Năm 2026 - năm đầu tiên các lễ hội lớn được tổ chức trong không gian hành chính mới sau hợp nhất tỉnh, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Bên cạnh niềm vui đón xuân, yêu cầu đối với công tác quản lý, điều hành và tổ chức lễ hội cũng được đặt ra ở mức cao hơn, đáp ứng các tiêu chí văn minh, an toàn và tiết kiệm, phù hợp với yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.
Theo thống kê, tỉnh Lào Cai hiện có 164 lễ hội, trong đó, 149 lễ hội truyền thống (78 lễ hội dân gian, 71 lễ hội tại di tích lịch sử - văn hóa) và 15 lễ hội văn hóa, ngành nghề. Riêng dịp đầu xuân, 109 lễ hội được tổ chức thường niên, trải rộng khắp các xã, phường. Con số ấy không chỉ cho thấy bề dày văn hóa mà còn đặt ra trách nhiệm lớn trong công tác quản lý nhà nước về lễ hội.
Việc rà soát 164 lễ hội sau hợp nhất tỉnh cho thấy, quy mô rộng lớn của hệ thống lễ hội, đòi hỏi công tác chỉ đạo phải đồng bộ, không chồng chéo, không bỏ sót. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành các kế hoạch, công văn hướng dẫn, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc: kiểm tra khách quan, công bằng, đúng thẩm quyền; phát hiện và xử lý kịp thời vi phạm nếu có.
Cùng đoàn công tác của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai kiểm tra công tác chuẩn bị lễ hội xuân Bính Ngọ 2026, chúng tôi có mặt tại phường Lào Cai, nơi diễn ra Lễ hội Đền Thượng - lễ hội cấp tỉnh đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Tọa lạc nơi địa đầu Tổ quốc, Đền Thượng từ lâu đã trở thành điểm tựa tâm linh linh thiêng, nơi Nhân dân và du khách thập phương tìm về trong các ngày 13 - 15 tháng Giêng âm lịch để dâng hương, chiêm bái và gửi gắm những ước nguyện đầu năm. Không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng dân gian, lễ hội còn là dịp để cộng đồng gặp gỡ, gắn kết, gìn giữ những nghi lễ truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Bà Trần Thị Thùy Dung - Phó Chủ tịch UBND phường Lào Cai chia sẻ: Với phương châm “Trang trọng - đổi mới - hiệu quả - an toàn - tiết kiệm”, UBND phường đã ban hành đầy đủ kế hoạch tổ chức phần lễ và phần hội; xây dựng phương án điều hành tổng thể, phân công rõ trách nhiệm cho từng đơn vị. Theo đó, phần lễ được tổ chức đúng nghi thức truyền thống, từ lễ tế dân gian, lễ dâng hương đến lễ rước kiệu, bảo đảm sự tôn nghiêm, thành kính. Ban tổ chức quán triệt không để xảy ra các biểu hiện mê tín dị đoan, lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi. Phần hội được mở rộng với các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, tạo không khí vui tươi, lành mạnh, nhưng vẫn trong khuôn khổ, tránh phô trương, lãng phí.
Điều dễ nhận thấy trong đợt kiểm tra là sự chủ động từ cơ sở. Không gian lễ hội được chỉnh trang khang trang, sạch đẹp. Phương án phân luồng giao thông, trông giữ phương tiện, đảm bảo điện, nước, phòng cháy, chữa cháy, vệ sinh môi trường, an toàn thông tin liên lạc… được xây dựng chi tiết. Các dịch vụ vui chơi giải trí được kiểm soát chặt chẽ; kiên quyết ngăn chặn các biểu hiện cờ bạc trá hình, bói toán, mê tín dị đoan trong lễ hội.
Tại xã Đông Cuông, nơi có Đền Đông Cuông - di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, thời gian này, công tác tổ chức lễ hội cũng được triển khai bài bản. Bà Hà Thị Hương Mai - Phó Chủ tịch UBND xã Đông Cuông cho biết: Xã hiện có 4 di tích lịch sử - văn hóa; xác định rõ vai trò của di tích và lễ hội trong phát triển du lịch, chính quyền địa phương đã kiện toàn Ban Quản lý di tích, ban hành quy chế quản lý, tăng cường giám sát thu, chi công đức và hoạt động dịch vụ.
Qua thực tế thấy rõ, những con số, những kế hoạch đã không còn nằm trên giấy mà đã được cụ thể hóa bằng các tiểu ban chuyên trách: an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, y tế, vệ sinh môi trường… Mỗi tiểu ban có phân công nhiệm vụ rõ ràng gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả thực hiện.
Ông Dương Tuấn Nghĩa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai nhấn mạnh: Đoàn kiểm tra tập trung cả hai nội dung là kiểm tra công tác chuẩn bị và kiểm tra thực tế việc tổ chức lễ hội. Theo đó, từ thời gian, địa điểm, kịch bản chương trình đến các điều kiện bảo đảm an toàn, tiết kiệm đều được rà soát kỹ lưỡng.
Theo đó, công tác kiểm tra được triển khai trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành, trong đó có Nghị định số 110/2018/NĐ-CP về quản lý và tổ chức lễ hội, cùng các nghị định mới về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch. Điều này thể hiện rõ tinh thần thượng tôn pháp luật, đưa hoạt động lễ hội vào khuôn khổ kỷ cương.
Vì vậy, trước tết Nguyên đán, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch đã chỉ đạo các phòng, ban chuyên môn phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng tổ chức các đoàn kiểm tra thành nhiều đợt tại các xã, phường như: Mậu A, Đông Cuông, Tân Lĩnh, Châu Quế, Bảo Hà; các phường Yên Bái, Nam Cường, Lào Cai… Các đoàn sẽ phải làm việc trực tiếp với UBND cấp xã, ban tổ chức lễ hội, ban quản lý di tích nhằm thu thập hồ sơ, nghe báo cáo, khảo sát thực tế, đối chiếu giữa báo cáo và tình hình triển khai.
Trong bức tranh chung của mùa xuân, nhiều lễ hội tiêu biểu tiếp tục được tổ chức: Lễ hội Đền Thượng (13 - 15 tháng Giêng), Lễ hội Đền Đông Cuông (mùng 4 - 5 tháng Giêng), Lễ hội Đền Nam Cường (từ 10 - 15 tháng Giêng), Lễ hội Gầu tào tại các xã Hạnh Phúc, Pha Long… Mỗi lễ hội mang một sắc màu riêng, phản ánh sự đa dạng văn hóa của các dân tộc trên địa bàn.
Qua kiểm tra, điều đáng ghi nhận là sự chuyển biến trong nhận thức của chính quyền cơ sở. Thay vì coi lễ hội chỉ là hoạt động văn hóa thường niên, nhiều địa phương đã xem đây là cơ hội quảng bá hình ảnh, thu hút du lịch; đồng thời ý thức rõ trách nhiệm giữ gìn di sản. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, hướng dẫn Nhân dân và du khách thực hành tín ngưỡng văn minh: không chen lấn, xô đẩy; không đốt vàng mã tràn lan; không xả rác bừa bãi.
Từ việc xây dựng kế hoạch cụ thể, tổ chức các đợt kiểm tra nghiêm túc đến sự vào cuộc đồng bộ của các địa phương, có thể tin rằng các lễ hội đầu năm ở tỉnh Lào Cai sẽ diễn ra trang trọng, an toàn, lành mạnh, đúng pháp luật.
