Đây là cách đưa công nghệ số về các thôn, xóm, bản, làng thông qua chính người dân địa phương. Đó là những người biết tiếng nói của đồng bào, hiểu phong tục và cả tâm lý e ngại của bà con khi lần đầu chạm tay vào điện thoại thông minh ... trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ người dân cài đặt, sử dụng thiết bị số.
Một buổi chiều tháng Tám, giữa vùng đồi quế xã Gia Hội, không gian nhà văn hóa thôn Tà Lành rộn ràng hơn. Ở đây, bà con người Dao tụ họp để học cách sử dụng điện thoại thông minh. Những bàn tay thường ngày quen cầm dao, cuốc phát nương, trồng quế, nay lóng ngóng lần từng biểu tượng trên màn hình nhỏ. Tiếng cười xen lẫn những tiếng “ồ”, “à” khi mọi người biết cách gửi tin nhắn và lần đầu thực hiện cuộc gọi video cho người thân qua nền tảng Zalo.
Với vai trò Trưởng thôn Tà Lành, anh Lý Tòn Chày thường xuyên tham gia các khóa tập huấn do địa phương tổ chức và trở thành hạt nhân lan tỏa công nghệ đến từng nếp nhà người Dao nơi đây. Tỉ mỉ hướng dẫn bà con cài ứng dụng VNeID, dạy bà con cách chụp ảnh, hay đơn giản là hướng dẫn cách tra giá phân bón, thủ tục hành chính trên điện thoại…, anh được bà con gọi biệt danh “Người bản số”.
Chứng kiến những người dân của thôn dần làm quen với những điều mới mẻ và được hưởng tiện ích mà công nghệ số mang lại, anh Chày chia sẻ: “Bà con ban đầu sợ dùng điện thoại thông minh vì lo bấm cái này thì ra cái khác. Tôi hiểu được tâm lý bà con nên chọn cách nói dễ hiểu, cầm tay chỉ cách làm, vì thế, bà con cũng dễ tiếp thu”.
Bà Bàn Thị Dân, ở thôn Tà Lành, cười tươi nói: “Trước đây, cầm điện thoại chỉ biết nghe - gọi, giờ tôi biết gọi video, sử dụng các công cụ tìm kiếm, tiện lợi lắm”.
Ở nơi vùng cao tưởng chừng xa rời công nghệ nhất vẫn có một “cuộc cách mạng” chuyển đổi số đang âm thầm diễn ra và người truyền cảm hứng, là “cầu nối số” đến từ chính những người bản địa am hiểu công nghệ. Đó là những “Người bản số” mà tỉnh Lào Cai đang xây dựng và lan tỏa.
Mô hình được tỉnh triển khai với yêu cầu mỗi thôn, bản, tổ dân phố có ít nhất một người thạo kỹ năng số, hiểu biết cơ bản về trí tuệ nhân tạo (AI) làm nòng cốt hỗ trợ cộng đồng trong phong trào “Bình dân học vụ số”.
Họ sẽ trực tiếp hỗ trợ bà con sử dụng điện thoại thông minh, máy tính, truy cập Internet và khai thác các ứng dụng số phục vụ nhu cầu hằng ngày. Quan trọng hơn, họ sẽ là người truyền đạt những kiến thức cơ bản về AI, về an toàn thông tin, giúp người dân hiểu và dần ứng dụng vào đời sống, sản xuất, chăn nuôi, kinh doanh nhỏ. Nhờ đó, không chỉ liên lạc, tra cứu thông tin,... không ít người dân đã biết lên mạng Internet tìm hiểu kỹ thuật để áp dụng phát triển kinh tế, giới thiệu, đăng bán sản phẩm đặc sản địa phương qua mạng xã hội…
"Người bản số" được tỉnh Lào Cai tiên phong triển khai là một sáng kiến đầy tính nhân văn, một giải pháp hiệu quả cho bài toán đưa công nghệ đến gần hơn với người dân, đặc biệt là tại các vùng nông thôn và khu vực đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo ông Đinh Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND phường Nghĩa Lộ, để chuyển đổi số thành công ở vùng cao, địa bàn khó khăn thì cần bắt đầu từ niềm tin: “Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, kiến thức không thể đến từ lý thuyết khô khan. Người truyền đạt phải am hiểu văn hóa địa phương, có cách nói chuyện gần gũi. Khi đã có sự tin tưởng, mọi việc sẽ thuận lợi hơn nhiều”.
Từ nương đồi, phiên chợ đến những buổi họp thôn, “Người bản số” đang trở thành những sứ giả thầm lặng, biến công nghệ từ một khái niệm xa lạ thành một phần của cuộc sống, góp phần lan tỏa tri thức, nâng cao chất lượng cuộc sống, thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng, miền, các thế hệ và xây dựng một cộng đồng vững mạnh.
