐV Việt Nam có thể tự hào. Ở Việt Nam, phụ nữ ngày càng được tạo điều kiện để phát triển tài năng trên mọi lĩnh vực, và thể thao là một minh chứng rõ nét cho điều đó.
Có thể khẳng định, thể thao nữ Việt Nam đang là "ngọn cờ đầu", thậm chí là một ưu thế chiến lược, trong công cuộc đưa thể thao nước nhà vươn tầm khu vực và thế giới. Những thành tích mà các nữ VĐV đạt được không chỉ dừng lại ở số lượng huy chương mà còn ở tầm vóc và sự lan tỏa mạnh mẽ.
Các cô gái Việt Nam gần như tiếp cận đủ các môn thể thao đỉnh cao, đó là sự may mắn của họ, và ở chiều ngược lại, còn là may mắn cho nền thể thao. Tỷ trọng đóng góp thành tích của VĐV nữ ở các giải đấu, sự kiện quốc tế luôn cao hơn VĐV nam, chưa kể các cột mốc ở Olympic, Asiad hay tại những giải vô địch thế giới.
Từ chiếc HCB Olympic Sydney 2000 của nữ võ sỹ Trần Hiếu Ngân, đến giấc mơ World Cup thành hiện thực của đội tuyển bóng đá nữ, cuộc viễn chinh tìm đến các đỉnh cao thế giới luôn ghi dấu các bước chân của thể thao nữ Việt Nam.
Điển hình như bóng đá nữ. Chưa có môn thể thao nào ở Việt Nam tạo được sự thống trị khu vực, đạt đẳng cấp nằm trong tốp 6 châu Á một cách lâu bền, cùng với triển vọng dự World Cup thường xuyên, như bóng đá nữ Việt Nam cả.
Trong môn thể thao "nữ hoàng" mà VĐV nam "gần như không có cửa", thì chính các VĐV nữ là những người tiên phong trong cuộc chinh phục: Từ chiếc HCV điền kinh đầu tiên của Vũ Bích Hường, đến nhà vô địch châu Á nhảy cao Bùi Thị Nhung, nữ hoàng tốc độ Đông Nam Á Vũ Thị Hương, hay các HCV Asiad trên đường chạy ngắn 400m…
Nhìn vào bảng vàng thành tích, có thể thấy sự phát triển đồng đều của thể thao nữ ở hầu hết các môn, từ những môn đòi hỏi thể lực, sự dẻo dai như điền kinh, xe đạp, cho đến những môn cần sự khéo léo, tập trung cao độ như bắn súng, cờ vua.
Thậm chí, môn được xem là khó nhất (bơi lội) thì chúng ta vẫn có một Nguyễn Thị Ánh Viên với những cuộc chinh phục đầy tự hào ở các hồ bơi quốc tế. Với Trịnh Thu Vinh, bắn súng Việt Nam đã có xạ thủ tiếp cận Top 3 thế giới và suýt giành được huy chương Olympic
Đặc biệt, xu hướng "xuất ngoại" của các VĐV nữ ngày càng trở nên phổ biến và thành công hơn so với các đồng nghiệp nam. Cầu lông có Nguyễn Thùy Linh, tay vợt liên tục góp mặt ở các giải nhà nghề lớn của thế giới và giữ vị trí ổn định trong nhóm hàng đầu châu Á. Xe đạp đường trường có Nguyễn Thị Thật, người từng vô địch châu Á và nhiều lần dự các giải đua đẳng cấp quốc tế.
Trên sân cỏ, Huỳnh Như trở thành một trong những cầu thủ Việt Nam hiếm hoi thi đấu chuyên nghiệp tại châu Âu.
Tương tự, ở bóng chuyền, sự kiện Trần Thị Thanh Thúy xuất ngoại sang Nhật Bản hay Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ là tin tức thể thao, đó là một cột mốc văn hóa. Khi một VĐV nữ Việt Nam có thể đứng vững ở những giải đấu có trình độ chuyên môn cao nhất thế giới, đó là lúc chúng ta phải đặt câu hỏi: Tại sao chúng ta chưa tận dụng được làn sóng này để xây dựng một thương hiệu quốc gia?
Sự khác biệt lớn nhất giữa VĐV nữ và nam trong các môn này nằm ở "tâm thế". Trong khi đồng nghiệp nam thường có xu hướng "an phận" với ánh hào quang quốc nội hoặc những bản hợp đồng lót tay an toàn, thì các nữ VĐV không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc tìm cách tiến về phía trước khi phía sau lưng họ, những hệ thống hỗ trợ vẫn còn kém xa nam. Đó chính là vẻ đẹp của thể thao Việt Nam: Phụ nữ là những người khai phá, là những "ngọn cờ đầu" dấn thân vào những vùng đất dữ.
2. Có một lý do khiến các nữ VĐV luôn nhận được sự yêu mến đặc biệt từ công chúng: họ không chỉ thi đấu bằng tài năng, mà còn bằng nghị lực. Hành trình của phần lớn VĐV nữ Việt Nam hiếm khi trải đầy thuận lợi. Điều kiện tập luyện hạn chế, thu nhập thấp, ít cơ hội quảng bá hình ảnh… là những thực tế tồn tại trong nhiều năm. Nhưng chính trong bối cảnh đó, họ vẫn kiên trì theo đuổi con đường thể thao.
Câu chuyện của VĐV điền kinh Nguyễn Thị Oanh, từ một cô gái nhỏ bé nông thôn Bắc Giang vươn lên trở thành "nữ hoàng đường chạy dài" với những chiến thắng phi thường trong thời gian ngắn tại SEA Games 32, là một minh chứng cho tinh thần "không gì là không thể". Hay hành trình của tiền đạo Huỳnh Như, quyết định lên đường sang châu Âu chinh phục giấc mơ ở tuổi không còn trẻ, thể hiện một khát khao cháy bỏng và bản lĩnh của một thủ lĩnh đích thực. Những Nguyễn Thị Thật, Nguyễn Thùy Linh cũng vậy, họ đang ngày ngày "viễn chinh" nơi xứ người, đối mặt với muôn vàn khó khăn để theo đuổi sự nghiệp đỉnh cao.
Những câu chuyện như vậy đã tạo nên "vẻ đẹp" rất riêng của thể thao nữ Việt Nam. Sự thành công của thể thao nữ Việt Nam không chỉ đến từ năng khiếu thiên bẩm mà còn là kết tinh của một vẻ đẹp toàn diện: vẻ đẹp của ý chí, nghị lực phi thường, trí tuệ sắc sảo và bản lĩnh kiên cường.
Điều đó đã tạo nên một thế hệ ngôi sao nữ đầy sức hút. Họ không chỉ là những VĐV, họ là những tấm gương, những nhà truyền cảm hứng, góp phần thay đổi nhận thức của xã hội về vai trò và vị thế của người phụ nữ. Các em nhỏ hâm mộ họ, nhìn vào họ để nuôi dưỡng ước mơ chinh phục đỉnh cao, dù là trong thể thao hay bất kỳ lĩnh vực nào của cuộc sống.
Trong một xã hội đang thay đổi nhanh chóng, những hình mẫu như vậy có giá trị đặc biệt. Các cô gái trẻ có thể nhìn vào họ để thấy rằng con đường thể thao không phải là một giấc mơ xa vời, mà là một lựa chọn thực sự.
3. Những điều đó, dẫn chúng ta đến một "ngả rẽ": Tiếp tục thán phục nghị lực của các VĐV nữ hay bắt tay ngay vào việc tôn vinh họ bằng những hành động cụ thể thay thậm chí là chiến lược dài hạn với tầm nhìn thể thao nữ chính là một điểm mạnh của nền thể thao nước nhà.
Trong bối cảnh tỷ lệ sinh có xu hướng giảm và sự cạnh tranh từ các lĩnh vực giải trí, nghề nghiệp khác ngày càng gay gắt, việc thiếu một chiến lược phát triển bền vững cho thể thao nữ sẽ là một thách thức lớn. Nếu không có đủ động lực về tinh thần và vật chất, nguồn VĐV nữ trong tương lai có thể bị thu hẹp, ảnh hưởng trực tiếp đến thành tích chung của thể thao nước nhà.
Sự thành công của các thế hệ đi trước như Ánh Viên, Huỳnh Như, Nguyễn Thị Oanh sẽ chỉ thực sự trọn vẹn nếu chúng ta xây dựng được một "bệ phóng" vững chắc để những tài năng tiếp theo có thể tự tin "vươn mình" và tiếp nối mạch nguồn cảm hứng ấy.
Một trong những vấn đề lớn nhất là yếu tố bình đẳng giới trong thể thao vẫn chưa được thúc đẩy mạnh mẽ như kỳ vọng. Ở nhiều môn, hệ thống thi đấu và phát triển của nam vẫn chuyên nghiệp và ổn định hơn so với nữ. Điều này khiến không ít môn thể thao nữ dù rất mạnh nhưng vẫn thiếu nền tảng bền vững.
Một số thống kê cho thấy tỷ lệ nữ tham gia thể thao chuyên nghiệp tại Việt Nam vẫn thấp hơn nam. Nếu xu hướng này tiếp tục, các môn thể thao nữ, dù đang có thành tích tốt, cũng có thể đối mặt với nguy cơ thiếu nguồn lực kế cận.
Thể thao nữ Việt Nam không cần sự "ưu tiên" mang tính ban ơn; họ cần một sự đầu tư tương xứng với giá trị họ mang lại. Nếu chúng ta không tạo ra một lộ trình phát triển rõ ràng, nơi mà một cô gái trẻ có thể tự hào chọn thể thao làm sự nghiệp thay vì một lựa chọn rủi ro, thì chúng ta đang tự tay đóng lại cánh cửa của những thành công trong tương lai.
Thu nhập của VĐV nữ cũng là một thách thức lớn. Phần lớn họ không có mức lương cao hoặc hợp đồng tài trợ dài hạn. Sau khi rời sự nghiệp thi đấu, nhiều người phải bắt đầu lại từ đầu với công việc mới, dù trước đó từng mang về những tấm huy chương danh giá cho thể thao Việt Nam.
Thực tế này khiến con đường thể thao của nữ giới phụ thuộc rất nhiều vào đam mê cá nhân. Chính vì vậy, số VĐV nữ thực sự tỏa sáng và có thể sống lâu dài với danh tiếng của mình vẫn còn khá ít. Trong dài hạn, đây là vấn đề không thể xem nhẹ.
