Tỉnh Lào Cai mới chính thức được thành lập trên cơ sở hợp nhất hai tỉnh Lào Cai (cũ) và Yên Bái (cũ) từ ngày 1/7/2025. Với diện tích tự nhiên hơn 13.256 km2, dân số gần 1,8 triệu người và 99 đơn vị hành chính cấp xã, phường, Lào Cai trở thành địa phương có quy mô đủ lớn để tích hợp các nguồn lực, phát huy lợi thế và tái cấu trúc không gian phát triển.
Nằm ở vị trí chiến lược có đường biên giới dài hơn 182km giáp với nước bạn Trung Quốc, có các cặp cửa khẩu quốc tế đường sắt, đường bộ, cùng các cửa khẩu phụ gắn với hạ tầng Khu Kinh tế cửa khẩu hiện đại đã tạo không gian để Lào Cai kết nối trực tiếp cho phát triển ngoại thương giữa các tỉnh vùng Bắc Bộ của Việt Nam với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), đồng thời là điểm trung chuyển quan trọng giữa khu vực Tây Nam Trung Quốc với hệ thống cảng biển phía Bắc Việt Nam.
Minh chứng rõ nhất là những năm gần đây, Cửa khẩu quốc tế Lào Cai đã trở thành cầu nối xuất, nhập khẩu hàng hóa từ Việt Nam và các nước Đông Nam Á sang 90 quốc gia và vùng lãnh thổ trong đó có nhiều thị trường lớn như: Trung Quốc, EU, Mỹ, Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản; riêng năm 2025, tổng giá trị xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt gần 3,5 tỷ USD đã khẳng định vai trò ngày càng rõ nét của địa phương trong chuỗi cung ứng khu vực.
Đặc biệt, vào cuối năm 2024, Thủ tướng Chính phủ đồng ý chủ trương xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa trên tuyến hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh; thông điệp ấy một lần nữa khẳng định sứ mệnh của Lào Cai là trung tâm giao thương kinh tế quốc tế.
Cùng với lợi thế vị trí, hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược đang từng bước hoàn thiện. Tuyến cao tốc Nội Bài - Lào Cai được nâng cấp, mở rộng; Dự án đường sắt tốc độ cao Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã được khởi công (dự kiến hoàn thành vào năm 2030); các tuyến kết nối liên vùng như cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (CT13), Quốc lộ 70, Quốc lộ 32, Quốc lộ 37 tiếp tục được đầu tư sẽ là trục “xương sống” để kết nối giữa các khu, cụm công nghiệp, trung tâm đô thị và vùng sản xuất hàng hóa.
Đánh giá về ý nghĩa của các dự án hạ tầng giao thông, ông Phí Công Hoan - Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh cho rằng: “Khi các công trình hoàn thành, Lào Cai sẽ có mạng lưới giao thông đồng bộ, liên thông đa phương thức, giúp giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo sức hút mạnh mẽ đối với các nhà đầu tư, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Nhất là mới đây, vào ngày 10/1/2026, khi Tổng Bí thư Tô Lâm đã có chỉ đạo Thành phố Hà Nội khẩn trương xây dựng quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm theo định hướng "Hà Nội được định vị là Trung tâm kiến tạo quốc gia" thì vị thế Lào Cai trên tuyến hành lang kinh tế “Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh” thêm vững chắc.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đặt ra mục tiêu xây dựng tỉnh Lào Cai trở thành cực tăng trưởng, trung tâm kết nối giao thương kinh tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam - Trung Quốc theo hướng “xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc” gắn với mục tiêu “Giữ biên giới, giữ dân, giữ rừng, giữ nước, giữ môi trường” trên cơ sở bám sát Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 10/2/2022 của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Để hiện thực hóa mục tiêu trên, tỉnh Lào Cai xác định quy hoạch, sắp xếp, tổ chức không gian phát triển kinh tế - xã hội theo hướng hiện đại, bền vững, phát huy tối đa lợi thế từng vùng, từng lĩnh vực.
Trong đó, trục kinh tế động lực dọc sông Hồng được xác định là trục phát triển chủ đạo, kết nối hai cực phát triển và ba vùng kinh tế, trên cơ sở bốn trụ cột: kinh tế cửa khẩu - dịch vụ; công nghiệp chế biến - chế tạo; du lịch; nông, lâm nghiệp và thủy sản.
Quy hoạch mới đặt trọng tâm vào phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số và thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.
Trên nền tảng các trụ cột kinh tế, tỉnh Lào Cai đang tập trung lập và điều chỉnh quy hoạch phát triển theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030; cùng với đó đẩy mạnh thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm đến năm 2030, như: hoàn thành hệ thống kết cấu hạ tầng của trung tâm kết nối giao thương kinh tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam - Trung Quốc.
Trong đó, ưu tiên hoàn thành nâng cấp cao tốc Nội Bài - Lào Cai đoạn qua tỉnh Lào Cai; hoàn thành tuyến đường sắt tốc độ cao Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; hoàn thành xây dựng cầu đường bộ vượt sông Hồng tại khu vực biên giới Bát Xát (Việt Nam) - Bá Sái (Trung Quốc); huy động nguồn lực, chuẩn bị các điều kiện để sớm triển khai cao tốc Bảo Hà (Lào Cai) - Lai Châu (CT13); xây dựng và đưa vào khai thác Cảng hàng không Sa Pa; nghiên cứu xây dựng công trình cắt qua đường biên giới tại Khu Cửa khẩu Kim Thành và Cửa khẩu Quốc tế Bản Vược để vận chuyển hàng hóa (container) sang Trung Quốc bằng đường ray đơn.
Cùng với đó, tập trung xây dựng, cải tạo, nâng cấp các công trình kết cấu hạ tầng quan trọng khác theo quy hoạch nhằm xây dựng Lào Cai trở thành trung tâm kết nối giao thương kinh tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam - Trung Quốc.
Theo ông Nguyễn Văn Nhất - Chủ tịch UBND phường Lào Cai, việc trung ương đồng ý chủ trương xây dựng Lào Cai trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa trên tuyến hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh đã mở ra dư địa phát triển rất lớn cho tỉnh.
“Là địa bàn trọng điểm của Khu Kinh tế cửa khẩu - nơi đặt các cửa khẩu quốc tế, đường sắt, đường bộ, phường Lào Cai đã có những phương án chuẩn bị về hạ tầng giao thông, mặt bằng xây dựng các khu logistics, cụm công nghiệp. Hiện nay, phường đã xác định các vị trí với trên 500ha mặt bằng để sẵn sàng đón các dự án về logistics, công nghiệp chế biến và thương mại dịch vụ…”, Chủ tịch UBND phường Lào Cai cho biết thêm.
“Việc hình thành hệ sinh thái logistics hiện đại trên địa bàn gắn với các loại hình giao thông kết nối đa phương thức giữa đường bộ, đường sắt và hệ thống cảng biển phía Bắc sẽ giúp Lào Cai không chỉ là nơi thông quan hàng hóa, mà trở thành điểm cung cấp dịch vụ trọn gói, tạo nguồn thu ổn định và bền vững cho ngân sách địa phương”.
Có thể thấy, với tầm nhìn chiến lược, sự hỗ trợ của trung ương, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp, Lào Cai đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, khẳng định vai trò là cực tăng trưởng, trung tâm kết nối giao thương kinh tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam - Trung Quốc.
Trong bối cảnh cả nước hướng về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, khát vọng phát triển của Lào Cai không chỉ là mục tiêu riêng của một địa phương mà còn là sự đóng góp quan trọng vào chiến lược phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng của Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới - “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.
Trình bày: Hữu Huỳnh
