Đây không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng mà còn là nét đẹp văn hóa đặc sắc, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và bản sắc riêng có của dân tộc Dao đỏ.
Theo phong tục truyền thống, lễ cấp sắc 12 đèn của người Dao đỏ thường được tổ chức vào mùa đông hoặc mùa xuân, tại các cộng đồng người Dao còn lưu giữ đầy đủ nghi lễ 12 đèn. Năm nay, đây là lần thứ 7 thôn Nậm Mười tổ chức lễ, tiếp tục khẳng định sức sống bền bỉ của một nghi lễ cổ truyền giữa đời sống hiện đại.
Lễ cấp sắc năm nay do dòng họ ông Bàn Kim Thọ chủ trì tổ chức, với sự tham gia của 58 “trò”, trong đó có 44 cặp đôi và 14 "trò" chưa có vợ hoặc không đưa vợ đi cấp sắc do những kiêng kỵ theo phong tục. Tổng cộng, nghi lễ được thực hiện cho 46 cặp đôi, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời của những người đàn ông Dao đỏ khi chính thức được cộng đồng thừa nhận sự trưởng thành.
Theo quan niệm của người Dao, lễ cấp sắc có 3 bậc: 3 đèn, 7 đèn và 12 đèn, tương ứng 36, 72 và 120 binh mã, trong đó 12 đèn là bậc cao nhất. Người được cấp sắc mới được công nhận là con cháu chính thức của dòng tộc, đủ tâm - đức gánh vác trách nhiệm cộng đồng. So với 3 đèn, 7 đèn, lễ cấp sắc 12 đèn có quy mô lớn, nghi thức đầy đủ và mang ý nghĩa thiêng liêng đặc biệt, là niềm tự hào của mỗi gia đình, dòng họ Dao đỏ.
Trong suốt thời gian diễn ra lễ, khoảng 300 người, bao gồm người dân trong thôn, các thầy cúng, đại biểu và du khách đã tham dự, chứng kiến và hòa mình vào không gian văn hóa tâm linh đậm đà bản sắc. Thành phần trực tiếp tham gia nghi lễ gồm các thầy cúng (thầy Tào), gia đình các cặp đôi, người thân và lực lượng phục vụ lễ. Đặc biệt, lễ năm nay có 12 thầy cúng chính và 1 thầy cúng cấp chức, tổng cộng là 13 thầy đảm nhiệm việc thực hành các nghi thức theo đúng quy chuẩn truyền thống.
Lễ cấp sắc 12 đèn diễn ra trong 3 ngày 3 đêm với 12 nghi thức theo đúng trình tự: lễ đón thầy và sư mẫu; cấp âm binh; khấn thần trời, thần đất; múa rùa, múa thắp hương; nghi lễ chính cấp 12 đèn “Tà Lò Tăng”; dẫn trò khấn Ngọc Hoàng ban phước; nghi lễ đi âm; cấp nhận ấn; ăn cơm Thái Thượng Lão Quân; lễ bắt lưỡi cày; hóa giấy kho tạ ơn các thần và cấp sớ cho các trò. Mỗi nghi thức đều mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện mối quan hệ hài hòa giữa con người, thần linh và tổ tiên theo quan niệm người Dao đỏ.
Để tổ chức lễ, các gia đình chủ trì đã chuẩn bị trong khoảng 3 tháng, từ việc chọn địa điểm, chuẩn bị cơ sở vật chất, lập danh sách thầy cúng, sắp xếp thứ tự các cặp đôi đến xem ngày lành, giờ tốt để khai lễ. Chính quyền xã Sơn Lương luôn quan tâm, theo dõi và nhắc nhở Nhân dân gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, trong đó có Lễ cấp sắc 12 đèn của người Dao đỏ, coi đây là di sản văn hóa quý giá cần được bảo tồn và phát huy.
Thông qua việc tổ chức lễ, địa phương chú trọng giáo dục thế hệ trẻ ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc, đồng thời từng bước bồi dưỡng những “trò” có năng lực kế cận thực hành nghi lễ. Người dân cũng mong muốn Lễ cấp sắc 12 đèn tiếp tục được quảng bá, bảo tồn bền vững, gắn với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa địa phương.
Lễ cấp sắc 12 đèn của người Dao đỏ thôn Nậm Mười không chỉ là dấu mốc cuộc đời của mỗi người đàn ông Dao đỏ, mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống giữa dòng chảy của thời đại.
