Lễ hội đền Đông Cuông - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Đền Đông Cuông thuộc địa phận thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, huyện Văn Yên là điểm đến hấp dẫn của đông đảo nhân dân và du khách thập phương trong hành trình du lịch văn hóa tâm linh.
Hàng năm lễ hội đền tổ chức vào ngày Mão đầu tiên của tháng Giêng và tháng Chín, thu hút đông đảo nhân dân trong cả nước đến dâng hương, vãn cảnh đền và cầu lộc, cầu tài, cầu cho quốc thái dân an. Với những nét độc đáo, đặc sắc và riêng có, ngày 16/1/2023, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có Quyết định đưa Lễ hội đền Đông Cuông, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
Nằm bên con sông Hồng ngàn năm lịch sử với gốc đa già hàng trăm năm tuổi, đền Đông Cuông tọa ở thôn Bến Đền xã Đông Cuông, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái. Ngôi đền mang vẻ cổ kính uy nghi hiện lên giữa một vùng non xanh nước biếc, đó cũng là nơi thờ chính Mẫu Thượng Ngàn linh thiêng, còn được coi là Bà Mẹ linh thiêng cai quản 81 cửa rừng trên đất Việt. 
Đền Đông Cuông được nhiều nhà nghiên cứu văn hóa dân gian nhận định là nơi thờ chính Mẫu Thượng ngàn trong tục thờ Mẫu Tam phủ của người Việt; là nơi Mẫu Thượng Ngàn giáng sinh và ngự. Mẫu Thượng Ngàn tại Đông Cuông là đỉnh cao sự ngưng kết, chắt lọc kết hợp giữa tín ngưỡng thờ Nữ thần và tín ngưỡng thờ thần rừng, gắn với nền kinh tế nông nghiệp. Mẫu đại diện thần Mẹ ở nơi rừng núi, hòa hợp với cõi trần tục, được dân chúng suy tôn và xếp vào bậc hiển thánh trong đạo Tam phủ.
Theo truyền tụng, Đền Đông Cuông trước đây vốn là một ngôi miếu nhỏ thờ thần núi, thần rừng. Ngôi miếu này trở thành đình vào thời Lê và đến triều Nguyễn thì đổi thành đền. Theo ghi chép của Lê Quý Đôn trong "Kiến văn tiểu lục”, ngôi miếu này thờ Đông Quang công chúa nổi tiếng anh linh, giúp dân lập bản lập mường, dạy dân bách nghệ, chữa bệnh, cứu đói. 
Theo các truyền thuyết, Đông Quang công chúa là con vua Hùng,hoặc là con các vua triều đại phong kiến Việt Nam. Nguồn gốc của bà có thể xuất hiện từ thời Hùng Vương nhưng cũng có thể là người có công cùng chồng là ông Hà Văn Thiên chống giặc ngoại xâm, bảo vệ biên cương vào khoảng thế kỷ XIII đến trước thế kỷ XVIII. Đông Quang công chúa trước khi trở thành Thánh Mẫu Thượng Ngàn đã là vị thần tối linh thiêng ở vùng sông Hồng. 
Mẫu Thượng Ngàn đã linh ứng giúp vua Lê đánh giặc, phù trợ các triều đình phong kiến và người dân giữ vững an ninh, chủ quyền tại miền biên ải, công lao của Ngài đã được vua Lê sắc phong danh hiệu "Lê Mại Đại vương”... 
Đồng chí Lã Thị Liền – Phó chủ tịch UBND huyện Văn Yên cho biết: "Trong tâm thức của người dân nơi đây, Mẫu Thượng ngàn đã trở thành con người thực, gắn liền với sông núi, hóa thân thành thần bản địa để nâng đỡ, che chở cho đồng bào các dân tộc trong vùng, gần gũi, bình dị trong đời sống tâm linh của người dân. Hàng năm, Lễ hội đền được tổ chức vào ngày Mão đầu tiên của tháng Giêng và tháng Chín, thu hút đông đảo nhân dân trong cả nước đến dâng hương, vãn cảnh đền và cầu lộc, cầu tài, cầu may mắn, an yên, quốc thái, dân an, mùa màng tốt tươi, con người khỏe mạnh”.
Là một trong những ngôi đền linh thiêng nằm dọc sông Hồng, lễ hội Đền Đông Cuông lại được huyện Văn Yên tổ chức vào ngày Mão đầu tháng Giêng và tháng Chín hàng năm, để thể hiện tấm lòng thành kính, tri ân công đức tổ tiên , đồng thời giáo dục cho con cháu về truyền thống của quê hương, tiếp tục gìn giữ và phát huy những di sản vô giá mà cha ông để lại. 
Lễ hội được mở đầu bằng một nghi thức đặc biệt của đền Đông Cuông là lễ mổ trâu trước đền. Nghi thức này vừa mang tính cổ xưa lại mang đậm tính tâm linh, song cũng vẫn thể hiện rõ được phong tục tập quán của người Tày khao.Cuộc tế lễ diễn ra vô cùng nghiêm linh, muôn dân trăm họ hướng về cội nguồn để cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và bình an hạnh phúc. 
Ngay sau lễ mổ trâu là lễ rước Mẫu sang sông, đây cũng là một trong những lễ chính của lễ hội đền Đông Cuông. Sau khi rước được Mẫu sang sông bằng chiếc thuyền lớn quay trở về bản đền, thì đây cũng là lúc dâng hương tế Mẫu, hàng ngàn người dân trong vùng và du khách thập phương lần lượt dâng hương để cầu mong những điều may mắn sẽ đến với bản thân, bạn bè và gia đình. 
Đồng chí Nguyễn Thành Nam - Chủ tịch UBND xã Đông Cuông nói: "Sau phần lễ với các nghi thức truyền thống, mang đậm đà bản sắc dân tộc, phần hội diễn ra với các hoạt động thi đấu thể thao và trò chơi dân gian như: kéo co, đẩy gậy và các hình thức sinh hoạt đậm chất dân gian như ném còn cũng đã tạo cho Lễ hội đền Đông Cuông thêm phần sinh động. Đặc biệt là Hội thi khéo tay làm cốm trong lễ hội Cơm Mới  là dịp để nhân dân xã Đông Cuông và các xã trong vùng giao lưu, học tập kinh nghiệm trong sản xuất, thắt chặt thêm tình đoàn kết, hướng về một cuộc sống đủ đầy; truyền dạy cho con cháu cách làm cốm truyền thống và chế biến các món ăn từ cốm như cháo cốm, bánh cốm, chè cốm, xôi cốm, cốm lam, cốm rang…từng bước đưa sản phẩm cốm Đông Cuông trở thành sản phẩm du lịch trong lễ hội Cơm mới”.
Đền Đông Cuông được nhiều nhà nghiên cứu văn hóa dân gian nhận định là vùng khởi nguồn của Mẫu Thượng ngàn trong hệ thống thờ Mẫu của người Việt và có vị trí cực kỳ quan trọng trong hệ thống thờ đạo Mẫu, được coi là cội nguồn của Mẫu Thượng Ngàn. 
Ở đền Đông Cuông, Mẫu Thượng ngàn là bậc anh linh, quyền cao tối thượng nhưng gần gũi, bình dị trong đời sống tâm linh của người dân.Trong tín ngưỡng thờ Mẫu nói chung và tín ngường thờ Mẫu Thượng Ngàn nói riêng, hệ thống nghi lễ và lễ hội rất phong phú và đa dạng, mang nhiều sắc thái độc đáo có thể dễ dàng phân biệt với các tín ngưỡng và tôn giáo khác. Tuy nhiên, tập trung và điển hình nhất vẫn là nghi lễ hầu đồng (hầu bóng) và hệ thống lễ hội. 
Nghệ nhân ưu tú Đặng Ngọc Anh trình diễn Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ tại Lễ công bố Quyết định ghi danh Lễ hội Đền Đông Cuông vào Danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia và Khai mạc Lễ hội Đền Đông Cuông năm 2023
Theo dòng chảy của lịch sử văn hóa tâm linh vùng Bắc bộ, tín ngưỡng thờ Mẫu ở đền Đông Cuông đã quy tụ sắc màu của rất nhiều thời đại, gắn liền với truyền thuyết và lịch sử của dân tộc. Những năm gần đây, đền Đông Cuông là điểm nhấn văn hoá tâm linh tín ngưỡng của đông đảo nhân dân và du khách thập phương. Hàng năm, có tới hàng ngàn lượt khách từ khắp các tỉnh thành trong nước hành hương tìm về đền Đông Cuông để xin lộc, cầu tài, cầu bình an trong cuộc sống, thể hiện ước vọng về một cuộc sống đủ đầy, bình an.
Trong Di sản Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt nói chung, đã được UNESCO vinh danh, được thế giới công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, tín ngưỡng thờ Mẫu Thượng Ngàn tại đền Đông Cuông nói riêng có một nghi lễ hết sức đặc biệt, đó là nghi lễ chầu văn - hầu đồng, một nghi lễ diễn xướng dân gian mang đậm màu sắc văn hóa tâm linh. 
Với nghi lễ này, thông qua các thanh đồng, con người hi vọng sẽ giao tiếp được với các đấng thần linh nhằm gửi gắm, biểu đạt những mong muốn, khát vọng của mình. 
Ông Vũ Ngọc Ứng – Ban quản lý Đền Đông Cuông cho hay "Trong không gian trang nghiêm, thanh tịnh, khi các thanh đồng hóa thân vào Mẫu Thượng ngàn, các cung văn sẽ kết hợp âm nhạc với các ca từ của hát chầu văn, giai điệu rộn ràng ca ngợi vẻ đẹp thanh cao, sự uy nghi, tối linh, công đức, cũng như những lời khuyên răn đạo lý, thiện tâm của Mẫu, ca ngợi cảnh đẹp của núi rừng, của quê hương, đất nước. Càng cuốn hút hơn khi âm nhạc ấy được phối hợp nhịp nhàng với những điệu múa uyển chuyển, linh hoạt của thanh đồng trong trang phục màu xanh của Bà mẹ núi rừng đã góp phần tạo nên cho nghi thức hầu đồng tại đền Đông Cuông mang sắc màu riêng, thiêng liêng mà cũng không kém phần độc đáo. Từ đó chuyển tải được sức mạnh và ý nghĩa của nghi lễ hầu đồng là đáp ứng nhu cầu và khát vọng thường nhật của con người đó cầu tài, cầu lộc, cầu sức khỏe, cầu cho quốc thái dân an”.
Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ nói chung và thờ Mẫu Thượng Ngàn nói riêng trong sinh hoạt tín ngưỡng dân gian đã xuất hiện từ lâu đời ở Văn Yên, tồn tại và có sức sống lâu bền trong nhân dân được bảo tồn đến hôm nay. 
Nhất là khi "Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt” được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Đền Đông Cuông ngày càng đón thêm nhiều khách thập phương đến tham quan, chiêm bái kính Mẫu. Lễ hội Cơm mới vào ngày Mão đầu của tháng Chín âm lịch của đền Đông Cuông có ý nghĩa văn hóa truyền thống hết sức sâu sắc. 
Lễ hội đền Đông Cuông tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao thu hút đông đảo khách thập phương và nhân dân địa phương.
Chị Hà Thị Thanh Hằng, thôn Thác Cái, xã Đông Cuông chia sẻ: "Theo phong tục từ lâu đời, cứ vào ngày Mão tháng 9 Âm lịch hàng năm, sau khi đã thu hoạch xong vụ lúa mới, người Tày khao thường mổ trâu, giã cốm để cúng tổ tiên và dâng Mẫu. Họ quan niệm rằng, thánh Mẫu và tổ tiên đã phù hộ cho mưa thuận, gió hòa để có được mùa mang bội thu nên khi thu hoạch lúa, phải làm cốm để dâng cúng. Việc tổ chức lễ hội cơm mới không những duy trì nét đẹp văn hóa dân tộc, mà còn là dịp để tiếp tục giáo dục về truyền thống uống nước nhớ nguồn, ân tình của người Tày Khao cũng như các dân tộc Việt nam tới các thế hệ mai sau”.
Là nơi thờ chính Mẫu Thượng ngàn - Mẫu đệ nhị trong tục thờ Mẫu Tam phủ của người Việt; thờ Thần Vệ quốc và các vị anh hùng dân tộc hy sinh trong các cuộc khởi nghĩa chống giặc ngoại xâm, Lễ hội truyền thống Đền Đông Cuông giữ một vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng; là sản phẩm sáng tạo thể hiện sự gắn kết cộng đồng. 
Bản sắc văn hóa trong Lễ hội Đền Đông Cuông đã và đang được cộng đồng duy trì, thực hành, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, có tính lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống văn hóa tâm linh của cộng đồng các dân tộc nơi đây. 
Lễ hội truyền thống Đền Đông Cuông, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia từ tháng 1/2023. Đây không chỉ là niềm vinh dự, tự hào mà còn là điểm tựa để huyện Văn Yên  bảo tồn, phát huy giá trị di sản Lễ hội truyền thống Đền Đông Cuông và các di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh theo phương châm "lấy người dân là trung tâm, là chủ thể của các hoạt động”, "biến di sản thành tài sản” phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng tỉnh Yên Bái phát triển nhanh, bền vững theo hướng "xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc”; đồng thời, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực quan trọng phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. 
Thu Nhài (Trung tâm TT – VH huyện Văn Yên)

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Cơ sở lưu trú Trạm Tấu sẵn sàng đón du khách dịp hè

Cơ sở lưu trú Trạm Tấu sẵn sàng đón du khách dịp hè

Theo thống kê, trên địa bàn huyện Trạm Tấu hiện có 43 cơ sở dịch vụ lưu trú đang hoạt động. Mặc dù dịp hè không phải là thời điểm “vàng” để Trạm Tấu đón khách, tuy nhiên trước nhu cầu du lịch ngày càng tăng cao của người dân, các khu, điểm du lịch trên địa bàn huyện đều sẵn sàng tâm thế để đón du khách tới tham quan, trải nghiệm.
Nguyễn Tùng Dương và hành trình chinh phục tri thức

Nguyễn Tùng Dương và hành trình chinh phục tri thức

Là học sinh lớp 12A7, Trường THPT Chu Văn An, huyện Văn Yên, so với các bạn bè cùng trang lứa, em Nguyễn Tùng Dương có hoàn cảnh gia đình khó khăn. Thế nhưng Tùng Dương đã luôn nỗ lực, cố gắng, biến nghịch cảnh thành động lực, thắp sáng con đường học vấn bằng nghị lực phi thường và khát vọng thành công.
Chị Thu Ngọc cùng gia đình tại An Lành Farm ở xã Bạch Hà, huyện Yên Bình.

Xu hướng du lịch ven thành phố

Trong nhịp sống hối hả, xô bồ của đô thị, xu hướng tìm về những không gian xanh mát, yên bình ven các đô thị đang ngày càng được ưa chuộng. Tại Yên Bái, trào lưu du lịch “staycation” (du lịch tại nơi mình sinh sống) hoặc những chuyến đi ngắn ngày đến các địa điểm lân cận thành phố đang trở thành lựa chọn hàng đầu của nhiều du khách và người dân địa phương.
Anh Phí Văn Tiệp (ngoài cùng bên trái) cùng cán bộ xã An Thịnh kiểm tra sản phẩm quế điếu của Công ty.

Phí Văn Tiệp - Giám đốc doanh nghiệp tư nhân tiêu biểu

Nói đến ngành chế biến, xuất khẩu quế ở huyện Văn Yên, nhiều người sẽ nhớ đến doanh nhân Phí Văn Tiệp - Giám đốc Công ty TNHH Đại Lâm, xã An Thịnh. Khởi nghiệp với 2 bàn tay trắng, song nhờ ý chí, nghị lực, anh Tiệp đã gây dựng thương hiệu trong lĩnh vực chế biến các sản phẩm từ quế và đưa quế Văn Yên vươn xa ra thị trường quốc tế. Anh là một trong những điển hình doanh nhân tư nhân góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, nâng tầm giá trị cây quế.
Thiếu tá Đoàn Thị Hạnh (người thứ hai từ trái sang) cùng đồng đội trao đổi tài liệu chuyên môn.

Sống đẹp từ những điều giản dị

Không ồn ào, không phô trương thành tích, nhưng dấu ấn của Thiếu tá Đoàn Thị Hạnh - cán bộ Phòng Tham mưu Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh lại lặng lẽ khắc sâu trong đồng đội bằng những việc làm thiết thực.
Du khách trải nghiệm trên hồ Thác Bà.

Hứa hẹn bùng nổ du lịch hè

Giữa vô vàn lựa chọn, Yên Bái - cửa ngõ miền Tây Bắc đang nổi lên như một điểm hẹn đầy mê hoặc, không chỉ để “giải nhiệt” mà còn để khám phá những giá trị nguyên bản và sâu sắc. Với những con số tăng trưởng ấn tượng và sự chuyển mình mạnh mẽ trong chiến lược phát triển, du lịch hè Yên Bái 2025 hứa hẹn một mùa bùng nổ.
Lãnh đạo UBND huyện Văn Chấn trao Giấy chứng nhận giáo viên dạy giỏi cấp huyện năm học 2024 - 2025 cho cô giáo Hà Thị Huyền.

Tấm lòng của núi

Khi ánh bình minh còn e ấp vén nhẹ làn mây mỏng để tia nắng đầu tiên dịu dàng lách qua những rặng núi trập trùng phủ sương của xã Thượng Bằng La - một miền đất yên bình nằm nép mình giữa đại ngàn Văn Chấn cũng là lúc cô giáo Hà Thị Huyền - người con gái dân tộc Tày khoác lên mình tà áo dài giản dị, bắt đầu một ngày mới.
Bà Mai Thị Thu Hương - Bí thư Chi bộ thôn Tiền Phong, xã Giới Phiên, thành phố Yên Bái luôn sát sao với mọi công việc.

Những “ngọn đuốc sáng” trong lòng dân

Với vai trò là hạt nhân chính trị ở cơ sở, những năm qua, nhiều bí thư chi bộ đã phát huy tốt vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu tổ chức Đảng ở cơ sở, nhiệt huyết, trách nhiệm, gương mẫu, đi đầu trong các phong trào thi đua. Họ không chỉ là cầu nối vững chắc giữa Đảng với nhân dân mà còn là “ngọn đuốc sáng”, góp phần xây dựng quê hương Yên Bái ngày càng phát triển.
Trần Thị Mai Anh (giữa) cùng các đại biểu tỉnh Yên Bái tại Lễ Tuyên dương Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác toàn quốc lần thứ VIII - năm 2025.

Như ánh sao Khuê

Nếu mặt trời mang đến ánh sáng cho ban ngày, sao Khuê thắp sáng màn đêm thì Trần Thị Mai Anh - Giám đốc Hợp tác xã Nhật Khuê chính là sự kết hợp lặng thầm nhưng rực rỡ của cả hai - một ngọn lửa nhỏ bền bỉ cháy lên từ gian khó, một vì sao kiên định soi đường giữa bóng tối số phận.
Du khách trải nghiệm du lịch số qua công nghệ thực tế ảo gắn với bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc

Yên Bái xây dựng hệ thống du lịch thông minh

Trong thời gian qua, tỉnh Yên Bái đã tích cực triển khai các chương trình ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và xây dựng hệ thống du lịch thông minh, nhằm nâng cao tính cạnh tranh công nghệ của ngành du lịch, tạo ra dịch vụ có giá trị gia tăng cao và tăng tiện ích cho người dân và du khách.
Với nhiều giải pháp đồng bộ, Yên Bái đang tăng sức hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư lĩnh vực du lịch.

Yên Bái có 26 dự án du lịch được chấp thuận chủ trương đầu tư

Nhằm phát triển du lịch hiệu quả từ nguồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, thời gian qua, cùng với tăng cường quảng bá, tập trung chọn lọc, giới thiệu những nét nổi bật về tiềm năng, thế mạnh, tỉnh Yên Bái đã chú trọng, quan tâm đầu tư, từng bước hoàn thiện hạ tầng du lịch, nhất là tại các khu du lịch trọng điểm để mời gọi, thu hút các nhà đầu tư.
Cầu Vàng (Đà Nẵng), một trong những điểm du lịch thu hút khách trong và người nước đến tham quan.

Khi du lịch bền vững trở thành hướng phát triển mới

Du lịch bền vững không còn là lựa chọn, mà đang trở thành cách tiếp cận phát triển toàn diện, nơi mỗi hành trình không chỉ để tận hưởng mà còn để đóng góp. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng đó và đang bước vào làn sóng chuyển đổi một cách chủ động, đầy tiềm năng.
Đồng chí Hoàng Thị Hồng Thương (ngoài cùng bên phải) tham dự Đại hội Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác toàn quốc lần thứ VIII, năm 2025 tại thành phố Hồ Chí Minh.

Bông hoa rực rỡ trong “vườn Bác”

Đồng chí Hoàng Thị Hồng Thương - Bí thư Đoàn xã Đại Minh, huyện Yên Bình thời gian qua luôn nỗ lực rèn luyện, vượt qua khó khăn, trở thành bông hoa rực rỡ trong “vườn Bác”, góp phần xây dựng lớp thanh niên thời kỳ mới “tâm trong - trí sáng - hoài bão lớn”.
Thiếu tá Hoàng Vũ Trung hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng VNeID trên điện thoại thông minh.

Thiếu tá Hoàng Vũ Trung tận tuỵ vì bình yên của nhân dân

Thiếu tá Hoàng Vũ Trung - Bí thư chi bộ, Trưởng Công an xã Ngòi A, huyện Văn Yên là một trong những điển hình tiêu biểu cống hiến không ngừng nghỉ ở nhiều vị trí công tác, để lại những dấu ấn đậm nét về một người cán bộ công an tận tụy, bản lĩnh, hết lòng vì nhân dân phục vụ.
fb yt zl tw