Có mặt trong một tiết học tại lớp mẫu giáo 4 tuổi của Trường Mầm non Minh Huệ, phường Yên Bái, chúng tôi được chứng kiến cách cô giáo sử dụng phần mềm tích hợp trí tuệ nhân tạo để dạy các bé nhận biết màu sắc. Trên màn hình, những nhân vật hoạt hình ngộ nghĩnh với giọng nói thân thiện đang hướng dẫn trẻ nhận biết màu sắc thông qua hình ảnh và câu hỏi mang tính tương tác. Trẻ nhỏ chủ động trả lời, thực hiện thao tác, cùng “học mà chơi - chơi mà học” trong một môi trường đầy màu sắc và âm thanh sống động.
Cô giáo Phạm Thị Mai chia sẻ: Để có tiết học hấp dẫn, tôi chuẩn bị kỹ lưỡng giáo án, tạo các video sinh động và tích hợp AI nhằm biến bài giảng lôi cuốn hơn. AI được sử dụng vào những phần phù hợp nhất của bài giảng như mở đầu tiết học hoặc phần đàm thoại để tạo sự hấp dẫn, thay đổi cách tiếp cận truyền thống, giúp trẻ khơi dậy sự tò mò, sáng tạo và nâng cao hiệu quả tiếp cận kiến thức ở lứa tuổi mầm non.
Trường Mầm non Minh Huệ bắt đầu thí điểm AI từ năm học 2024 - 2025 với mỗi khối chỉ một lớp. Đến học kỳ II, sau khi đánh giá hiệu quả, nhà trường đã mở rộng ứng dụng trong tất cả các lớp học.
Bà Thiều Thị Huyền - Hiệu trưởng nhà trường thông tin: Chúng tôi không sử dụng AI một cách đại trà mà rất có chọn lọc, tùy vào nội dung bài học để ứng dụng sao cho phù hợp, tránh lạm dụng công nghệ. Với hơn 220 trẻ ở 9 lớp học, năm học 2025 - 2026, nhà trường tiếp tục đầu tư phần mềm mới, đồng thời tổ chức các buổi chia sẻ kinh nghiệm để nâng cao năng lực công nghệ cho đội ngũ giáo viên.
Không chỉ ở trung tâm, làn sóng chuyển đổi số đã bắt đầu tới những địa bàn vùng cao của tỉnh. Trường THCS Hàm Rồng (phường Sa Pa) với 99% học sinh là người dân tộc thiểu số từng gặp không ít khó khăn về cơ sở vật chất và hạ tầng mạng. Song với sự hỗ trợ từ ngành giáo dục và quyết tâm của đội ngũ giáo viên, nhà trường đã trang bị máy chiếu, đường truyền Internet ổn định và một số phần mềm AI phục vụ giảng dạy.
Bà Nguyễn Thị Thu Loan - Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ: Chúng tôi xác định rõ AI là công cụ hỗ trợ, không phải thay thế; giáo viên vẫn giữ vai trò chủ đạo trong việc giảng dạy, định hướng tư duy và nuôi dưỡng cảm xúc học sinh; công nghệ chỉ thật sự phát huy giá trị khi được sử dụng đúng cách, đúng nội dung, đúng thời điểm và đúng đối tượng.
Bên cạnh việc hỗ trợ giảng dạy, AI còn giúp tự động hóa nhiều tác vụ hành chính như ra đề, chấm điểm, theo dõi tiến độ học tập. Nhờ đó, giáo viên có thêm thời gian tập trung vào việc tương tác với học sinh, hướng dẫn phát triển kỹ năng tư duy, sáng tạo và làm việc nhóm.
Em Hạng Thị Chú, học sinh lớp 9B, Trường THCS Hàm Rồng cho biết: Trong các bài giảng của thầy cô có ứng dụng công nghệ, em cảm thấy rất hứng thú. Bài học được minh họa bằng hình ảnh, video nên dễ hiểu, dễ nhớ.
Việc triển khai AI tại các trường học ở Lào Cai không mang tính phong trào, mà được thực hiện bài bản, linh hoạt và có chọn lọc. Tùy theo cấp học, môn học và điều kiện cụ thể, mỗi trường có phương án áp dụng phù hợp. Các giáo viên được khuyến khích sáng tạo, cá nhân hóa nội dung giảng dạy dựa trên công cụ AI, nhưng vẫn đảm bảo định hướng giá trị và mục tiêu giáo dục. Không chỉ phục vụ dạy học, AI còn góp phần hiện đại hóa công tác quản lý nhà trường. Từ lập kế hoạch, đánh giá, lưu trữ hồ sơ đến theo dõi quá trình phát triển cá nhân - tất cả đều có thể được tự động hóa và số hóa thông qua các nền tảng tích hợp. Nhờ vậy, đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý có thêm thời gian đầu tư chuyên môn và hỗ trợ học sinh tốt hơn.
Tuy nhiên, trong môi trường giáo dục - nơi truyền đạt tri thức và định hình nhân cách, việc sử dụng AI cũng đặt ra những thách thức về đạo đức và sự chủ động của con người. Bởi AI không thể thay thế cảm xúc, sự đồng cảm và khả năng truyền cảm hứng của người thầy. Do đó, mỗi nhà giáo, mỗi cơ sở giáo dục cần xây dựng những nguyên tắc ứng dụng công nghệ một cách rõ ràng, đồng thời đề cao vai trò chủ động và sáng suốt của con người trong quá trình làm chủ công nghệ.
