Mường Lai là một địa phương giàu truyền thống bản sắc văn hóa, lịch sử cách mạng. Đây còn là vùng đất gắn với văn hóa sông Chảy, là 1 trong 3 vùng văn hóa đặc trưng của tỉnh Yên Bái với những truyền thuyết, huyền thoại, trường ca Khảm hải, hát coọi, hát khắp, hát lượn phong slư, lễ hội, tiếng chiêng, tiếng trống âm vang trong mỗi bản làng. Từ xa xưa, trong đời sống văn hóa tâm linh người Tày xã Mường Lai đã tồn tại nhiều hình thức tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong mỗi gia đình người Tày là quan trọng nhất.
Bên cạnh đó, tín ngưỡng thờ thần cũng rất phổ biến trong mỗi bản làng, các thần thổ công (ông Địa), Thành hoàng làng, thần Núi, thần Sông, thần Lửa…được dân làng thờ chung trong mỗi dịp lễ hội.
Lễ hội Xo May gắn với Lễ cầu đình Nà Ngàm có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân các dân tộc xã Mường Lai vào mỗi dịp tết đến xuân về, Xo May tiếng Tày dịch nghĩa là "cầu may", còn cầu đình là nghi thức thể hiện một lối sống cộng đồng cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt, bội thu.
Thi đấu Tức khang (đánh quay) trong lễ hội
Tại Lễ hội đã diễn ra các hoạt động phong phú, hấp dẫn như lễ rước tại đình Nà Ngàm; thi không gian trưng bày, bán các sản phẩm đặc trưng do chính bà con địa phương làm ra; tổ chức các trò chơi dân gian Tức khang (đánh quay), vá yến, đi cà kheo; thi giã bánh dày, gói bánh chưng của người Tày, thi đan lát. Bên cạnh đó, là giải thi đấu bóng chuyền nam, nữ.
Gian hàng giới thiệu sản phẩm đặc trưng địa phương của thôn 4, xã Mường Lai
Đặc biệt, điệu múa Dậm Thuông – một điệu múa truyền thống mang tính chất cộng đồng của người Tày được biểu diễn với hơn 200 diễn viên quần chúng tham gia. Theo quan niệm, múa Dậm Thuông như một hình thức mời thần linh chứng giám, vừa để cảm tạ vừa cầu xin sự no ấm, may mắn cho một năm mới an lành, một mùa lúa thóc, trâu bò đầy nhà.
Lễ hội Xo May đã thu hút hàng nghìn du khách tham gia, tạo không khí vui tươi, phấn khởi mừng Đảng, mừng Xuân mới Quý Mão và thúc đẩy thi đua thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ chính trị năm 2023 của địa phương. Đặc biệt, Lễ hội có ý nghĩa quan trọng trong việc gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Tày xã Mường Lai, là hoạt động cụ thể hóa thực hiện Nghị quyết số 15 ngày 21/01/2021 của Huyện ủy Lục Yên về phát triển du lịch huyện Lục Yên, giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030.
Anh Dũng
